قطر ټریبیون: د پاکستان سوداګریز کسر له ګاونډیو هېوادونو سره ۳۰ سلنه زیات شوی

د محمود جان د پورته ښکلی لیکنی څخه په مننی سره،. یو څو اړوند ټکی:
۱ – زه خپله د آدم خان. -دُرخانی او لیلا – مجنون او طالب جان – ګُل بشری او…. نورو ورته افسانو د حقانیت ادعا ته هیڅ عقیده نلرم البته د وولسی هنر او ادب د تابلو د ښکلا او غنا لپاره د یو وړ عنصر پتوګه بالکل را ته د منلو وړ دی. خبره خو دا ده چی مثلاً که د نن ورځی د هغه طالب عسکر کوم چی په مدرسو او غرو کی لوی شوی دی او کله چی ئی په ښار یا کلی کی سترګی په ناڅاپی او تصادفی توګه د یوی شپیته کلنی ښځی پر لڅ مخ ونښلی نو یقیناً چی پر مین به شی، د “طالب جان او ګُل بشری ” افسانه که رشتیا هم وی نو یقیناً چی علت به ئی د نننی طالب احساساتو او روحیاتو او محدودیتونو او مۇقعیت او شخصیت ته ورته والی ۇ.
۲ – زه ځان د هر ډول سمتی او قومی او ژبنی تعصب څخه مبراء ګڼم. که څه هم د کندهار د توپخانی یو غریب او مسکین پاړسی بان یم خو کله چی د کندهار د تاریخ او فرهنګ او کلتور په هکله د نورو کسانو خصوصاً یو کنداری لخوا اغراق آمیزه توصیف واورم نو د خښم اور اخلم همدارنګه کله چی د یو غیر کنداری لخوا د کندهار وجود ته سپکاوی ووینم نو سخته ترخه خندا راشی او یا د یو بل افغان لخوا د یو بل سمت پرګنو ته سپکاوی ووینم یا واورم نو هم ترخه خندا راشی ( یو څوک چی خپل مشر یا کشر ورور یا خور ته په سپکه سترګه ګوری نو هغه کس د ژړا وړ نه بلکه د ترخی او تعجب پاروونکی خندا وړ دی) البته شته ډیر داسی شریف شریف اشخاص چی ددې او هغه سمت او قوم په وړاندی ئی مثبت دریځ او قضاوت د اخلاص او پاک نیت پر بنسټ ولاړ دی بناً د کندهار د ادب په هکله به زما قضاوت سمت پالونکی بڼه او ماهیت ونلری بلکه یو آزاد او منصفانه قضاوت به وی لکه چی می همیشه ویلی دی د رسمی نطاقی او ویاندی مسلک لپاره د ټولو پښتنی لهجو څخه د مشرقی خصوصا ننګرهاری لهجه ډیره مناسبه او خوږه ده.
۳ – ممکن د یو چا هر شاعر او هر شعر نه وی خوښ او یا ئی په محدوده او معدوده توګه خوښ وی او یا ئی اصلاً شعر او شاعری نه وی خوښه خو دا ددی معنی نلری چی همدا کس د شعر د کیفیت د تشخیص توان نلری، په کندهار کی ډیر درانه درانه شاعرانو شتون درلود چی محمود جان هم اِشاره ور ته کړیده، شاید جالبه وی واورو چی د کندهار اکثره خواږه او تکړه شاعران د کندهار د جنوبی سیمی اوسیدونکی وه.مرحوم ګُل بیدار او مرحوم ملا عبدالسلام یقیناً شقّ النهر شاعران وه البته ځینی د مدرسو څخه فارغ شوی شاعران مو هم درلوده چی د ویاړخرڅونی او تظاهر په موخه ئی د عربی ژبی ګاټه ګاټه لغاتونه پخپلو غزلیاتو کی کارول چی لوستونکی او اوریدونکی لا څه چی خپله شاعر ساب ئی هم په مفهوم نه پوهیدی او فقط ور ته ردیف او قافیه مهمه وه.
۴ – فقید ځیګر خون ( جِګر خون) ښه مستعد شاعر ۇ.
څو کلونه مخکی کله چی ما د فیس بوک د کاروان سرای په برنډو کی د چکر شوق درلود ( اوس د فیس بوک سره کار نلرم) د یو کنداری ځوان سره می پر دی خبره بحث کاوه چی ځیګرخون سمه بڼه نه ده او باید جِګرخون تلفظ شی البته بریالی نه شوم چی هغه ځوان قانع کړم.
جِګر اصلا فارسی کلمه ده چی یِنه یا Lever ور ته وائی، یِنه یا جِګر هغه وخت خونریزی کوی کله چی د یو چا د اضطراب او خواشینی کچه ډیره لوړه شی ( فلانی جِګرخون دی یعنی دومره خواشینی دی چی یِنی ئی وینه ایله کړه – البته یِنه خپله یوه متراکمه وینه ده) امّا کنداریان یِنی ته ځِګر یا ځیګر نه وائی بلکه د سِنی قفس ته ځيګر وائی ( فلانی کس ته ګوره لکه مَلَک بازو پر ځِګر روان دی ) ضمناً دا هم نامناسبه ښکاری چی جِګر باید پښتو ته سر ټیټ کړی او ځیګر شی خو ” خون ” ئی همهغه د فارسی لمن اغوستی وی. که څنګه؟
۵ – فقید جِګرخون غوندی ګُلالی ځوانان اصلاً د یو بل ناڅاپی ویرانوونکی طوفان قربانی شوه. زموږ د اکثرو هنرمندانو خصوصاً شاعرانو فکری – عقیدتی کښتی یوه تفریحی او نازکه او ملائمه او په عین حال کی یوه ښکلی او نفیسه کښتی وه خو د بده مرغه د ساحل په ” ۷ ” کیلومتری کی د فی ثانیه ” ۷ ” کیلومتری باد او طوفان توقع ئی نه درلوده او د اجبار او کراهت له مخی ځینو ورسره ځان عیار او ځینی پکی غرق او د ډیرو کسانو هنری کښتیانی د جبران نه منونکو زخمونو او خرابیو سره مخامخ شوی.
” تیر کال په کندهار کی په ټکسی موټر کی سپور وم، موټروان یو ځای د ضرورت له مخی ناببره ټینګ بِریک ونیوی، تر بیا حرکت وروسته می موټروان ته وویل چی اُستاد ګُله دا بِریک هم لوی نعمت دی. ”
بناءً
” هېره ” هم لوی نعمت دی کنې اوس به د ټولو اوقات همداسی ترخه وای.
کاشکی جِګرخون ځوان د خپلی شاعری (کومه چی د روزګار د څرخ د انحراف له وجی منحرفه شوه) تاوان ور کولو ته نه وای اړ شوی.

