تاند (پنجشنبه، د غويي/ ثور ۳ مه) د امریکا د فضايي تحقیقاتو ادارې (ناسا) د سېشنبې په ورځ یو نوی پرمختللی فضايي ټلسکوپ معرفي کړ چې هدف یې د کایناتو د پراخو برخو څېړل او له شمسي نظام څخه بهر د سیارو موندل دي.
دا ټلسکوپ، چې «رومن» نومېږي، تمه ده لسګونه زره نوې سیارې کشف کړي او ساینسپوهانو ته په دې اړه روښانه انځور ورکړي چې په کایناتو کې څومره سیارې شته.
د ناسا مشر جرارډ اِساکمن Jared Isaacman ویلي، دا ټلسکوپ به «د کایناتو یو نوی اطلس» ځمکې ته راوړي.
د ټلسکوپ ځانګړتیاوې
په پام کې ده چې دا ۱۲ متري نقرهيي رنګه ټلسکوپ، چې د لمریزې انرژۍ لویې تختې لري، فلوریډا ته ولېږدول شي او وروسته فضا ته واستول شي. پر جوړېدو یې تر ۱۰ کلونو زیات وخت لګېدلی او څه باندې څلور میلیارد ډالره لګښت پرې راغلی دی.
پر ټلسکوپ د نامتو ستورپوهې ننسي ګرېس رومن Nancy Grace Roman نوم اېښودل شوی، چې د «هابل مور» بلل کېږي.
د دې ټلسکوپ لیدلوری د Hubble Space Telescope پرتله شاوخوا ۱۰۰ برابره پراخ دی او له ځمکې څخه ۱.۵ میلیون کیلومتره لیرې واټن کې به فعالیت کوي.
څه به کشف کړي؟
د ناسا په وینا، دا ټلسکوپ به:
- لسګونه زره نوې سیارې ومومي
- میلیاردونه کهکشانونه ثبت کړي
- زرګونه سترې چاودنې (سوپرنوا) ومومي
- لسګونه میلیارد ستوري وڅېړي
همداراز، دا به هره ورځ شاوخوا ۱۱ ټیرابایټ معلومات ځمکې ته واستوي.
د پټو شیانو څېړنه
رومن ټلسکوپ به یوازې ښکاره اجرام نه ګوري، بلکې د کایناتو تر ټولو پټ عناصر هم څېړي:
- Dark Matter (تیاره ماده)
- Dark Energy (تیاره انرژي)
ساینسپوهان باور لري چې دا دواړه د ټولو کایناتو شاوخوا ۹۵ سلنه جوړوي.
تیاره ماده کهکشانونه سره نښلوي، او تیاره انرژي د کایناتو د چټکې پراخېدو سبب کېږي.
ولې دا مهم دی؟
د دې ټلسکوپ له لارې به ساینسپوهان وکولای شي د میلیاردونو کلونو پخوانۍ رڼا وګوري، یعنې د کایناتو تېر تاریخ ته نظر واچوي.
کارپوهان وایي، دا موندنې کولای شي د کایناتو په اړه زموږ پوهه په بنسټیز ډول بدله کړي—حتی داسې څه رابرسېره کړي چې تر اوسه یې تصور هم نه دی شوی.