تاند- 3 کاله پخوا د ۲۰۲۲ د سپټمبر په دې ورځ بکینګهم ماڼۍ اعلان وکړ چې د بریتانیا ملکه الیزابیت د ۹۶ کلونو په عمر او له تاج پر سر کولو ۷۰ کاله وروسته مړه شوه.
ټاکل شوې وه چې په دې ورځ ملکه د نوې کابینې له غړیو سره انلاین خبرې وکړې خو وروسته یې دا کتنه لغوه کړه.
الیزابیت په ۱۹۵۲ م کال د ملکې په توګه تاج پر سر کړ او په دې موده کې یې پراخ ټولنیز بدلونونه ولیدل.
د الیزابیت له مړینې وروسته د هغې مشر زوی شهزاده چارلس د بریتانیا او د کامینویلت د ۱۴ هیوادونو د نوي پاچا په توګه لوړه وکړه.
د دې د ملکه توب په دوره کې په بریتانیا کې ۱۵ صدراعظمان بدل رابدل شول. لومړنی یې وینسټن چرچل او وروستۍ لیز ټرس وه چې روانه اوونۍ دې لوړه ورکړه.
د ملکې الیزابت ژوند
ملکه دوهمه الیزابت (Elizabeth II) د برېتانیا او د کامنویلټ هېوادونو تر ټولو اوږدمهاله واکمنه وه. هغه د ۱۹۵۲م کال د فبرورۍ پر ۶مه د خپل پلار، پاچا شپږم جورج له مړینې وروسته د پاچاهۍ پر تخت کښېناسته او د ۱۹۵۳م کال د جون پر ۲مه یې د تاجپوشۍ رسمي مراسم په ځای کړل.
هغه د پاچا چارلز (چې اوس د بریتانیا پاچا دی) مور، او د شهزاده ویلیام او شهزاده هري انا وه. د خپلې اوږدې واکمنۍ په موده کې یې هڅه وکړه چې د سلطنت دودیز جوړښت له معاصرو بدلونونو سره برابر کړي، خو د سلطنت دودیزې اړیکې یې هم وساتلې.
ملکه الیزابت د ۲۰۲۲م کال د سپتمبر پر ۸مه په ۹۶ کلنۍ کې مړه شوه.
د ژوند لومړني کلونه
ملکه دوهمه الیزابت د ۱۹۲۶م کال د اپرېل پر ۲۱مه په لندن کې وزېږېده. د هغې پلار پرینس البرټ (د یورک دوک) و، چې وروسته د شپږم جورج په نوم پاچا شو. مور یې الیزابت بووز-لیون وه.
په لومړیو کلونو کې هېچا اټکل نه کاوه چې الیزابت به یوه ورځ د بریتانیا ملکه شي، ځکه د تاج د وارثې په توګه په مستقیمه کرښه کې نه وه. د ماشومتوب پر مهال د “لیلیبټ” په نوم یادېده او د شهزادګۍ امتیازات یې درلودل، خو د وارثې له فشار پرته.
الیزابت له خپلې خور، شهزادګۍ مارګارېټ سره یو ځای په کور کې د شخصي ښوونکو له خوا روزل کېده. مضامین یې ژبه (په ځانګړي ډول فرانسوي)، ریاضي، تاریخ، هنرونه، نڅا او سندرې وو.
د جګړې پر مهال
د دوهمې نړیوالې جګړې پر مهال (۱۹۳۹) هغه له خپلې خور سره له لندنه ووته او د وینډزور ماڼۍ ته ولاړه. په ۱۹۴۰م کال کې، د ۱۴ کلنۍ په عمر، هغې خپله لومړنۍ مشهوره وینا د رادیو له لارې ماشومانو ته وکړه، چې د جګړې له امله له خپلو کورونو بېځایه شوي وو. هغې هغوی ته ډاډ ورکړ: “په پای کې به هر څه ښه شي، ځکه خدای موږ ته پام کوي او موږ ته به بریا او سکون راوبخښي.”
عامه دندې او د جګړې ونډه
په ۱۹۴۲م کال کې یې د خپل پلار په امر د ګرېنېډیر ګارډ د کلنۍ معاینې مشري وکړه، چې دا یې لومړنی رسمي عامه حضور و. په ۱۹۴۵م کال کې یې د ښځو په پوځي مرسته خدمت کې ګډون وکړ، د موټر چلونې او میخانیک زدهکړې یې وکړې، او د نورو ښځو ترڅنګ یې کار وکړ.
وروسته له جګړې، هغه د بریتانیا له خلکو سره نژدې پاتې شوه او کله چې په ۱۹۴۵م کال د اروپا د بري د ورځې په لمانځلو کې په پټه د خلکو منځ ته ولاړه، له سلطنتي ژوند څخه د دباندې ژوند عملي تجربه وکړه.
تاجپوشي او د دوهمې الیزابت ملکه کېدل
کله چې د الیزابت نیکه پاچا پنځم جورج په ۱۹۳۶م کال کې ومړ، د هغه زوی او د الیزابت کاکا، اتم ادوارد د بریتانیا پاچا شو. خو ادوارد له یوې طلاقې شوې امریکایۍ ښځې، والیس سیمپسون، سره مینه لرله. د هغه د شخصي ژوند او د پاچاهۍ د دودونو تر منځ ټکر رامنځته شو، ځکه د بریتانیا د سلطنتي قوانینو او کلیسا د مشر په توګه پاچا نه شو کولای له یوې طلاقې ښځې سره واده وکړي.