غلام حضرت صاحب، سلامونه.

لومړی له تاسو څخه مننه کوم چې خپل ځان مو معرفي کړ. زه، او ښايي ځینې نور هم، مخکې پوهېدو چې تاسو له شیعه وروڼو سره تړاو لرئ.

زما لپاره نه شیعه‌توب او نه هم سني‌توب د اعتراض یا اختلاف موضوع ده. دواړه د اسلام د سترې ونې دوې څانګې دي او دواړو ته درناوی لرم.

خو هغه څه چې زه ورته درناوی نه لرم، دا دي چې زموږ د ځینو اقلیتونو غړي، که قومي وي او که مذهبي (په ځانګړي ډول ځینې قومي کسان)، د افغانستان له تاریخ، ملي ارزښتونو او تاریخي شخصیتونو سره مناسب چلند نه کوي. نه د افغانستان تاریخ مني، نه یې تاریخي شخصیتونه مني، او نه هم ملي ویاړونو ته ارزښت ورکوي. حتی که افغانستان په کومه برخه، لکه سپورت، کې کومه لاسته‌راوړنه ولري، هم پرې چندان خوښ نه ښکاري.

ما تر اوسه د اقلیتونو له لیکوالانو یا نورو مطرح کسانو څخه داسې څوک نه دي لیدلي چې د افغانستان د کوم پاچا یا واکمن کوم مثبت اړخ یې ستایلی وي. خو د ګاونډیو هېوادونو د شخصیتونو په ستاینه کې کله ناکله تر دې حده وړاندې ځي چې سړی یې د مبالغې احساس کوي.

ستاسو د هغې خبرې په تړاو چې د آدم خان او درخانۍ، لیلا او مجنون، طالب جان او ګل‌بشرې او ورته نورې کیسې مو خیالي بللې دي، باید ووایم چې دا ډول روایتونه د ولسي ادب او فولکلور برخه ده. ځینې یې ښايي تر یوه بریده تاریخي ریښه ولري او ځینې برخې یې د خلکو د تخیل او کیسه‌پردازۍ محصول وي.

هماغه شان چې، د رستم او سهراب کیسه هم افسانوي بڼه لري. فردوسي خپله په شاهنامه کې وایي:

ورنه یلی بود در سیستان
منش ساختم رستم دستان

یعنې د سیستان یو زړور اتل و، ما هغه د رستم داستان په بڼه راژوندی کړ.

