دروغ هغه زهر دي چې که په یوه ټولنه کې ډېر شي، د خلکو ترمنځ باور کمزوری کوي، اړیکې خرابوي او د ټولنیز ژوند بنسټونه زیانمنوي.
انسانان د یو بل پر خبرو، ژمنو او باور ولاړ ژوند کوي. کله چې دا باور له منځه ولاړ شي، حتی رښتینې خبرې هم د شک په سترګه کتل کېږي. همدا لامل دی چې د دروغو زیان یوازې دروغ ویونکي ته نه رسېږي؛ بلکې د هغه کورنۍ، ملګري، همکاران او په پراخه کچه ټوله ټولنه اغېزمنوي.
دروغ څنګه عادت ګرځي؟
دروغ ډېر وخت له یوې وړې خبرې پیلېږي.
یو ماشوم د خپلې تېروتنې د پټولو لپاره دروغ وایي. که د هغه دروغ تل بېپایلې پاتې شي، ورو ورو یې په عادت بدلېدای شي. همدارنګه، یو لوی کس ښايي د خپلې ګټې، د ځان د ژغورلو، د بل انسان د غولولو یا د خپل موقف د ساتلو لپاره دروغ ووایي.
کله چې دروغ څو ځله تکرار شي، انسان ممکن تر دې حده ورسره عادت شي چې د حقیقت ویلو پر ځای دروغ ورته اسانه ښکاره شي.
له همدې امله، د دروغو د مخنیوي لپاره یوازې د دروغ ویونکي ملامتول بسنه نه کوي؛ بلکې باید د هغه لاملونه هم وپېژندل شي.
دروغ؛ د باور قاتل
په هره اړیکه کې تر ټولو مهمه سرمایه باور دی.
کله چې یو انسان څو ځله دروغ ووایي، مقابل لوری یې پر خبرو شک پیلوي. وروسته که هغه رښتیا هم ووایي، بیا یې خبره په اسانۍ نه منل کېږي.
د همدې لپاره ویل کېږي:
باور په کلونو کې جوړېږي، په څو ثانیو کې ماتېږي او بېرته رغول یې ډېر وخت غواړي.
دا خبره د انسانانو د اړیکو یو مهم حقیقت بیانوي: دروغ ویل ښايي یوازې څو ثانیې وخت ونیسي؛ خو د هغه له امله له منځه تللی باور ښايي په میاشتو او کلونو کې هم بېرته جوړ نه شي.
په کورنۍ کې د دروغو پایلې
دروغ په کورنۍ کې ډېر خطرناک اغېز لري؛ ځکه کورنۍ باید د باور او صداقت پر بنسټ ولاړه وي.
کله چې د کورنۍ غړي له یو بل سره دروغ وایي، شک پیدا کېږي. شک بیا د پوښتنو، شخړو، پټو رازونو او بېباورۍ سبب ګرځي.
ماشومان هم د مور او پلار له چلنده زده کړه کوي. که ماشوم وویني چې لویان د خپلو موخو لپاره دروغ وایي، ښايي دروغ د ژوند یوه عادي وسیله وګڼي.
له همدې امله، د ماشوم د رښتینولۍ لومړنی ښوونځی خپله کورنۍ ده.
دروغ په ټولنیزو اړیکو کې
په ټولنه کې دروغ یوازې د دوو کسانو ترمنځ اړیکه نه خرابوي. که دروغ د خلکو ترمنځ پراخ شي، ټولنیز اعتماد کمېږي.
خلک پر یو بل شک کوي، ژمنې بېارزښته کېږي او حتی د اړتیا پر مهال د یو بل مرسته هم کمېږي.
دروغجنې اوازې هم د همدې ستونزې یوه برخه ده. یوه ناسمه خبره کېدای شي له یوه کس څخه بل ته انتقال شي، هر څوک پرې یو څه ورزیات کړي او په پای کې داسې موضوع جوړه شي چې له حقیقت سره هېڅ تړاو ونه لري.
د ټولنیزو رسنیو دروغ
په نننۍ زمانه کې د دروغو خپرېدل لا اسانه شوي دي.
یو ناسم خبر، جعلي عکس یا بېاساسه ادعا په څو دقیقو کې زرګونو خلکو ته رسېدای شي. ځینې کسان له دې پرته چې د خبر سرچینه وګوري، هغه نورو ته استوي.
دلته د هر وګړي مسئولیت ډېر مهم دی:
هر هغه څه چې په موبایل کې وینو، حقیقت نه دی.
مخکې له دې چې یو خبر خپور کړو، باید له ځانه وپوښتو:
- سرچینه یې څه ده او څومره باوري ده؟
- ایا خبره له بلې باوري سرچینې هم تایید شوې؟
- ایا دا خبر خلکو ته زیان رسولی شي؟
- که خبر ناسم وي، ایا زه د خپرولو مسئولیت منلی شم؟
د دروغو تر ټولو خطرناکه پایله
دروغ یوازې حقیقت پټوي؛ خو کله ناکله د انسانانو ترمنځ دښمني هم رامنځته کوي.
یو ناسم خبر د دوو ملګرو اړیکه خرابولی شي، یوه کورنۍ له ستونزې سره مخ کولی شي، د خلکو ترمنځ شخړه پیدا کولی شي او حتی د یوه بېګناه انسان حیثیت ته زیان رسولی شي.
له همدې امله، د خبرو مسئولیت باید جدي ونیول شي.
څنګه د دروغو پر وړاندې مبارزه وکړو؟
دروغ یوازې په نصیحتونو نه ختمېږي؛ د رښتینولۍ فرهنګ باید په کور، ښوونځي، رسنیو، ادارو او ټولنیزو اړیکو کې پیاوړی شي.
لومړی: ماشومانو ته باید د رښتیا ویلو ارزښت په عمل کې وښودل شي.
دوهم: د هر خبر له خپرولو مخکې باید د هغه حقیقت معلوم شي.
درېیم: د خلکو د شخصي ژوند په اړه له بېاساسه خبرو او اوازو څخه باید ډډه وشي.
څلورم: که موږ تېروتنه وکړو، د دروغو پر ځای باید خپله تېروتنه ومنو.
پنځم: باید داسې ټولنیز چاپېریال رامنځته شي چې رښتیا ویل د کمزورۍ نښه نه، بلکې د شخصیت او زړورتیا نښه وګڼل شي.
دروغ ښايي په لومړي سر کې د یوې ستونزې د حل لنډه لاره ښکاره شي؛ خو په اوږد مهال کې ډېرې نورې ستونزې رامنځته کوي.
یو دروغ بل دروغ ته اړتیا پیدا کوي، بل دروغ بیا د درېیم دروغ اړتیا رامنځته کوي؛ تر دې چې انسان د خپلو خبرو په جال کې بند پاتې شي.
رښتینولي اسانه کار نه دی؛ خو د انسان شخصیت پیاوړی کوي. دروغ ښايي د څو شېبو لپاره انسان وژغوري؛ خو حقیقت هغه څه دي چې د اوږدې مودې لپاره باور ساتي.
راځئ داسې ټولنه جوړه کړو چې خلک پکې د یو بل له خبرو ونه وېرېږي؛ بلکې پر یو بل باور وکړي؛ ځکه د یوې سالمې ټولنې تر ټولو قوي ستنه باور دی، او د باور تر ټولو قوي بنسټ رښتینولي ده.