تاند (شنبه، د چنګاښ/ سرطان ۲۷ مه) متخصصان وایي، د خوړو په عادتونو او د ژوند په طرز کې کوچني بدلونونه د سرطان د خطر په کمولو کې مهم رول لوبولی شي.
اټکل کېږي چې هر کال د سرطان تر ۵ سلنې ډېرې نوې پېښې د ناسمو خوړو له امله رامنځته کېږي. څېړنې ښيي، که د ژوند طرز او د خوړو عادتونه اصلاح شي، د سرطان له ۴۰ سلنې څخه د زیاتو پېښو مخنیوی کېدای شي.
د نړیوالو شمېرو له مخې، هر کال په نړۍ کې شاوخوا ۲۰ میلیونه کسان په سرطان اخته کېږي او کابو ۹.۷ میلیونه کسان د دې ناروغۍ له امله له ژونده بې برخې کېږي. اټکل کېږي چې له هر پنځو کسانو څخه یو یې د ژوند په اوږدو کې په سرطان اخته کېږي.
الکول؛ د سرطان یو مهم لامل
متخصصان وایي، الکولي مشروبات د سرطان له مهمو خطرناکو عواملو څخه دي.
د نړیوالو څېړنو له مخې، د الکولو څښل د لاندې سرطانونو خطر زیاتوي:
- د خولې سرطان
- د ستوني سرطان
- د حنجرې سرطان
- د مری سرطان
- د سینې سرطان (په ځانګړي ډول له مینوپاز یا شنډ توب وروسته)
- د ځیګر سرطان
- د غټې کولمې او مقعد سرطان
له همدې امله سپارښتنه کېږي چې د الکولو استعمال تر ممکنه حده محدود یا په بیخي پرېږدئ.
د سرې غوښې او پروسس شوو غوښو استعمال کم کړئ
متخصصان وایي، ډېره سره غوښه او په ځانګړي ډول پروسس شوې غوښې لکه ساسیج او سلامي (کالباس) د سرطان له خطر سره تړاو لري.
د سپارښتنو له مخې:
- د پروسس شوو غوښو استعمال باید په اوونۍ کې له ۱۵۰ ګرامو زیات نه وي.
- د سرې غوښې استعمال باید په اوونۍ کې له ۵۰۰ ګرامو وا نه وړي.
د بورې استعمال هم کم کړئ
که څه هم تر اوسه په مستقیم ډول نه ده ثابته شوې چې بوره سرطان رامنځته کوي، خو ډېر خواږه خواړه او مشروبات د چاغښت سبب کېږي، او چاغښت د لږ تر لږه ۱۲ ډوله سرطانونو له مهمو خطرناکو عواملو څخه دی.
سالم خواړه غوره کړئ
متخصصان سپارښتنه کوي چې د خوړو د پېرلو پر مهال د محصول پر بستهبندۍ لیکل شوي معلومات ولولئ او هغه خواړه انتخاب کړئ چې مالګه، بوره او ناسالم غوړ پکې لږ وي.
څېړنو ښودلې چې هغه کسان چې سالم خواړه خوري، د سرطان خطر یې کم او د سرطان له امله د مړینې احتمال یې هم ټیټ وي.
له ډېر پروسس شوو خوړو ځان وساتئ
د “لانسټ” طبي مجلې د څېړنو له مخې، ډېر پروسس شوي خواړه له لاندې ستونزو سره تړاو لري:
- د مړینې د خطر زیاتوالی
- د زړه او رګونو ناروغۍ
- چاغښت
- د دوهم ډول شکر ناروغي
که څه هم له سرطان سره یې مستقیم تړاو لا هم تر څېړنې لاندې دی، خو ځینې لویې څېړنې د اړیکې احتمال ښيي.
د خوړو د پخولو طریقه هم مهمه ده
څېړونکي وایي، یوازې د خوړو ډول مهم نه دی، بلکې د پخولو طریقه هم اغېز لري.
د سکرو پر اور د غوښې ډېر سوځول سرطان رامنځته کوونکي کیمیاوي مواد تولیدوي. له همدې امله سپارښتنه کېږي:
- د غوښې سوځېدلې او تورې شوې برخې مه خورئ.
- که امکان وي، عمودي (Vertical) ګرل وکاروئ.
- غوښه مه پرېږدئ چې له مستقیمې لمبې سره په تماس کې وي.
- تر هغې انتظار وکړئ چې سکاره ښه بل او لمبې یې ختمې شي.
اکریلامایډ؛ د ډېرې تودوخې پر مهال جوړېدونکی ماده
اکریلامایډ هغه کیمیاوي ماده ده چې د نشایسته لرونکو خوړو، لکه کچالو، د ډېرې تودوخې پر مهال رامنځته کېږي.
دا ماده د حیواناتو لپاره سرطانزېږوونکې ثابته شوې او د انسان لپاره هم د احتمالي سرطانزېږوونکو موادو په ډله کې شامله ده.
د خوړو د تودولو لپاره مناسب لوښي وکاروئ
ساینسپوهان خبرداری ورکوي چې په مایکروویف کې د پلاستیکي لوښو کارول ښايي داسې کیمیاوي مواد خوشې کړي چې د هورمونونو پر فعالیت منفي اغېز وکړي او د سرطان خطر زیات کړي.
له همدې امله سپارښتنه کېږي چې:
- خواړه په مایکروویف کې په ښیښهیي یا سرامیکي لوښو کې تاوده کړئ.
- په عادي پلاستیکي لوښو یا هغو بستهبندیو کې چې د تودوخې لپاره نه وي جوړ شوي، خواړه مه ګرموئ.
متخصصان ټینګار کوي چې سالم خواړه، مناسب وزن، منظم فزیکي فعالیت، د الکولو او سګرټو نه کارول او د خوړو د پخولو سالمې طریقې د سرطان د مخنیوي له مهمو لارو څخه دي.