په افغانستان کې د یوه کال په لړ کې کابو دوه میلیونه برېښنايي تذکرې وېشل شوې دي

د احصایې او معلوماتو ملي اداره باید په خپلو قوانینو کې یو تعداد اصلاحات راولي ، مثلا که د دغه ریاست اداري کارمندان په خپلو اجرااتو کې اشتباه یا غلطي وکړي ، باید خپله غلطي دوی اصلاح کړي او مراجعینو ته سرګرداني جوړه نکړي
د اکثرو دفترونو مامورین خپل مسوولیت سم نه پېژني. دوی باید کافي تعلیم، پوهه او تجربه ولري. تذکره د هر افغان حق ده او په هغې کې د شخص معلومات مهم دي نه د مامور صاحب او یا د دفترونو امضاوې. په یوه حرف سره د انسان هویت بدلیږي مثلا واحد واجد ، صابر جابر ، طاهر ظاهر کیږي یا فیل نه قیل جوړیږي ..
د یو چا د اولادونو د شهرت لپاره د پلار اقرار او خپله تذکره کفایت کوي. که نور ثبوت ضرورت وي ، د کلي ملک ، قریه دار او یا د ګذر د وکیل امضأ او مهر کفایت کوي.
په تذکره کې دشخص هویت باید واضیح ولیکل شي. مثلا نوم، کورنی نوم ، د پلار نوم، د نیکه نوم ، د تولد ځای، د تولد نېټه: ورځ ، میاشت او کال ، ولسوالۍ یا ناحیه ، ولایت ، مورنۍ ژبه او قوم .
په ټوله دنیا کې دا ډول تاریخ د تولد نه لیکل کیږي لکه دوازده ساله ای 1405. دا یو بې منطقه اداري پروسه ده او بل داچې د ماشومانو او یا لویانو د زېږېدنې نېټه موروپلار یا شخص ته معلومه وي . اداري او د احصایو مامورین حتی د عمر د معلومولو داکتران دا حق باید ونه لري، چې د تذکرې متقاضی تعیین سن کړي. دا یو ډېر غلط او بې منطقه اداري معمول دی. البته په هغه وخت کې چې د تذکرې غوښتونکی خپله نه پوهیږي چې څوکلن به وي ، په هغه وخت کې یو تقریبې سن لیکل به کومه ستونزه نه وي . کوم ماشومان چې تندرسته وي ، نسبت هغو کسانو ته چې مریضي وي ، د جسم او سن له لحاظه لوی معلومیږي . زمونږ د تذکرو مامورین د یو چا اصلي سن چې مور او پلار ته معلوم وي ، له خپل فکره غلط تعیینوي . دا ډېر لوی ظلم دی . په نورو هېوادونو کې ماشومان په روغتونو کې پیداکیږي ، او په هغه ورځ ورته د زېږېدو نېټه ، نوم ، د مور او پلار نومونه او د زېږېدو نېټه ورته لیکي او هغه ته د « زېږېدو تصدیق » وایی ، په افغانستان دا سند شته خو جبري نه ده ..
په افغانستان کې اکثره ماشومان کور کې پیداکیږي، بنا د تولد تصدیق نه لري ، خو مور و پلار د هغوی د تولد نېټه له ځان سره يادداشت کوي. همدغه نېټه باید اعتبار ولري.
لنډه دا چې هر افغان چې تذکره غواړي ، د دوی قانوني حق دی ، د مور ، پلار ، ورور یا د تره د تذکرې په رویت سره باید ورکړل شي . دومره لویه سرګرداني چې زمونږ بیروکراسي ورته جوړه کړېده ، په هېڅ ځای کې نشته .
زما په کاغذي تذکره کې یوه اشتباه شوېده ، دا اشتباه نورو نویو تذکرو ته هم نقل شوېده او زما د اوسېدو ځای یې داسې ځای ښودلی ، چې ما هېڅکله نه ده لیدلی . که سل ورته ووایم ، چې دا اشتباه اصلاح کړئ ، بیروکراسي اجازه نه ورکوي او میرزا صاحب له خدایه دا غواړي ، چې زه نور هم سرګردانه شم .
که زما اولاد تراوسه تذکره نه وي اخیستي ، میرزا صاحب له خپل ځانه سن ورته تعینوي ، لس کاله عمر زیات یا لږ ورته لیکي .
که زه غواړم خپل کورنۍ نوم په تذکره کې اضافه کړم . میرزا صاحب وایي ، د احصایې له رئیس نه امر واخله ، رئیس ته امر او رسمي عریضا دوه میاشتې وخت نیسي ، ترڅو دا ټولې امضاګانې راټولیږي ، له تخلص نه د شادي زخم جوړشي ، د سل افغانیو پرځای باید زرګونه افغانۍ د دفترونو صکوک ، رشوت ، د موټرو کرایه ، د غرمې ډوډۍ او له کار او غریبي نه وتل مصرف لري .
{فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ}