تمهید سیلانی
این سند با عنوان عثمانی «Türkiye–Afganistan İttifak Muahedenamesi»، متن رسمی معاهده اتحاد میان افغانستان و ترکیه است که به زبان ترکی عثمانی تنظیم شده و در اول مارچ ۱۳۳۷/۱۹۲۱ در مسکو به امضا رسیده است. در مقدمه، دو طرف بر روابط صمیمانه میان افغانستان و ترکیه و پیوندهای معنوی و مادی میان دو ملت تأکید کرده و انعقاد این معاهده را در پیوند با شرایط سیاسی آن روزگار و مبارزه ملتهای شرق برای آزادی و استقلال مطرح میکنند. از جانب حکومت مجلس ملی کبیر ترکیه، یوسف کمال بیگ و دکتور رضا نور بیگ و از جانب دولت افغانستان، جنرال محمد ولی خان بهعنوان نمایندگان دارای صلاحیت معرفی شدهاند و پس از تأیید صلاحیتنامههای آنان، مفاد معاهده در ده ماده تنظیم شده است.
در مواد اصلی معاهده، ترکیه استقلال حقیقی افغانستان را به رسمیت میشناسد و دو طرف حق آزادی و استقلال ملتهای شرق را مورد تأیید قرار میدهند. افغانستان نیز جایگاه و نقش ترکیه را در جهان اسلام مورد تصدیق قرار میدهد. در ادامه، طرفین تعهد میکنند استقلال و تمامیت ارضی یکدیگر را محترم بشمارند و از ورود به توافق یا اقدامی که با منافع طرف دیگر تعارض داشته باشد، خودداری کنند. معاهده همچنین توسعه مناسبات اقتصادی و تجارتی و تنظیم آنها از طریق قراردادهای جداگانه را پیشبینی میکند و دو دولت متعهد میشوند درباره وضعیت سیاسی، امور معارف، تجارت و سایر موضوعات مورد نیاز، بهصورت منظم و سریع با یکدیگر تبادل معلومات کنند.
یکی از مهمترین مفاد عملی این معاهده، تعهد ترکیه به همکاری در عرصه معارف و امور نظامی افغانستان است. بر اساس ماده هشتم، ترکیه میپذیرد برای خدمت در افغانستان معلمان و افسران اعزام کند و مدت خدمت آنان دستکم پنج سال در نظر گرفته شده است. مواد پایانی نیز چگونگی اعتبار و اجرای معاهده را تنظیم میکنند: معاهده برای ده سال معتبر دانسته شده و شرایط مربوط به ادامه یا پایان اعتبار آن تعیین گردیده است.
همچنین متن در دو نسخه تنظیم و امضا شده و تصویب و مبادله اسناد آن در انقره پیشبینی شده است. در مجموع، بر پایه خود این سند، معاهده را باید چارچوبی برای تحکیم روابط سیاسی افغانستان و ترکیه، حمایت از استقلال، توسعه مناسبات اقتصادی و تجارتی، تبادل معلومات و همکاری مشخص آموزشی و نظامی دانست.
#استقلال افغانستان
#سیاست خارجی افغانستان در زمان شاه امان الله خان
#معاهده اتحاد و همکاری میان افغانستان و ترکیه