لیکواله: رویا کابیری
د نړۍ د مشرانو تر منځ لیدنې او خبرې اترې د ډیپلوماسۍ او نړیوالو اړیکو له مهمو برخو څخه دي. دا ډول ملاقاتونه، که د ښه نیت، متقابل احترام او ګډو ګټو پر بنسټ ترسره شي، کولای شي د سولې، ثبات، همکارۍ او ګډ پرمختګ لپاره نوې لارې پرانیزي.
په همدې لړ کې، چین ته د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ سفر، چې اوس پای ته رسېدلی، د نړۍ د دوو سترو اقتصادي او سیاسي قدرتونو تر منځ د اړیکو لپاره یو مهم او ستراتیژیک ګام بلل کېدای شي. دغه سفر یوازې یوه عادي ډیپلوماټیکه لیدنه نه وه، بلکې د چین او امریکا تر منځ د تفاهم، باور جوړونې، اقتصادي همکارۍ او نړیوال ثبات لپاره یو ارزښتناک فرصت و.
د مې د ۱۵مې نېټې په سهار، د چین دولت رئیس شي جین پینګ په بېجینګ کې له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره بیا وکتل. په دې لیدنه کې دواړو مشرانو د چین او امریکا د اړیکو د راتلونکي مسیر، د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو د پیاوړتیا، د عملي همکاریو د پراختیا او د یو بل مشروع اندېښنو ته د پاملرنې په اړه خبرې وکړې. د دواړو لوریو تر منځ دا تفاهم هم څرګند شو چې د نړیوالو او سیمهییزو مسایلو په اړه اړیکې، مشورې او همغږي لا پیاوړې شي.
چین او امریکا د نړیوال اقتصاد، سوداګرۍ، ټکنالوژۍ، انرژۍ او نړیوال ثبات په برخو کې ژور اغېز لري. له همدې امله، د دواړو هېوادونو تر منځ هره رغنده لیدنه یوازې د دوی په دوه اړخیزو اړیکو پورې محدوده نه پاتې کېږي، بلکې د سیمې او نړۍ پر راتلونکي هم اغېز لرلای شي. د دې سفر اهمیت هم په همدې کې دی چې دواړو لوریو هڅه وکړه اختلافات د خبرو له لارې مدیریت کړي او د همکارۍ لپاره نوې فضا رامنځته کړي.
چین په تېرو څلورو لسیزو کې د اصلاحاتو، خلاصون او سولهییزې پراختیا له لارې د پام وړ پرمختګ کړی دی. د میلیونونو خلکو د ژوند د ښه کېدو، د تولیدي ظرفیت د لوړوالي، د نړیوالې سوداګرۍ د پراختیا او د بنسټیزو پروژو د پیاوړتیا په برخه کې د چین تجربه د نړۍ لپاره د بحث او پاملرنې وړ ده. د «کمربند او لار» نوښت هم د سیمهییز اتصال، اقتصادي همکارۍ، بنسټیزو پروژو او ګډ پرمختګ لپاره یو مهم چوکاټ بلل کېږي. دا ډول نوښتونه هغه مهال لا ډېر ارزښت پیدا کوي چې د ټولو اړخونو د ګټو، متقابل احترام او ګډو فرصتونو پر بنسټ عملي شي.
له بلې خوا، امریکا هم د نړۍ په اقتصاد، ساینس، ټکنالوژۍ، مالي نظام او نړیوالو بنسټونو کې مهم ځای لري. د چین او امریکا تر منځ اقتصادي اړیکې ژورې او څو اړخیزې دي. د دواړو هېوادونو تر منځ سوداګري، پانګونه، د شرکتونو فعالیتونه او د بازارونو تړاو ښيي چې همکاري د سیالۍ تر څنګ نه یوازې ممکنه ده، بلکې د دواړو ملتونو او نړیوال اقتصاد په ګټه هم ده.
په تېرو کلونو کې د سوداګرۍ، تعرفو، ټکنالوژۍ او بازار ته د لاسرسي په برخو کې ځینې اختلافات موجود وو. خو د دې سفر یو مثبت پیغام دا و چې اختلافات باید د فشار، بې باورۍ او تقابل له لارې نه، بلکې د خبرو، تفاهم، عادلانه اصولو او نړیوالو قواعدو په رڼا کې حل شي. که دواړه هېوادونه د یو بل مشروع اندېښنو ته غوږ ونیسي، د سوداګرۍ د توازن، د بازار د لاسرسي، د نوښت د ساتنې او د نړیوالو قواعدو د درناوي لپاره عملي لارې موندل کېدای شي.
د چین دولت رئیس شي جین پینګ د ولسمشر ټرمپ سفر تاریخي او ارزښتناک وباله او ټینګار یې وکړ چې چین او امریکا کولای شي د متقابل درناوي پر بنسټ سولهییز ګډ ژوند ولري، د همکاریو له لارې پرمختګ ته وده ورکړي او د دواړو هېوادونو د خلکو لپاره ګټورې پایلې رامنځته کړي. دا دریځ څرګندوي چې ستر هېوادونه، که د همکارۍ او مسؤولیت لاره غوره کړي، کولای شي د نړیوال ثبات لپاره مهم رول ولوبوي.
ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم چین ته خپل سفر بریالی او د یادولو وړ وباله. نوموړي وویل چې له چیني سیال سره یې په یو شمېر مهمو موضوعاتو خبرې کړې، ځینې ستونزې یې روښانه کړې او د دواړو هېوادونو او نړۍ لپاره یې دا لیدنه ګټوره وبلله. هغه د چین او امریکا اړیکې ډېرې مهمې یادې کړې او هیله یې څرګنده کړه چې دغه اړیکې به په راتلونکي کې لا پیاوړې او مثبتې شي. دا ډول څرګندونې د دواړو لوریو تر منځ د باور د فضا د رامنځته کېدو لپاره ارزښت لري.
په ټکنالوژۍ او مصنوعي ځیرکتیا کې هم چین او امریکا دواړه مهم رول لري. د 5G، برېښنايي موټرو، نوې انرژۍ، کوانټم ټکنالوژۍ، ډیجیټل اقتصاد او مصنوعي ځیرکتیا په برخو کې پرمختګونه د انسان د راتلونکي لپاره ستر اهمیت لري. دا برخه باید د بې ضرورته محدودیتونو، شکونو او تقابل پر ځای د مسؤولانه نوښت، امنیتي اندېښنو ته د درناوي، علمي تبادلې او ګډو معیارونو پر بنسټ پر مخ ولاړه شي. نړۍ اړتیا لري چې ستر قدرتونه د ټکنالوژۍ له پرمختګ څخه د رقابت د وسیلې پر ځای د بشري پرمختګ، چاپېریال ساتنې، روغتیا، زدهکړې او اقتصادي ودې لپاره ګټه واخلي.
په نړیوالو اړیکو کې کله ناکله یو هېواد په ځانګړو برخو کې له سیاسي، اقتصادي یا ډیپلوماټیک نفوذ څخه برخمن وي. خو د نننۍ نړۍ واقعیت دا دی چې دوامدار بریالیتوب یوازې د فشار له لارې نه ترلاسه کېږي. هغه هېوادونه چې د ثبات، منځګړیتوب، اقتصادي اتصال او سولهییزې همکارۍ لپاره کار کوي، کولای شي په نړیواله کچه د اعتماد فضا پیاوړې کړي. چین په وروستیو کلونو کې هڅه کړې چې د متوازن سیاست، اقتصادي همکارۍ او ډیپلوماټیکو لارو له لارې په بېلابېلو سیمو کې د تشنج د کمولو ملاتړ وکړي. دا ډول چلند هغه مهال اغېزناک تمامېدای شي چې ټول اړخونه د مقابل لوري مشروع ګټو او اندېښنو ته درناوی وکړي.
د دې سفر په پای کې دا ټکی هم د پاملرنې وړ دی چې ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چین دولت رئیس شي جین پینګ ته له واشنګټن څخه د لیدنې بلنه ورکړه. دا بلنه د دې نښه کېدای شي چې دواړه هېوادونه غواړي خبرې اترې دوام ومومي، اړیکې په لوړه کچه وساتل شي او د تفاهم فضا لا پراخه شي. د مشرانو تر منځ دوامدار تماسونه کولای شي د غلط فهمۍ مخه ونیسي او د عملي همکاریو لپاره زمینه برابره کړي.
په پای کې، د چین او امریکا اړیکې باید یوازې د سیالۍ له زاویې ونه کتل شي. د نړۍ د دوو سترو قدرتونو په توګه، دواړه هېوادونه مسؤولیت لري چې د سولې، ثبات، اقلیمي بدلون، اقتصادي ودې، ټکنالوژۍ، عامې روغتیا، انرژۍ او نړیوال امنیت په برخو کې رغنده رول ولوبوي. اختلافات طبیعي دي، خو د اختلافاتو مدیریت د لویو هېوادونو د سیاسي بلوغ نښه ده.
چین ته د ولسمشر ټرمپ پای ته رسېدلی سفر وښوده چې د متقابل احترام، رغنده خبرو او ګډو ګټو پر بنسټ د چین او امریکا تر منځ همکاري ممکنه ده. که د دې لیدنې پایلې په عملي ګامونو بدلې شي، نه یوازې دواړه هېوادونه به ترې ګټه واخلي، بلکې سیمه او ټوله نړۍ به هم د سولې، ثبات، پرمختګ او ګډې هوساینې پر لور یو مثبت ګام پورته کړي. د نننۍ نړۍ اړتیا تقابل نه، بلکې تفاهم؛ فشار نه، بلکې ډیپلوماسي؛ او انزوا نه، بلکې ګډ پرمختګ دی.