د کتاب نوم: زاړه میرزایان او زلمي لیکوال
لیکوال: ملوک رغون
خپرندوی: د افغانستان ملي تحریک، فرهنګي څانګه
د چاپ کال: ۱۳۹۴ لمریز کال ـ ۲۰۱۵ میلادي کال
په هره ټولنه کي شاعران، لیکوالان، ادیبان او نوري ادبي او فرهنګي څېرې سته، چي د خپل هیواد د فکري او فرهنګي راتلونکي په جوړولو کي مهم رول لري. دوی د خپلو شعرونو او لیکنو له لاري د خپل ولس احساسات، غوښتني، ستونزي او هیلې بیانوي او د ټولني د فکري پرمختګ لپاره کار کوي. د هغوی اثار هغه وخت لا ډېر ارزښت پیدا کوي، چي د لوستونکو پر فکر اغېز وکړي، د ژوند له واقعیتونو سره تړاو ولري او د پوهني او شعور په پیاوړتیا کي برخه واخلي.
د همدې ادبي او فرهنګي ارزښتونو په لړ کي د ملوک رغون «زاړه میرزایان او زلمي لیکوال» کتاب هم د یادوني وړ ده. د دې کتاب له عنوان او ادبي موضوع څخه داسي ښکاري، چي د پخوانیو او نویو ادبي څېرو پېژندنه او د شاعرۍ ارزونه یې له مهمو موضوعاتو څخه دي. داسي کتابونه د ادب مینه وال هڅوي، چي د شعر پر ښکلا، معنا، پیغام او هنري ارزښت باندي ژور فکر وکړي.
د کتاب یوه مهمه موضوع، چي زه یې ارزښت ته پام اړول غواړم، د ښه او کمزوري شعر ترمنځ توپیر پېژندل دي. په رښتیا هم، ښه شاعر څوک دی؟ د ښه شعر ځانګړني څه دي؟ ایا یوازي د قافیې او ردیف برابرول د دې لپاره بس دي، چي یوه لیکنه شعر وبلل سي، که شعر تر دې ژور مفهوم لري؟
شاعري یوازي د الفاظو، قافیې او ردیف یوځای کولو ته نه ویل کېږي، بلکي شعر باید فکر، احساس، تخیل، هنري ښکلا او روښانه پیغام ولري. ښه شاعر هغه څوک ده، چي خپل فکر او احساس په داسي هنري ژبه بیان کړي، چي لوستونکی یې معنا درک کړي، خوند ورڅخه واخلي او د فکر کولو لپاره یو څه ترلاسه کړي. که په یوه شعر کي الفاظ سته، خو معنا، احساس او پیغام یې کمزوري وي، نو یوازي د خبرو یوځای کول یې د ښه شعر مقام ته نه سي رسولای.
زموږ خوږه پښتو ژبه له پخوا څخه د شاعرۍ بډای میراث لري. خوشحال خان خټک، رحمان بابا او ګڼو نورو نومیالیو شاعرانو داسي اثار را پرې ایښي دي، چي تر نن ورځي د لوستونکو لپاره د فکر، احساس، حکمت او پند سرچینې دي. د هغوی د شعرونو په لوستلو سره موږ کولای سو د شاعرۍ پر هنري ښکلا، ژورتیا او د پیغام پر ارزښت ښه پوه سو. د هغوی شعرونه موږ ته دا راښيي، چي ښه شاعري یوازې د الفاظو ښکلا نه ده، بلکي د فکر ژورتیا او د معنا قوت هم غواړي.
خو نن ورځ هم ګڼ ځوانان د شاعرۍ ډګر ته راځي او غواړي خپل فکرونه، احساسات او د ژوند تجربې د شعر په ژبه له خلکو سره شریکي کړي. دا د پښتو ادب د راتلونکي لپاره یوه هیله بښونکې خبره ده. البته د شعر لیکلو ترڅنګ د شعر د اصولو زده کړه، د ښو شاعرانو د اثارو مطالعه، د ژبي پر ښکلا پوهېدل او د ادبي نیوکي منل هم اړین دي. شاعر باید هڅه وکړي، چي خپل شعرونه تر لیکلو وروسته په غور ولولي، نیمګړتیاوي یې وپېژني او د اصلاح لپاره یې له باخبره کسانو سره مشوره وکړي.
