پښتون ژغورني غورځنګ (PTM)د پښتنو د نوي نسل سیاسي بیداري او د جبر پر وړاندې مقاومت

لیکنه: زینب تره‌کې

پښتون ژغورنې غورځنګ یا (PTM) یوازې یو سیاسي خوځښت نه ده.

دا د هغو پښتنو د درد، غوسې او مقاومت غږ ده چې کلونه یې د جګړو، پوځي عملیاتو، جبري بې‌ځایه کېدو، ماینونو، ورکو انسانانو، وژنو او امنیتي فشارونو تر سیوري لاندې ژوند کړی ده.

دا هغه غږ ده چې پوښتنه یې وکړه:

ولې د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه باید د یوه عادي پښتون د ژوند، عزت او آزادۍ په بیه تمامه شي؟

پښتون ژغورني غورځنګ (PTM) د همدې پوښتنې پر اساس رامنځته شوو.

پښتون ژغورني غورځنګ د وسلو له لارې نه، بلکې د احتجاج، پرلت، وینا، ټولنیزو رسنیو او ولسي راټولېدو له لارې خپل غږ پورته کړ.

د بشري حقونو سازمانونو هم (PTM) د پښتنو د حقونو لپاره د یوه مدني خوځښت په توګه تشریح کړی او د پاکستاني چارواکو له خوا ددې خوځښت د ځپلو، نیونو او د سوله‌ییزو غونډو د محدودولو په اړه یې اندېښنې څرګندې کړې دي.

د پښتنو درد له جګړې تر سیاسي مقاومت پوري:

پښتني سیمې د څو لسیزو راپدیخوا د پاکستان د امنیتي سیاست تر ټولو دروند بار پر اوږو وړي.

په پخوانۍ فاټا کې داسې حقوقي نظام حاکم و چې د ټولیزې سزا او محدودو حقوقي ضمانتونو زمینه یې برابره کړې وه.

د ترهګرۍ ضد جګړې په کلونو کې دا سیمه د طالبانو، القاعدې، پوځي عملیاتو او امریکايي ډرون بریدونو ترمنځ د جګړې په ډګر بدله شوه.

خو د دې جګړې اصلي قرباني څوک وو؟

عام پښتون.

هغه پښتون چې نه یې ترهګري غوښتله، نه یې جګړه غوښتله او نه یې د دولت پر ضد وسله پورته کړې وه خو کور یې ویجاړ شو، کلي یې پرېښودل شول، اولادونه یې بې‌ځایه شول او ژوند یې د چیک‌پوسټونو او امنیتي عملیاتو ترمنځ محدود شو.

همدا هغه درد و چې ورو ورو په سیاسي غږ بدل شو.

پښتون ژغورني غورځنګ (PTM) ولې راپیدا شو؟

په ۲۰۱۴ کال کې د محسود تحفظ غورځنګ د ماینونو او ناچاودو توکو د ستونزې په اړه له یوې محدودې غوښتنې پیل وکړ.

خو د نقیب‌الله محسود وژنې په ۲۰۱۸ کال کې ددې خوځښت بڼه بدله کړه.

نقیب‌الله مسعود یو ځوان پښتون و چې په کراچۍ کې د پولیسو په یوه مخامخ نښته کې ووژل شو.

د هغه د وژنې په اړه د جعلي مخامخ نښتې تورونو پراخ اعتراضونه راوپارول او (PTM) په یوه ملي پښتني حرکت بدل شو. Human Rights Watch هم د نقیب‌الله محسود د وژنې قضیه د (PTM «) د پراخو احتجاجونو له اصلي محرکاتو څخه بللې ده.

د (PTM) پوښتنه یوازې دا نه وه چې:

«نقیب‌الله محسود ولې ووژل شو؟»

اصلي پوښتنه دا وه:

«ولې د یوه پښتون ژوند دومره ارزانه ګڼل کېږي چې پرته له عادلانه محکمې یې ژوند اخیستل کېږي؟»

همدا پوښتنه د PTM د سیاست بنسټ وګرځېده.

