۱- ځواني څه ته وايي؟
ځواني د انسان د ژوند هغه مهم پړاو دی چي انسان پکښي د ماشومتوب له نړۍ څخه راوتلی وي او د ژوند د لوړو او ژورو په پېژندلو پیل کوي. په دې عمر کي د انسان فکر پراخېږي، د پوهېدو وړتیا یې لوړېږي، د راتلونکي په اړه سوچ کوي او ورو ورو د خپل ژوند د جوړولو مسؤلیت احساسوي.
ځواني یوازي د عمر یوه برخه نه ده، بلکي د انسان د فکر، شخصیت، زده کړي او راتلونکي د جوړېدو یو مهم وخت دی. په دې پړاو کي انسان کولای سي خپل استعدادونه وپېژني، نوي مهارتونه زده کړي، له نورو خلکو سره د چلند کولو لاري زده کړي او د ژوند لپاره ځان چمتو کړي.
هر انسان د ژوند په اوږدو کي بېلابېل پړاوونه تېروي. ماشومتوب د زده کړي او پالني وخت وي، ځواني د ځان پېژندني، هڅي او د راتلونکي د بنسټ ایښودلو مهم پړاو دی او د ژوند په نورو پړاوونو کي انسان د خپلو تجربو ګټه اخلي.
خو دا خبره باید هېره نه کړو چي د انسان د ژوند ارزښت یوازي په عمر پوري تړلی نه دی. یو ماشوم هم ارزښت لري، یو ځوان هم او یو سپین ږیری هم. توپیر په دې کي دی چي هر عمر خپلي ځانګړتیاوي او مسوولیتونه لري.
ځواني هغه وخت لا ارزښتناکه کېږي چي انسان یې په پوهه، ښو اخلاقو، ګټورو کارونو او د ژوند په سمولو کي وکاروي. که یو ځوان خپل وخت په زده کړه، کار، ښه ملګرتیا او د ځان په اصلاح تېر کړي، نو د راتلونکي لپاره به قوي بنسټ جوړ کړي.
خو که د ځوانۍ وخت بې له هدفه تېر سي، انسان ښايي وروسته د ځینو هغو فرصتونو په اړه پښېمانه سي چي په ځوانۍ کي یې په لاس کي لرل.
البته دا هم باید په یاد ولرو چي که یو څوک په ځوانۍ کي له ستونزو سره مخ سي، زده کړه یې نیمګړې پاته سي یا د ژوند په جوړولو کي ځنډ ورپېښ سي، نو دا په دې معنا نه ده چي راتلونکی یې ختم سو. انسان په هر عمر کي د نوي پیل، زده کړي او پرمختګ فرصت لرلای سي.
۲- د ځوانۍ ارزښت ولي ډېر دی؟
د ځوانۍ ارزښت په دې کي دی چي انسان په دې پړاو کي د خپل ژوند د جوړولو لپاره ډېر مهم کارونه کولای سي. زده کړه کولای سي، مسلک زده کولای سي، د خپل فکر د پیاوړي کولو لپاره هڅه کولای سي او د خپلو وړتیاوو له مخي د ژوند لاره ټاکلای سي.
ځواني د انسان لپاره د فرصتونو وخت دی، خو فرصتونه یوازي په عمر نه ترلاسه کېږي. د کورنۍ اقتصادي حالت، د زده کړو امکانات، د ټولني شرایط او د انسان شخصي هڅي هم د هغه پر راتلونکي اغېز کوي.
ځیني ځوانان په ښو امکاناتو کي ژوند کوي، ښه ښوونځي لري او د زده کړو لپاره ورته لاري هواري وي. خو ځیني نور بیا له بېوزلۍ، بېکارۍ، د زده کړو له کمو امکاناتو او نورو ستونزو سره مخ وي. له همدې امله د ټولو ځوانانو د ژوند شرایط یو ډول نه دي.
خو که د یوه ځوان امکانات لږ هم وي، بیا هم کولای سي د خپلو شرایطو په اندازه هڅه وکړي، نوي مهارتونه زده کړي او د پرمختګ لپاره مناسبه لاره ولټوي. البته د ځوانانو بریالیتوب یوازي د هغوی په شخصي هڅو پوري تړلی نه دی؛ کورنۍ، ښوونځي، ټولنه او حکومت هم مسؤلیت لري چي ځوانانو ته د پرمختګ مناسب فرصتونه برابر کړي.
ځوان باید پوه سي چي د ژوند هر فرصت تل نه پاته کېږي. ځیني فرصتونه د انسان د عمر، شرایطو او وخت له بدلېدو سره محدودېږي. ځکه نو ښه ده چي انسان د نن ورځي له امکاناتو څخه ګټه واخلي او د سبا لپاره ځان چمتو کړي.
د ځوانۍ ارزښت په دې کي نه دی چي انسان څو کلن دی، بلکي په دې کي دی چي له خپل عمر، فکر، وړتیاوو او فرصتونو څخه څنګه ګټه اخلي.
