د ایران خلاف د امریکا د روانې جګړې هدف څه دی؟

م. احمد

یو شمېر داسي شنونکي هم شته چې اټکل کوي امریکا له یوې خوا ایران کمزوری کوي خو د ایران رژیم نه پرزوي بلکې غواړي اوسني وضعیت ته دوام ورکړي چې کله جنګ ګله اوربند او په دې ترڅ کې د خلیج د سیمې عربي هیوادونه اړ باسي چې امریکا ته ډېرې پیسې ورکړي، د جنګ ټول مالي بوج پر غاړه واخلي او په دې توګه د امریکا د وسلې جوړولو فابریکې فعاله پاتې شي. دا تحلیل د نړیوالو اړیکو له هغو نظریو سره ورته والی لري چې د «مدیریت شوې شخړې» (Managed Conflict)، «د ځواک توازن» او «د وسلو اقتصاد» په اړه مطرح کېږي. خو دا چې دا واقعاً د امریکا اصلي ستراتیژي ده، دا په قطعي ډول نه شي ثابتېدای. د موجودو شواهدو پر بنسټ څو سناریوګانې تر نورو ډېرې منطقي ښکاري.

۱. د ایران کمزوري کول، خو د رژیم نه نسکورول

دا هغه سناریو ده چې ډېری لوېدیځ شنونکي یې هم ممکنه بولي.

د دې لیدلوري له مخې، د امریکا هدف دا دی چې د ایران د توغندیو، ډرونونو او اتومي پروګرام وړتیا کمه کړي، د ایران سیمه‌ییز نفوذ (لبنان، عراق، سوریه، یمن) محدود کړي خو رژیم بشپړ سقوط  نه کړي.

د دې دلیل دا دی چې د رژیم ناڅاپي سقوط ښايي د عراق (۲۰۰۳) یا لیبیا (۲۰۱۱) په څېر ستره ګډوډي رامنځته کړي. ایران یو لوی، نژدې ۹۰ میلیوني هېواد دی او هر ډول داخلي ګډوډي به د سیمې پر امنیت، د انرژۍ پر بازار او نړیوال اقتصاد ژور اغېز ولري.

۲. پر امریکا د خلیج د متحدانو لا ډېره تکیه

امریکا د خلیج له هېوادونو سره سترې پوځي او امنیتي اړیکې لري. کله چې د ایران ګواښ لوړ وي سعودي، امارات، قطر، کوېټ او بحرین د امریکا امنیتي ملاتړ ته ډېره اړتیا احساسوي، د هوايي دفاع، رادارونو، توغندیو او جنګي الوتکو د اخیستو غوښتنه لوړېږي، د امریکا پوځي حضور ته سیاسي مشروعیت هم پیاوړی کېږي.

دا د امریکا لپاره یو ستراتیژیک امتیاز دی، که څه هم دا نه شي ویل کېدای چې جګړه یوازې د همدې لپاره روانه ساتل کېږي.

۳. د وسلو د صنعت اقتصادي ګټې

بې له شکه، جګړې د وسلو جوړونکو شرکتونو لپاره بازار رامنځته کوي. د امریکا لوی دفاعي شرکتونه لکه: Lockheed Martin، RTX (Raytheon)، Northrop Grumman، Boeing او General Dynamics له نړیوالو کړکېچونو اقتصادي ګټه اخلي، ځکه هېوادونه ډېرې وسلې اخلي.

خو دا هم باید په پام کې ونیول شي چې د امریکا د بهرني سیاست ټولې پرېکړې یوازې د دغو شرکتونو له ګټو سرچینه نه اخلي. د ملي امنیت، سیمه‌ییز نفوذ، د متحدینو ساتنه، کورنی سیاست او نړیوال رقابت هم مهم عوامل دي.

۴. د اوږدې، خو محدودې جګړې احتمال

په وروستیو کلونو کې د امریکا تګلاره اکثره داسې ښکاري چې د پراخې ځمکنۍ جګړې مخه ونیسي؛ خو پر مخالف لوري دوامداره فشار وساتي.

دا ډول حالت کله ناکله داسې بڼه غوره کوي: بریدونه، لنډمهاله اوربند، بیا محدودې نښتېد او بیا ډیپلوماتیک مذاکرات.

دا کار دواړو خواوو ته فرصت ورکوي چې له بشپړې جګړې ډډه وکړي، خو خپل فشار هم وساتي.

۵. د ایران ستراتیژي

له بلې خوا، ایران هم هڅه کوي مستقیمه پراخه جګړه ونه کړي خو دومره فشار وساتي چې د امریکا او اسرائیل لپاره د برید لګښت لوړ کړي او خپل سیمه‌ییز نفوذ وساتي.

نو دواړه لوري ښايي د «محدود تقابل» په یوه چوکاټ کې عمل وکړي، نه د بشپړې جګړې.

پایله

خو دا نظر چې امریکا ښايي ایران کمزوری وساتي، خو د رژیم بشپړ سقوط ونه غواړي، د نړیوالو اړیکو له ځینو موجودو تحلیلي لیدلورو سره سمون لري او یو منطقي احتمال ګڼل کېدای شي.

اما دا ادعا چې د جګړې اصلي هدف یوازې د خلیج له هېوادونو څخه د پیسو اخیستل او د وسلو فابریکو ته کار پیدا کول دي، د موجودو شواهدو پر بنسټ په قطعي ډول نه شي ثابتېدای. د امریکا سیاست معمولاً د څو موخو مجموعه وي، چې پکې امنیتي، ستراتیژیک، اقتصادي، کورني او سیاسي عوامل ټول رول لري.

له همدې امله، تر ټولو متوازن تحلیل دا دی چې د امریکا اوسنی چلند ښايي څو هممهاله اهداف تعقیب کړي: د ایران د پوځي وړتیاوو محدودول، د خپلو سیمه‌ییزو متحدینو ډاډمنول، د ځواک د توازن ساتل، د جګړې د پراخېدو مخنیوی، او په ضمني ډول له هغو اقتصادي او صنعتي ګټو څخه هم ګټه اخیستل چې د وسلو بازار او امنیتي تړونونه یې رامنځته کوي.