زما په اند، د شاعر او لیکوال د پرمختګ لپاره ادبي نیوکه ځانګړی ارزښت لري. کله چي یو څوک د یوه شاعر په شعر کي کمزوري ټکي په ګوته کړي، خو موخه یې د هغه اصلاح او پرمختګ وي، دا کار هم د شاعر او هم د ټولني په ګټه ده. شاعر د نیوکي له لاري خپل نیمګړتیاوي پېژني، په خپل کار کي بدلون راولي او په راتلونکو اثارو کي د لا ښه لیکلو هڅه کوي.
البته ادبي نیوکه باید د شخصي مخالفت، سپکاوي او د چا د استعداد د کم ګڼلو لپاره نه وي، بلکي موخه یې باید د شعر د ښکلا، معنا او هنري ارزښت ښه پېژندل وي. د یوه شاعر د ښو ځانګړنو ستاینه او د کمزورو اړخونو په ګوته کول دواړه ارزښت لري. ستاینه شاعر هڅوي او رغنده نیوکه یې د پرمختګ لاره هواروي. همدا ډول، شاعر باید د هر نظر په وړاندي د غوسې پر ځای د فکر او ارزوني لاره خپله کړي، ځکه د اصلاح منل د انسان د کمزورۍ نښه نه ده، بلکي د زده کړي او پرمختګ نښه ده.
له بده مرغه، کله ناکله د شعر او شاعرۍ په برخه کي د الفاظو پر ښکلا دومره ټینګار کېږي، چي د معنا، پیغام او هنري ارزښت اړخونه هېر سي. ځیني کسان هره قافیه لرونکې لیکنه شعر ګڼي، په داسي حال کي چي د شعر ارزښت یوازي په قافیه او ردیف نه ټاکل کېږي. شعر باید د انسان له فکر او احساس سره اړیکه ولري او لوستونکي ته یو څه ور وبښي. له همدې امله، د شاعرۍ د اصولو زده کړه او د شعرونو کره کتنه د ادب د پرمختګ لپاره اړین کارونه دي.
د ځوانو شاعرانو لپاره تر ټولو ښه لار دا ده، چي د پخوانیو نومیالیو شاعرانو اثار ولولي، له هغوی څخه د بیان او فکر هنر زده کړي او په خپل وخت کي د خپل چاپېریال، ټولني او خلکو احساسات په هنري ژبه بیان کړي. د نورو شاعرانو تقلید تر هغه وخته ګټور ده، چي د زده کړي وسیله وي؛ خو شاعر باید ورو ورو خپل ځانګړی سبک او د بیان خپله لاره هم پیدا کړي.
همدارنګه، لوستونکي او ادبي کره کتونکي باید د نویو شاعرانو د هڅو ملاتړ وکړي. که د یوه ځوان شاعر په شعر کي نیمګړتیا وي، باید په داسي ژبه ورته وښودل سي، چي هغه د اصلاح او پرمختګ لپاره وهڅول سي، نه دا چي له شاعرۍ څخه زړه توری سي. د ادب د پرمختګ لپاره هم هڅونه اړینه ده او هم علمي او رغنده نیوکه.
په پای کي ویلای سو، چي د پښتو ادب د پیاوړتیا لپاره د پخوانیو شاعرانو د اثارو پېژندنه، د نویو شاعرانو هڅونه او د ادبي نیوکي دود پیاوړی کول ډېر اړین دي. د «زاړه میرزایان او زلمي لیکوال» په څېر کتابونو ارزښت هم په دې کي ده، چي د ادب مینه وال د شاعرۍ او لیکوالۍ په اړه فکر کولو ته هڅوي او د ادبي ارزوني او اصلاح اهمیت ور په ګوته کوي.
“ښه شاعري یوازي د ښکلو الفاظو نوم نه ده، بلکي د ژور فکر، رښتیني احساس او هنري بیان ګډ انځور ده. شاعر هغه وخت خپل ادبي مقام لوړولای سي، چي د خپل استعداد ترڅنګ د مطالعې، تمرین او د اصلاح منلو حوصله هم ولري.”
نصرت الله نصرت