۳- ځوانان د ټولني مهمه برخه ده
هره ټولنه د بېلابېلو عمرونو له خلکو څخه جوړه ده. ماشومان، ځوانان، منځني عمر لرونکي کسان او سپین ږیري هر یو په ټولنه کي خپل ځای او ارزښت لري. خو ځوانان د ټولني په پرمختګ کي ځانګړې ونډه لرلای سي، ځکه چي هغوی د زده کړي، نوښت، کار او بدلون لپاره ډېر فرصتونه لري.
کله چي ځوانان زده کړه وکړي، مسلکي مهارتونه ترلاسه کړي او خپل مسؤلیتونه وپېژني، د ټولني په پرمختګ کي مرسته کولای سي. یو ځوان چي د طب زده کړه کوي، په راتلونکي کي د ناروغانو درملنه کولای سي. هغه چي د کرني په برخه کي مهارت ترلاسه کوي، د کروندګرو له ستونزو سره مرسته کولای سي. یو بل ځوان ښايي ښوونکی، انجینر، سوداګر، لیکوال یا ماهر کارګر سي.
د ټولني پرمختګ یوازي په ډاکټر، انجنیر او نورو لوړو مسلکونو پوري تړلی نه دی. بزګر، ترکاڼ، مستري، موټرچلوونکی، دوکاندار او نور کارکوونکي هم د ټولني په ژوند کي مهم رول لري. هر حلال او ګټور کار چي د خلکو اړتیا پوره کوي، خپل ارزښت لري.
د یوه هېواد پرمختګ هغه وخت چټکېږي چي ځوانان یې د علم، کار او نوښت لپاره مناسب فرصتونه ولري. که ځوانانو ته د زده کړو، کار او مسلکي پرمختګ زمینه برابره سي، هغوی کولای سي د خپل ځان او کورنۍ تر څنګ د ټولني په اقتصادي او ټولنیز پرمختګ کي هم ونډه واخلي.
خو که ځوانان له زده کړو بې برخي پاته سي، د کار فرصتونه ونه لري او د راتلونکي په اړه ناامیده سي، نو نه یوازي هغوی ته زیان رسېږي، بلکي ټولنه هم د هغوی له وړتیاوو څخه ګټه نه سي اخیستلای.
له همدې امله د ځوانانو ملاتړ یوازي د هغوی د شخصي ژوند لپاره مهم نه دی، بلکي د ټولني د راتلونکي لپاره هم ارزښت لري.
۴- د ځوانۍ وخت څنګه تېرېږي؟
وخت د انسان د ژوند یوه مهمه پانګه ده. پیسې چي له لاسه ولاړي سي، انسان ښايي بېرته ترلاسه کړي، خو تېر سوی وخت بېرته نه راګرځي. له همدې امله د وخت پېژندنه او سمه ګټه اخیستنه د ژوند له مهمو مهارتونو څخه ده.
ځیني ځوانان خپل وخت په زده کړه، کار، ورزش، کتاب لوستلو او د نویو مهارتونو په ترلاسه کولو تېروي. ځیني نور بیا ډېر وخت په بېګټورو بوختیاوو، بېپایه ګرځېدو او د نورو خلکو په خبرو او ژوند کي په مداخله کولو لګوي.
البته تفریح، له ملګرو سره ناسته ولاړه او دمه کول هم د ژوند مهمي برخي دي. انسان ماشین نه دی چي ټوله ورځ کار وکړي. خو ستونزه هغه وخت پیدا کېږي چي تفریح د انسان د ژوند اصلي بوختیا سي او د زده کړي، کار او نورو مسؤلیتونو لپاره وخت پاته نه سي.
یو ځوان باید د خپل ورځني ژوند لپاره ساده پلان ولري. د بېلګي په توګه، د ورځي یوه برخه زده کړي ته ځانګړې کړي، یوه برخه کار یا مسلکي مهارت ته، یوه برخه د کورنۍ او نورو مسؤلیتونو لپاره او یوه برخه د ارام او تفریح لپاره پرېږدي.
که یو ځوان هره ورځ لږ وخت هم د یوه ګټور مهارت په زده کړه ولګوي، د میاشتو او کلونو په تېرېدو به یې د پوهې او وړتیاوو اندازه زیاته سي.
د بېلګي په توګه، که یو ځوان هره ورځ د انګلیسي ژبي څو نوي لغتونه زده کړي، په تدریجي ډول به یې د لغتونو زېرمه پراخه سي. که هره ورځ کتاب ولولي، فکر او معلومات به یې زیات سي. که هره ورځ د یوه مسلک په زده کړه کي تمرین وکړي، په هغه کار کي به ورو ورو ماهر سي.
د دې لپاره اړینه نه ده چي انسان له لومړۍ ورځي څخه لوی امکانات ولري. کله کله کوچني خو پرلهپسې کارونه د لوی بدلون بنسټ جوړوي.
بریالیتوب تل په یوه ورځ کي نه ترلاسه کېږي؛ ډېر وخت د کوچنیو هڅو پایله وي چي انسان یې هره ورځ ترسره کوي.