د ښاغلي سیلاني د نقد په اړه څو علمي څرګندونې| م. احمد

د ښاغلي سیلاني د نقد په اړه څو علمي څرګندونې| م. احمد
لومړی باید په ډېر احترام سره ووایم چې دا څرګندونې علمي نه دي، ځکه که علمي وی نو د منابعو او اسنادو پر اساس به مو کړې وې. نو دا، تا ویل او ما ویل دي. تاریخ، ما ویل و تا ویل نه دي. متآسفانه زموږ افغانستان کې تاریخ او د شفاهیاتو تر منځ توپیر نه کيږي.
زه مجالسو کې چې څوک بې اساسه خبرې کوي، اشتراک نه کوم تاریخي او علمي لیکنې خو بیخي راته د غمیو شمار دی.
– ډاکتر صاحب خالدي وايي: هانوي د میرویس خان معاصر و او د میرویس خان په مشرۍ د پاڅون عیني شاهد و او په بهرنیو منابعو کې دا تر ټولو مهم او د اول لاس منبع ده. حال دا چې هانوي د میرویس خان له پاڅون نه درې کاله وروسته پیدا شوی او کتاب یې هم د برتانوي او روسي جنرالانو له ګزارشونو لیکل شوي چې حتی درېیم لاس منابع هم نه راځي او یو کال یې په ایران کې تېر کړی، نور جزیات یې زما په لیکنه کې شته. سوال، دا په منابع شناسي، تاریخ لیکنه، څېړنه او علمي مسایل کې عادي خبره ده؟ که عادي وي، بیا نه غواړم یوه کلمه هم خپل مخاطب سره د بحث په توګه تبادله کړم.
– ډاکټر خالدي، په خپله لیکنه د جورج واشنګټن خبره ملیسون پورې تړي، حال دا چې دا خبره په ۲۰۰۴ کال کېستیون اوتفینوسکي کړې او وروسته یو بل لیکوال په ۲۰۱۴ کال. ملیسون د ۱۹ پېړۍ مورخ او انګریز نظامي دی او منابع یې تقریبآ د اول لاس دي. پوښتنه، په علمي، منابع شناسي او څېړنه کې دا عادي خبره ده چې موږ یو قول دوه درې پېړۍ په اشتباه اخلو، که یو چا د څېړنې روش لوستی وي او د څېړنې په اصولو پوه وي، نو دا یوه علمي فاجعه ده او عادي خبره نه ده. نو داسې لیکنې هم نه وي.
– ډاکټر خالدي، د میرویس نېکه د سکې بحث جان ملکم پورې تړي. جان ملکم د هماغه دور دیپلومات دی. حال دا چې هغه په خپله لیکنه کې نه ده یاد کړې. دا تاریخي جعل او دروغ دي، ما مخکې هم وویل چې تاریخ تا ویل او ما ویل نه دي، که داسې وي نو زموږ پیتاوي مجالس دې تاریخ شي او تاریخ لیکنې ته بیا اړتیا نشته. ما په یو لیکنه کې پر دې څېړنه کړې چې د سکې موضوع له کوم ځایه خپره شوې ده، زما د مقالې عنوان دی« د میرویس نېکه د سکې پېژندنې مسیر» دوه منابع دي هغه هم د عثماني امپراتورۍ ديپلوماتیک او استخباراتي راپورنه. نور ټول نقل قولونه ناسم او بې اساسه دي. نو یو څوک چې ځان مورځ بولي او د تاریخ لیکنې ادعا کوي، دا خبره عادي نه ده په علومو او څېړنه کې، بیا وایم علمي فاجعه ده.
– ډاکټر خالدي وايي صفویانو پر موږ دوه پېړۍ حکتونه کړي دي، حال دا چې دا یوه بې اساسه او خيالي ادعا ده. صفویانو په مرتب او سلسله واره ډول تر ۸۰کلونو پر موږ زیات حکومت نه دی کړی، هدف مې له کندهار نه دی. کندهار د امپراتوریو تر منځ لاس په لاس شوی ولایت دی، نو یو مورخ لکه شاعر چې خیال بافي کوي او ستوري ځمکې ته را ښکته کوي، ولې مبالغې او دروغ وايي. مورخ چې دومره خیالي خبرې ولیکي بیا دا تاریخ نه بلکې افسانه ده.
ـ ما د هوتکیانو اکثریت منابع لوستي دي، لکه انګلیسي، فارسي، روسي، ترکي او پښتو، یوازې ترکانو د میرویس نیکه حکومت ته د خپلواک امارت کلمه کارولې ده، او هغه هم ما د لومړي ځل لپاره په خپلو ژباړو کې را انتقال کړې ده. اوس پوښتنه داده چې په تاریخي اصطلاحاتو کې آناکرونېزم بیا څه ته وايي؟ آیا موږ کولی شو د اتلسمې پېړۍ واقعات پر شلمې تطبیق کړو؟ زه فکر کوم پوه شوي به یاست.
پای
کوم مسایل چې ما پورته ذکر کړل د منابعو پر اساس دي، په څېړنه، تاریخ لیکنې، منابع شناسۍ او علمي مسایلو کې چې څوک دا موضوعات بې ارزښته او عادي ګڼي، نو هغه تاریخ او علمي موضوعات نه لیکي، بلکې شعر او افسانې لیکي. مننه