په پای کې، ادوارد د خپلې مینې پر لور ولاړ او د پاچاهۍ له مقامه تېر شو. دا پرېکړه د تاریخ په کتابونو کې د “تاج پرېښودو کړکېچ” (Abdication Crisis) په نوم ثبت شوې ده.
د ادوارد له استعفا وروسته، د الیزابت پلار د شپږم جورج په نوم پاچا شو (۱۹۳۷م کال). د خپلې واکمنۍ پر مهال هغه د سلطنت د ثبات او د خپل پلار د درناوي لپاره پر خپل ځان”جورج” نوم کېښود. د هغه مېرمن د ملکه الیزابت (ملکه مور) په نوم وپېژندل شوه.
کله چې شپږم جورج په ۱۹۵۲م کال کې ومړ، د هغه مشرې لور، الیزابت، د تاج قانوني وارثه شوه او د دوهمې ملکه الیزابت په توګه اعلان شوه. د هغې د تاجپوشۍ رسمي مراسم د ۱۹۵۳م کال د جون پر ۲مه ترسره شول، چې په ټوله نړۍ کې یې د تلویزیونونو له لارې میلیونه خلک نندارچیان وو.
د ملکی د تلین خوښی به هله بشپړه سی چی د ټول انګریز د موجودیت تلین ووینو ( هغه هم د یو سمندری سخت طوفان پواسطه).
ما د لومړی ځل لپاره د ” تلین ” کلمه دوه دری کلونه مخکی ( کله چی می فیس کاراوه ) ولیده، په مفهوم ئی سم نه پوهیدم او ګومان می کاوه چی د یو شخص د زیږیدو په مناسبت هم کاریږی ، د بُست د څښتن څخه می وضاحت وغوښت، هغه را ته وویل چی ” تلین = تګ یا تلل.
ولاکه سړی څه ووائی.
که داسی وی نو باید د ” زیږندنی ” الترناتیف هم ” راتګ ” وی.
سلامونه
څوک چې مڼې ته سیب،، سیوري ته سایه، ترې ته چمبر خیار …. وايي، طبعاً تلین نابلده ښکاري.
تلین کوم زیار یا یل چا له خپلې خیټې جوړه کړې کلمه نه ده. او نن سبا خو حتي غیر پښتانه هم پرې پوهیږي خو چمبرخیاران یې لا هم په پوهیدو سر نه خلاصوي.
تاند واٸې نصيب خان ته ښه کلک ځواب ورکړه خوکه ريښتيا ووايم زه د نصيب خان غواندې مستعاريانو څخه په فيسبوک کې ډاريدلي يم نه چې اوس ښکنځل راته ونه کړٸ البته مستعار تر مستعار توپير سره لري
ما ته هم د خوښی ځای او هم د خواشینی ځای دی چی مخکنی تبصره می د نصیب خان غوندی کسانو لپاره په یوه خوندوره ! سناریو بدله سوی او د عُقدی او طعنی غُده ئی ور فعّاله کړیده.
خوښ پدی یم چی د ” تلین ” د مفهوم په اړه می پخپلی ناپوهی او بیسوادی اعتراف کړیدی.
او
خواشینی پدی یم چی منفی او ملی ضد روحیه د نصیب خان په نصیب ده.
یا
احتمالاً
کیسه دا ده چی:
د انګریز مُرداره سوی ملِکه بیا هم داسی خوش نصیب خانان خانان پښتانه مُریدان لری کوم چی د خپل پیر او مُرشد پر مرګ اوس هم اوښکی تویوی.
ملکه علی ضابطه لویه مجاهده او د مجاهدینو سکنی مور وه. جهاددوسته وه خدای دی اویا ځوانان ورنصیب کړی. په افغانستان کی څلویښت کلن اور ته همدې تیلۍ ولګوله او تر اوسه افغانستان سوځي . خپلو حرمونو جنرال ضیا، جنرال اختر، یوسف، جنرال حمید ګل، کرنیل امام، جنرال بابر، قاضی حسین … ته یی ویل چی افغانستان کی باید تر اخرین افغان وینی توی شی، کابل باید وسوځی. کابل باید په بل مخ واوړی او جوماتونه سم مخ په قبله شی….
نصیب خانه زویه باره د علی ضابطی په مرداری خپه سواست. په کندهاریانو به مسخری نه کوی. د ګوزی ځو. کندهار کی انګریز تباه سو افغانستان له میوند څخه آزادی وګټله. لکه چی ګرسره دی تاریخ ندی لوستی. غازی ایوبخان پېژنې؟ آ بله لا دا درته وایم چی پوهاند دوکتور مجاور احمد زیار د نړۍ دنامتو پوهنتونو لکه اکسفورد او نورو اروپایی هیوادو پروفیسور دی، خوله دی اووه واره ومینځه بیا یی مبارک نوم پوره اخله . هغه کومه اصطلاح نده جوړه کړی چی تا سپک ورته نامناسب الفاظ لیکلی دی. پروفیسور داکتر صاحب زیار تا ته د پوره سواد په خاطر تاته ستا مورنۍ ژبه در ښوولی، نو د داسی خلکو درناوی کوه زویه.