هو، شته داسې حکومتونه چې پر ولس د نرمۍ، تفاهم او مشارکت پر ځای، د زور، جبر او وېرې له لارې واک چلوي. دا ډول زورواکي نظامونه (Totalitarian Regimes) د ولس سره د ظلم او استبداد  له امله پېژندل کېږي. په تاریخ کې یې هم لولو چې واکمنو د خلکو غږ ته غوږ نه دی نیولی، بلکې د ولس مشروع غوښتنې یې په قهر او تاوتریخوالي ځپلې دي.

خو پوښتنه دا ده: سره له دې چې دا ډول حکومتونه ځواک، امکانات او واک لري، ولې له ولس سره نرم چلندنه کوي؟ ولې د جبر لار غوره کوي؟ زما په اند  څو مهم لاملونه یې دادي :

په زورواکو  نظامونو کې مشران هڅه کوي چې واک د خپلې شخصي ګټې لپاره وساتي، نه د ولس د ښېرازۍ او ښېګڼې لپاره. انډیوالانو او خپلوانو ته د واک واګې ورکوي او د وسيلې په سترګه ورته ګوري، څو خپلې اقتصادي، سیاسي یا کورنۍ ګټې خوندي کړي. دا ډول مشران نرمښت کمزوري ګڼي، ځکه فکر کوي که د ولس غوښتنو ته غاړه کیږدي، نو خپل تسلط له لاسه ورکوي.

هغه واکمنان چې د ولس له نیوکو، رسنیو یا  له مدني ټولنو وېره لري، ډېر وخت د نرمښت  پر ځای سرزورۍ ته مخه کوي. د خلکو  د نه ملاتړ له امله یې، مشروعیت  کمزوری وي او د ولس د نیوکو زغم نلري، ډیری چارې  په بد اخلاقۍ او بې ادبۍ  سرته رسوي .

ځینې وخت چارواکي له داسې داخلي یا بهرني فشار سره مخ وي چې هغوی اړ باسي له ولس سره د زور پر بنسټ چلند وکړي. د سیاسي، قدرت‌مندو ډلو له خوا فشار، یا د بهرنیو ملاتړو د ملاتړ د دوام لپاره،  ټولنیز نظم له سختو لارو ساتي، څو خپل مقام او ملاتړي  له لاسه ورنکړي.

په ځینو ټولنو کې زور، استبداد او اطاعت د دود، تاریخ او تعلیم برخه ګرځېدلي. کله ناکله نه یوازې مشران، بلکې ولس هم د جبر پر وړاندې حساسیت نه ښيي. دا دودیز تفکر چې “قوي واکمن غوره دی، ولو که ظالم وي”، د نرمښت فرهنګ ته زیان رسوي.

د مشرتابه ضعف یو مهم عامل دی. هغه مشران چې د مدیریت، ستراتیژیک لید، ولسي پوهه او د کړکېچونو د حل مهارت نه لري، ډېر ژر د زور له لارې ستونزې کنټرولوي. دوی پر خپله واکمني باور نه لري، او د ولس سره د باور پر بنسټ اړیکه نشي جوړولی، نو له وېرې، جبر او سانسور نه کار اخلي .

 حکومت کول یوازې د نظم راوستل نه دي، بلکې د ولس د باور، ګډون، حقونو او درناوي ساتلو ژمنتیا هم ده. ځواک او مسؤلیت باید د وېرې او جبر لپاره نه، بلکې د ولس د سوکالۍ، عدالت او پرمختګ لپاره وکارول شي. بریالی مشرتوب هغه دی چې له ولس سره د باور، تفاهم او درناوي پر بنسټ اړیکه جوړه کړي . کله چې خلک وويني چې درناوی ورته کېږي، غوښتنې یې اورېدل کېږي او د بدلون برخه دي، نو د قانون او د وطن د ماتولو هڅه نه کوي او بیا دا سندره زمزمه کوي چې،

وطن جنت نښان دی ګلان پکې کرمه

_______________پای ___________________

*Totalitarian Regime: دا ډول نظامونه مطلق واک لري. حکومت د خلکو شخصي ژوند، افکار، رسنۍ، تعلیم، اقتصاد او نور ټول اړخونه سخت کنټرولوي. دوی د مخالفت هېڅ بڼه نه زغمي، او د ټولنیز نظم ساتنه د زور له لارې کوي.