د نړۍ د ډېرو ملتونو لرغوني روایتونه، د اروپا، یونان او روم افسانې هم په همدې ډول دي؛ د وخت په تېرېدو کې د خلکو د تخیل او ادبي ذوق رنګونه پکې ګډ شوي دي. خو بیا هم د هر ملت د فولکلور، کلتوري میراث او لرغوني ادب مهمه برخه ګڼل کېږي، ځکه نو درناوی او ارزښت یې باید وساتل شي.
نعنت الله بارکزی

زما یو ټینګ انډیوال ( غلام حضرت ساب ) د بحث داسی یو ښوَي فکری ټآټ هوار کړی دی چی کله مقابل طرف ګام پر کښیږدی نو بلانس او توازن له لاسه ورکړی، ګنس او ګیچ شی او ناښائیلی غبرګون ښئی. ممکن زما د انډیوال دا کړنه غیر اخلاقی وی خو د تاریخ په اوږدو کی د دیرو دینی او مذهبی منحرفینو د عقل او نقل خلاف عقائدو زما انډیوال دیته اړ ایستی دی چی ځان د توپخانی پاړسی بان وبولی. کاشکی یو آزاد تریبون شتون درلودای چی هر چا کولای شوای خپل افکار او عقائد په څرګنده توګه پکی خپاره کړی.
امّا
ګران بارګزی صاحب!
خوښ یم چی ستاسی او نورو کسانو هغه کشف ( تاسی او نور پوهیدی چی زه په شیعه اقلیت پوری تړلی یم ) بریالی نتیجه ور کړیده.
زه اصلا د تبار او قوم اصالت ته هیڅ عقیده نلرم اِلّا په وحیانی نصوصو ثابت شوی د تبار اصلیت او اصالت، فقط عقیدتی اصالت راته مهم دی خو سره لدی هغه تبار ته منسوب یم کوم چی تاسی یا نور شاید باور ونکړی.
” یو څو کسان سره غونډ شوی وه او هر یوه د خپل ټبر او قوم د اصالت د اثبات دلائل وړاندی کول، یو ملنګ کس ته هم د خبرو نوبت ور ورسید او په ډاګه ئی وویل چی زه پیغمبرزاده یم، ټولو حاضرینو د خښم او حیرت په ژبه ور غبرګه کړه چی هلکه کُفر دی وکړ. ملنګ کس ور ته وویل چی نه کُفر می نه دی کړی، مُلایان وائی چی ټول انسانان د آدم علیه السلام اولادونه دی او آدم علیه السلام زموږ ټولو هم پلار او هم پیغمبر ۇ نو ځکه زه ځان یو پیغمبرزاده ګڼم “.
دا چی حاضرینو ور ته په جواب کی څه وویل تر اوسه پدی هکله خبر نه دی خپور شوی.
ګران بارګزی صاحب!
تاسی د افغانستان د تاریخی شخصیتونو په وړاندی د لږکیو او اقلیتونو فکری موضِع ته ګوته نیولی او هغه مو غندلی ده، ممکن دا ستاسی د ملی احساساتو د ښکلا ښکارندوی وی خو لطفاً را ته غوږ شه!
۱ – د توپخانی د یو پاړسی پتوګه دا موضوع ( د اقلیتونو د فکری موضِع څرنګوالی) په ما څه اړه لری؟
۲ – ټاکل شوی نه ده چی مثلا د قوم او تبار د اشتراک پخاطر باید د هر لوده سیاسی مشر کړنی او شخصیت تائید شی ( د ظاهر شاه په وړاندی د داوودشاه کودتاه به په کوم منطق توجیه شی؟).
۳ – دا یوازی ( ستاسی په زعم ) غیر پښتانه نه دی کوم چی د اصیل! افغانی او پښتنی تاریخ د ښیګڼو څخه منکر دی بلکه ځینو یا ډیرو کُنده کُنده پښتنو مفکرینو هم تاریخی مسائلو ته د شک په سترګه کتلی او ګوری. وړوکی نمونه:
آیا پوهیږی د پښتو د ادب د آسمان ځلانده ستوری ( خوشحال خان خټک) د پښتنو د شریفو او نجیبو قبیلو یعنی بارکزو او یوسفزو په باب څه ګُلان شیندلی دی؟
۴ – زما او ستاسی د وروستیو تبصرو د محتوا تر منځ هیڅ ډول محسوس توپیر نه لیدل کیږی بناً راته د تعجب خبره ده چی تاسی ولی دا د نظر اتفاق شاربلی او نور څه مو تری استخراج کړی دی؟
۵ – زه خو وایم تاسی او ټول ګران لوستونکی دی جوړ او روغ او بریالی اوسی.