لیکنه: ډاکټر ش. میرهکي
۱. امیندواري (Pregnancy)
طبي/لاتیني اصطلاح: Graviditas یا Gestation
امیندواري هغه طبیعي حالت دی چې د ښځې په رحم کې د القاح شوې هګۍ (Fertilized egg) له ځای پر ځای کېدو وروسته د جنین (Fetus) وده پیل شي. عموماً د انسان امیندواري شاوخوا ۴۰ اوونۍ دوام کوي او په درې پړاوونو (Trimesters) وېشل کېږي:
لومړی: درېمیاشتنی پړاو (First trimester)
- له القاح څخه تر ۱۲ اوونیو پورې.
- د جنین د مهمو غړو جوړېدل پیل کېږي.
- د هورمونونو بدلونونه ډېر وي.
دوهم: درېمیاشتنی پړاو (Second trimester)
- له ۱۳ تر ۲۷ اوونیو پورې.
- د جنین وده چټکېږي.
- د مور د بدن بدلونونه زیات ښکاره کېږي.
درېیم: درېمیاشتنی پړاو (Third trimester)
- له ۲۸ اوونیو څخه تر زېږون پورې.
- جنین وزن اخلي او د زېږون لپاره چمتو کېږي.
په امیندواري کې د ښځې په بدن کې لوی بدلونونه راځي:
- د Human Chorionic Gonadotropin (hCG)، Estrogen او Progesterone هورمونونو کچه لوړېږي.
- رحم غټېږي.
- د وینې اندازه زیاتېږي.
- د بدن د انرژۍ او میتابولیزم بدلون راځي.
۲. ولې په امیندواري کې زړه بدوالی پیدا کېږي؟
زړه بدوالی (Nausea)، چې په عامه توګه ورته د سهار ناروغي (Morning sickness) هم ویل کېږي، د امیندواري په لومړیو میاشتو کې ډېر عام دی.
اصلي طبي علتونه:
۱. د hCG هورمون زیاتوالی:
د امیندواري په پیل کې د hCG (Human Chorionic Gonadotropin) هورمون کچه ډېرېږي. دا هورمون د دماغ هغه برخه اغېزمنوي چې د زړه بدوالي او کانګې احساس کنټرولوي.
۲. د Estrogen هورمون زیاتوالی:
د Estrogen زیاتوالی د هاضمې سیستم ورو کوي او د زړه بدوالي احساس زیاتولای شي.
۳. د Progesterone اغېز:
Progesterone د رحم د ساتنې لپاره مهم دی، خو د کولمو او معدې حرکت ورو کوي. له همدې امله:
- د معدې تشېدل ورو کېږي.
- ګاز او دروندوالی پیدا کېدای شي.
- زړه بدوالی زیاتېږي.
۴. د بوی حس زیات حساس کېدل:
په امیندواري کې د بوی حس ډېر حساس کېدای شي. ځینې بویونه، لکه د خوړو، عطر یا لوګي بوی، د زړه بدوالي سبب ګرځي.
۵. د وینې د شکر بدلون:
په لومړیو میاشتو کې د وینې د شکر لږ بدلون هم په ځینو ښځو کې د زړه بدوالي سبب کېدای شي.
د زړه بدوالي د کمولو لارې:
- لږ لږ، خو څو ځله خواړه وخورئ.
- اوږده موده معده تشه مه پرېږدئ.
- سهار له بستر څخه تر پاڅېدو مخکې لږ وچ خوراک، لکه وچه ډوډۍ، خوړل له ځینو ښځو سره مرسته کوي.
- کافي اندازه اوبه وڅښئ.
- له هغو بویونو او خوړو څخه ځان وساتئ چې زړه مو خرابوي.
- سونډ (زنجبیل) په ځینو ښځو کې د زړه بدوالي په کمولو کې مرسته کوي، خو له ډېر استعمال څخه دې ډډه وشي.
کله باید ډاکټر ته مراجعه وشي؟
که:
- کانګې ډېرې وي او اوبه یا خواړه نه شي ساتلای؛
- وزن کمېږي؛
- د بدن اوبه کمېږي؛
- ډېر کمزوري یا سرګرځېدل پیدا کېږي.
دا حالت کله ناکله Hyperemesis gravidarum (د امیندواري شدید زړه بدوالی او کانګې) بلل کېږي او طبي پاملرنې ته اړتیا لري.