د PTM غوښتنې د دولت پر وړاندې که د عدالت لپاره؟

د پښتون ژغورني غورځنګ (PTM) لاندي پوښتني مطرح کړي:

د ورکو شوو پښتنو د موندلو غوښتنه یي وکړه.

په پښتني سیمه کي د ماینونو د پاکولو غوښتنه یې وکړه.

د غیرقانوني وژنو د څېړلو غوښتنه یې وکړه.

د چیک‌پوینټونو پر مهال د پښتنو د سپکاوي د پای غوښتنه یې وکړه.

د پښتنو د برابر تابعیت غوښتنه یې وکړه.

او ویې ویل چې که څوک مجرم وي محکمې ته دې وړاندې شي نه دا چې بې‌محکمې ووژل شي یا ورک کړاي شي.

دا غوښتنې د یوه ولس د اساسي بشري او قانوني حقونو غوښتنې وې.

نو پوښتنه دا ده:

ایا د عدالت غوښتنه ترهګري ده؟

ایا د ورکو انسانانو د پوښتنې حق جرم دی؟

ایا د یوه پښتون د عزت غوښتنه د دولت پر وړاندې بغاوت دی؟

د (PTM) پر وړاندې د پاکستان د دولت چلند د همدې پوښتنو له امله د بشري حقونو د سازمانونو تر جدي انتقاد لاندې راغلی دی. Human Rights Watch په ۲۰۱۸ او ۲۰۱۹ کال کې د پښتنو د تبعیض د نقیب‌الله محسود د وژنې د حساب غوښتنې او د (PTM) د فعالانو پر وړاندې د فشار په اړه د پاکستان حکومت نه د اقدام غوښتنه کړې وه.

د پاکستاني پوځ امنیتي منطق او د ولس حق:

پاکستاني پوځ د اوږدې مودې لپاره خپل امنیتي سیاست د ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې په نوم توجیه کړی دی.

خو د PTM له نظره اصلي ستونزه دا وه چې:

د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه باید د ټول ولس پر وړاندې جګړه ونه ګرځي.

د یوه ترهګر او یوه عادي پښتون ترمنځ باید توپیر موجود وي.

د یوه وسله‌وال جرم باید د هغه په نوم ثبت شي نه د ټولې سیمې او ټول قوم په نوم.

خو کله چې د یوه قوم زرګونه خلک د چیک‌پوسټونو، شک، نیونو، ورکېدو او پوځي فشارونو له لارې ژوند کوي نو امنیت د ولس په ذهن کې د ساتنې پر ځای د وېرې په معنا بدلېږي.

همدا هغه ځای دی چې PTM د پاکستان د امنیتي دولت پر وړاندې سیاسي مقاومت ته ولاړ.

د پاکستان حکومت د خبرو پر ځای د ځپلو سیاست غوره کړ:

د PTM تر ټولو ستره سیاسي ادعا دا وه چې پاکستاني دولت د پښتنو مشروع اعتراض ته د سیاسي خبرو پر ځای د امنیتي ادارو له لارې ځواب ورکړ.

د (PTM) فعالان ونیول شول.

پر غونډو محدودیتونه ولګېدل.

د غورځنګ پر مشرانو قضیې جوړې شوې.

د رسنیو پر پوښښ فشارونه راغلل.

او په ۲۰۲۴ کال کې پاکستان حکومت PTM د ترهګرۍ ضد قانون له مخې ممنوع سازمان اعلان کړ.

د عفوی نړیوال سازمان (Amnesty International) پدي اقدام سخت اعتراض وکړ او ویې ویل چې پاکستاني چارواکو د PTM د منع کولو لپاره مشخص او قانع کوونکي شواهد نه دي وړاندې کړي او د ترهګرۍ قانون یې د سوله‌ییزو اعتراضونو د ځپلو لپاره کارولی دی.

