الزایمر (Alzheimer’s disease)یوه ورو، پرمختګ کوونکې دماغي ناروغي ده چې په کې د انسان د فکر، یادښت (حافظې)، خبرې کولو او ورځنیو کارونو د ترسره کولو وړتیا ورو ورو کمېږي. دا د ډیمنشیا (Dementia) تر ټولو عام ډول دی.
الزایمر څه ډول رامنځته کېږي؟
په دې ناروغۍ کې په دماغ کې دوه مهم بدلونونه پېښېږي:
- د Amyloid plaques په نوم پروټینونه راټولېږي
- د Tau tangles په نوم غیرطبیعي فایبرونه جوړېږي
دا دواړه د دماغ حجرې زیانمنوي او ورو ورو یې له منځه وړي.
نښې (علایم) :
لومړني پړاو:
- د نوو شیانو هېرول
- د خبرو یا نومونو په یادولو کې ستونزه
- وخت او ځای کې ګډوډي
منځنی پړاو:
- د کورنۍ غړي نه پېژندل
- د خبرو کولو ستونزه
- د ورځنیو کارونو (لکه جامې اغوستل) کې مشکل
وروستی پړاو:
- بشپړ حافظه له لاسه ورکول
- د خوړو، تګ او حتی خبرو توان له منځه تلل
- د نورو پر مرستې بشپړ تکیه
تشخیص (Diagnosis) :
د الزایمر تشخیص یوازې په یوه ازموینه نه کېږي، بلکې دا لارې کارول کېږي:
- کلینیکي ارزونه (Clinical assessment) :
د حافظې، فکر او چلند معاینه
- ذهني ازموینې:
لکه:
-
- MMSE (Mini-Mental State Examination)
- د دماغ انځورونه (Brain imaging) :
- MRI scan
- CT scan
- وینه ازموینې (Blood tests)
د نورو ناروغیو ردولو لپاره
درملنه (Treatment) :
تر اوسه پورې الزایمر ته بشپړه درملنه نشته، خو ځینې درمل یې پرمختګ ورو کوي:
درمل:
- Donepezil
- Rivastigmine
- Memantine
دا درمل:
- حافظه یو څه ښه کوي
- د ناروغۍ پرمختګ ورو کوي
غیر درملیزې لارې:
- ذهني تمرینونه (لکه لوستل، حساب)
- ټولنیز فعالیتونه
- منظم فزیکي حرکت
- د کورنۍ ملاتړ
مخنیوی (Prevention) :
که څه هم بشپړ مخنیوی ممکن نه دی، خو خطر کمېدلی شي:
ژوند طرز:
- سالم خواړه (سبزیجات، مېوې، د کب یوه ټوټه)
- منظم ورزش
- د وینې فشار کنټرول
- د شکرې کنټرول
دماغي فعالیت:
- مطالعه
- نوې زده کړه
- ټولنیز اړیکې
مخنیوي فکتورونه:
- سګرټ پرېښودل
- الکول نه کارول
مهم ټکي:
- دا ناروغي زیاتره په زړو خلکو کې وي
- ورو ورو بدتر کېږي
- وختي تشخیص یې ډېر مهم دی
د الزایمر په اړه په تاند کې نورې لیکنې: