تاند (جمعه، د زمري/ اسد ۳۰ مه) د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي ویلي چې د نجونو پر زدهکړو او د ښځو پر کار د محدودیتونو د دوام په صورت کې به د طالبانو لپاره ستونزمنه وي چې نړیوال مشروعیت او رسمیت ترلاسه کړي.
کرزي له بلومبرګ سره په ځانګړې مرکه کې ویلي چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې، کله چې طالبان بېرته واک ته ورسېدل، دی له طالب چارواکو سره د فرصت په برابرېدو خبرې کوي او په پرلهپسې ډول ورته وايي چې د ښځو او نجونو د زدهکړو او کار محدودیتونه باید پای ته ورسوي.
د ښځو او نجونو زدهکړه د افغانستان لپاره حیاتي ده
کرزي ټینګار کړی چې ښځې د افغانستان د ټولنې کابو نیمایي برخه جوړوي او د هېواد د پرمختګ لپاره د هغوی له زدهکړو او په کاري بهیر کې له ګډون پرته افغانستان مخته نه شي تللی.
هغه وايي، له طالب چارواکو سره یې «له لومړۍ ورځې» پر دې موضوع خبرې کړې دي او هغوی ته یې د افغانستان لپاره د تعلیم اهمیت او کار ته د ښځو د بېرته ستنېدو اړتیا روښانه کړې ده.
د کرزي په وینا، د طالبانو په منځ کې داسې کسان هم شته چې د دې موضوع اهمیت درک کوي او له ده سره موافق دي؛ خو تر اوسه د ښځو او نجونو پر وړاندې د موجودو محدودیتونو په اړه د پام وړ بدلون نه دی راغلی.
طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې د نجونو پر منځنیو او ثانوي ښوونځیو محدودیتونه لګولي او د ښځو او نجونو د لوړو زدهکړو او د ښځو د کار په برخه کې یې هم پراخ بندیزونه وضع کړي دي. د ملګرو ملتونو ادارو او ګڼو نړیوالو بنسټونو پرلهپسې له طالبانو غوښتي چې دغه محدودیتونه لرې کړي.
د طالبانو نړیوال مشروعیت
پخواني افغان ولسمشر ویلي چې نړیوالې ټولنې د طالبانو د نړیوال رسمیت او مشروعیت لپاره ځینې شرایط مطرح کړي او له هغو مهمو شرطونو څخه د نجونو ښوونځیو ته ستنېدل او د ښځو بېرته کار ته ګرځېدل دي.
کرزي ویلي:
«رسمیت او مشروعیت په افغانستان کې د ځینو شرایطو له پوره کولو سره تړاو لري.»
د هغه په وینا، ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې په تکرار له طالبانو غوښتي چې نجونو ته د زدهکړو اجازه ورکړي او ښځې بېرته د کار بازار ته داخلې کړي.
اوس مهال روسیه یوازینی هېواد دی چې د طالبانو حکومت په یې رسمیت پېژندلی، په داسې حال کې چې چین، هند او یو شمېر نور هېوادونه له افغانستان سره سوداګریزې او دیپلوماتیکې اړیکې لري، خو د طالبانو حکومت یې په رسمیت نه دی پېژندلی.
کرزی: نه غواړم د طالبانو د حکومت برخه شم
حامد کرزي په مرکه کې ویلي چې د طالبانو د اوسني حکومت د یو غړي په توګه د دندې ترسره کولو لېوالتیا نه لري او غوره ګڼي چې د یوه عادي افغان وګړي په توګه له خپلې کورنۍ سره په افغانستان کې پاتې شي.
هغه اوس په کابل کې ژوند کوي، خو د طالبانو د چارواکو له لوري د ده پر تګ راتګ محدودیتونه هم موجود دي.
کرزي ویلي چې د یوه پلار په توګه یې دنده ده چې خپلو اولادونو، په ځانګړي ډول خپلو لوڼو، ته تر ټولو ښه ممکنه زدهکړې برابرې کړي؛ خو د یوه افغان وګړي په توګه هم ځان مسوول ګڼي چې افغانستان داسې هېواد شي چې نجونې پکې د خپل هېواد، کلتور، تاریخ او ژبې په چاپېریال کې زدهکړې وکړای شي.
د خپلې لور د زدهکړو په اړه د کرزي اندېښنه
د بلومبرګ د مرکې یوه مهمه شخصي برخه د کرزي د خپلو اولادونو د راتلونکې په اړه اندېښنه ده.
د بلومبرګ د خپرونې د معلوماتو له مخې، د کرزي مشره لور اوس هغه عمر ته رسېدلې چې په افغانستان کې د نجونو لپاره د ښوونیزو محدودیتونو له امله له جدي ستونزې سره مخامخ کېږي (یعني له شپږم ټولګي پورته). له کرزي څخه پوښتنه شوې چې ایا هغه باید د خپلو اولادونو د زدهکړو د بشپړولو لپاره له افغانستانه د تلو په اړه فکر وکړي. کرزي په ځواب کې ټینګار کړی چې د پلار په توګه د خپلو ماشومانو د تعلیم مسوولیت لري، خو د هېواد د یوه وګړي په توګه هم نه غواړي چې د افغانستان نجونې اړې شي له خپل هېواد څخه بهر د زدهکړو لپاره ولاړې شي.
افغانستان له سخت بشري او اقتصادي بحران سره مخ دی
کرزي په داسې وخت کې د ښځو د کار او د نجونو د زدهکړو پر موضوع ټینګار کړی چې افغانستان لا هم له سخت اقتصادي او بشري بحران سره مخامخ دی.
د ملګرو ملتونو د اټکل له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې شاوخوا ۲۱.۹ میلیونه افغانان، چې د هېواد د نفوس نژدې ۴۵ سلنه جوړوي، بشري مرستو ته اړتیا لري. له ایران او پاکستان څخه د میلیونونو افغانانو ستنولو هم د هېواد پر اقتصادي او ټولنیز وضعیت فشار زیات کړی دی.
د ښځو پر زدهکړو او کار محدودیتونه یوازې د بشري حقونو موضوع نه ده؛ نړیوال بنسټونه یې د افغانستان د اقتصاد او راتلونکي پرمختګ لپاره هم جدي خنډ بولي. د ملګرو ملتونو د وروستیو اټکلونو له مخې، د ښځو پر وړاندې د دغو محدودیتونو اقتصادي زیان هر کال میلیاردونه افغانۍ اټکل شوی دی.
د پاکستان په اړه د کرزي دریځ
حامد کرزي د افغانستان او پاکستان د اړیکو په اړه هم خبرې کړې او له اسلاماباده یې غوښتي چې له کابل سره «متمدن» او د متقابل احترام پر بنسټ اړیکې ولري، نه دا چې د افغانستان د کمزوري کولو هڅه وکړي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ په وروستیو میاشتو کې سرحدي تاوتریخوالی او سیاسي اختلافات زیات شوي دي. پاکستان د افغانستان په خاوره کې د خپلو وسلهوالو ډلو د فعالیتونو تورونه لګوي، خو طالبان دغه ادعاوې ردوي. د دواړو هېوادونو ترمنځ د کډوالو د ایستلو موضوع هم اړیکې لا ترینګلې کړي دي.
کرزي ټینګار کړی چې د افغانستان او پاکستان په څېر ګاونډیان باید د شخړې پر ځای د متقابل احترام او همکارۍ پر بنسټ اړیکې جوړې کړي.
د کرزي د دریځ عمومي پیغام
د حامد کرزي د دې مرکې عمومي پیغام دا دی چې د افغانستان راتلونکی باید د جګړې، انزوا او محدودیتونو پر ځای د زدهکړې، ټولنیز مشارکت او له نړۍ سره د تعامل پر بنسټ جوړ شي.
هغه له طالبانو سره د مستقیمې مقابلې پر ځای د خبرو او قناعت لاره غوره کړې او وايي چې له طالب چارواکو سره یې په وار وار د ښځو د کار او نجونو د زدهکړو په اړه خبرې کړې دي.
د کرزي په اند، د طالبانو د نړیوال مشروعیت موضوع په افغانستان کې دننه د ښځو او نجونو د حقونو له وضعیت سره نېغه اړیکه لري. د هغه په باور، تر هغه چې نجونو ته د زدهکړو او ښځو ته د کار زمینه بېرته برابره نه شي، د افغانستان د نړیوالې انزوا د پای ته رسېدو او د طالبانو د پراخ نړیوال مشروعیت ترلاسه کولو لاره به له خنډونو سره مخامخ وي.