په ۲۰۲۶ کال کې هم د عفوي نړیوال سازمان (Amnesty International) په یوه تازه بیان کې د (PTM) د فعالانو پر وړاندې د نیونو، جبري ورکېدو او د غورځنګ د بندیز دوام ثبت کړی دی.

دا وضعیت یوه مهمه پوښتنه راولاړوي:

که یو دولت د خپل یوه قوم د مدني اعتراض ځواب په زندان، بندیز او امنیتي فشار ورکوي، نو ستونزه په اعتراض کوونکي کې ده که په هغه سیاسي نظام کې چې د اعتراض زغم نه لري؟

پښتون ژغورني غورځنګ (PTM) او پښتني سیاست :

د PTM تر ټولو مهمه لاسته راوړنه دا وه چې د پښتنو درد یې له کورونو څخه عامه سیاست ته راوویست.

هغه درد چې پخوا به په یوه کلي، یوه جرګه او یوه کورنۍ کې پاتې کېده، د ټول پاکستان او نړۍ په وړاندې مطرح شو.

پښتون ژغورني غورځنګ (PTM) وویلي:

پښتون ترهګر نه دی.

پښتون د دویمې درجې تبعه نه دی.

د پښتون ژوند ارزښت لري.

د پښتون عزت ارزښت لري.

د پښتون ورک شوی زوی باید بېرته وموندل شي.

دا یوازې شعارونه نه وو دا د یوه اوږده امنیتي او سیاسي بحران پر وړاندې د یوه نسل د مقاومت ژبه وه.

د «لر او بر» شعار!

د PTM په سیاسي ژبه کې «لر او بر یو افغان» شعار هم مهم ځای لري.

دا شعار د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته د پښتنو د ګډ تاریخي، ژبني او فرهنګي هویت څرګندونه کوي.

پاکستاني امنیتي جوړښت دا ډول شعارونه د حاکمیت لپاره د خطر په توګه تعبیر کړي خو د (PTM) له نظره دا د پښتني هویت او تاریخي تړاو د بیان یوه برخه ده.

په هر حال، د دې شعار سیاسي تعبیرونه مختلف دي خو یو حقیقت نه شي رد کېدای:

پښتني هویت د ډیورنډ کرښې په یوه خوا کې نه ختمېږي.

د (PTM) پر وړاندې د «بهرني اجنډا» تور:

د (PTM) پر وړاندې یو له تکراري تورونو څخه دا دی چې ګواکې غورځنګ د هندوستان یا نورو هېوادونو له استخباراتي شبکو سره تړاو لري.

خو دا تور باید له مستندو شواهدو سره وڅېړل شي.

تر هغه ځایه چې د بشري حقونو د مهمو نړیوالو سازمانونو په ارزونو کې ښکاري (PTM) د پښتنو د حقونو لپاره د یوه مدني او سوله‌ییز خوځښت په توګه تشریح شوی دی. عفوي نړیوال سازمان (Amnesty International) په ۲۰۲۴ کال کې د (PTM) د بندیز په اړه وویل چې حکومت د دې بندیز د توجیه لپاره مشخص شواهد نه دي وړاندې کړي.

نو یوازې د «بهرني لاس» شعار د یوه ولسي خوځښت ټولې غوښتنې نه شي ردولای.

که جرم شوی وي نو شواهد دې وړاندې شي.

که خیانت شوی وي نو محکمه دې پرېکړه وکړي.

خو د یوه قوم د سیاسي اعتراض د خاموشولو لپاره تورونه د عدالت بدیل نه شي کېدای.

پښتون ژغورني غورځنګ (PTM) د پښتنو د نوي نسل سیاسي بیداري:

پښتون ژغورني غورځنګ (PTM) د پښتني سیاست په تاریخ کې ځکه مهم دی چې ددې غورځنګ مخکښ غړي د پخوانیو دودیزو خانانو او سیاسي کورنیو پر ځای له جګړه‌ځپلو سیمو څخه راوتلی ځوان نسل ده.

منظور پښتین، علی وزیر،عارف وزیر،ګیلامن وزیر،عثمان کاکړ،ارمان لوڼی او ګڼ نور فعالان د همدې نوي سیاسي نسل استازیتوب کوي.

دا نسل وایي:

موږ یوازې د قوم په نوم سیاست نه غواړو موږ د عزت، عدالت، قانون او برابر تابعیت سیاست غواړو.

همدا دلیل دی چې (PTM) یوازې د وزیرستان موضوع نه ده بلکې د پاکستان د فدرالي جوړښت، قومي سیاست او امنیتي دولت په اړه پراخي پوښتنې راپورته کوي.

د جبر په وړاندې د مقاومت حق.

هیڅ دولت د خپل ولس له اعتراض څخه پورته نه دی.

هیڅ پوځ د قانون څخه پورته نه دی.

هیڅ امنیتي اداره باید د محکمې ځای ونه نیسي.

او هېڅ وګړی باید یوازې د خپل قومي هویت له امله د شک، سپکاوي او ډله‌ییزې سزا قرباني نه شي.

همدا د پښتون ژغورني غورځنګ(PTM) اصلي فلسفه ده:

د دې غورځنګ تر ټولو ستره سیاسي پوښتنه دا ده:

که دولت د ولس ساتونکی وي نو ولې باید ولس له دولت څخه د خپل ژوند او عزت د ساتنې غوښتنه ونکړي؟

پایله: پښتون ژغورني غورځنګ(PTM) د یوې مظلومې ټولنې د حق غږ:

پښتون ژغورنې غورځنګ د پښتنو د هغه نسل غږ ده چې د جګړې، ترهګرۍ او امنیتي سیاست ترمنځ یې خپل ژوند بایللی ده.

د (PTM) غوښتنه ددې لپاره نه ده چې پښتون له قانون څخه پورته شي.

غوښتنه یې دا ده چې پښتون هم د قانون لاندې د یوه برابر انسان په توګه ژوند وکړي.

دوی د محکمې غوښتنه وکړه.

دوی د ورکو پښتنو د برخلیک غوښتنه وکړه.

دوی د ماینونو د پاکولو غوښتنه وکړه.

دوی د عزت غوښتنه وکړه.

دوی د برابر تابعیت غوښتنه وکړه.

او کله چې یې دا غوښتنې وکړې د پاکستان دولت د سیاسي خبرو پر ځای د امنیتي فشار، نیونو او بندیزونو لاره غوره کړه.

د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو په پرله‌پسې ډول د دې چلند په اړه نیوکې کړې دي.

له همدې زاویې (PTM) د پښتنو لپاره یوازې یو سیاسي سازمان نه بلکې د حق غوښتنې او مقاومت یو سمبول ده.

او د پاکستان حکومت او پوځ ددې سیاسي دریځ له مخې هغه وخت د ظلم او جبر له نظام سره ورته کېږي چې د خپل ولس مشروع اعتراض د ټوپک، زندان، بندیز او امنیتي تورونو له لارې خاموشوي.

تاریخ به یوازې دا نه پوښتي چې (PTM) ولې اعتراض وکړ؟

تاریخ به دا هم پوښتي:

ولې یو دولت دې حد ته ورسېد چې د خپلو اتباعو د عدالت غوښتنه یې د امنیتي ګواښ په توګه وبلله؟

او تر ټولو مهمه پوښتنه به دا وي:

که د یوه ولس د ژوند، عزت، عدالت او آزادۍ غوښتنه جرم وي نو بیا د حق غوښتنې لپاره قانوني او سوله‌ییزه لاره څه پاتې کېږي؟

د (PTM) تر شا همدا پوښتنه ولاړه ده او تر هغې چې دا پوښتنه په عدالت، حساب‌ورکولو او سیاسي خبرو ځواب نه شي د پښتنو د حقونو غږ به خاموش نه شي.

زینب تره کې