تاند (شنبه، د زمري/ اسد ۲۴ مه) د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵مه له افغانستانه د امریکا په مشرۍ د ناټو د پوځي ماموریت له پای ته رسېدو پنځه کاله تېرېږي.
د امریکا ځواکونه ووتل، ولسمشر اشرف غني هېواد پرېښود او افغان امنیتي ځواکونه بې له دې چې د پام وړ مقاومت وکړي، دړې وړې شو.
د المجلې د راپور له مخې، د افغانستان په اړه د امریکا په مشرۍ د پوځي مداخلې یادونه لا هم د لویدیځو ډیپلوماتانو لپاره له ترخو خاطرو سره تړلې ده. شل کاله جګړه په دې پای ته ورسېده چې طالبان بېرته کابل ته ننوتل او د اسلام هغه سخت دریځه تفسیر یې بیا پلی کړ چې ائتلاف یې د له منځه وړلو لپاره جګړه کوله.
اوس ښځې له کار او نجونې له زدهکړو منع دي، موسیقي او تفریح محدود شوي دي.
المجله لیکي، سره له دې چې دا اوونۍ د «اکانومېسټ» مجلې پر پوښتۍ په غټو تورو لیکل شوي: «موږ باید له طالبانو سره خبرې وکړو. د بيبيسي د نړیوالو چارو مشره خبریاله لوز دوسېټ هم بېرته کابل ته تللې ده» لیکوال پوښتي چې ولې لویدیځوال د افغانستان له سخت وضعیت سره سره اوس له طالبانو سره تعامل ته لېوالتیا لري.
په افغانستان کې خوارځواکي په لوړه کچه ده، فقر پراخ دی او د ښځو حضور په عامه ژوند کې تر ډېره له منځه تللی دی.
المچله زیاتوي، د دوحې خبرې په اصل کې د «نویو طالبانو» د رامنځته کولو لپاره پیل شوې وې؛ داسې طالبان چې له ښځو سره تبعیض ونه کړي او له معاصرې نړۍ سره یې چلند متفاوت وي، خو د راپور په پر اساس، دا بدلون رامنځته نه شو.
د سوریې ماډل
واک ته د طالبانو د رسېدو پر مهال د سوریې د ادلب ولایت جهادي وسلهوالو د هغوی بری ونمانځه او دا یې د ځان لپاره الهام وباله. خو اوس وضعیت بدل شوی او طالبان د سوریې د مشر احمد الشرع د حکومتولۍ ماډل ته د الهام په سترګه ګوري.
د طالبانو د رژیم له څېرو انس حقاني څو ځله د سوریې د رهبرۍ ستاینه کړې چې څنګه یې دمشق له نړیوالې انزوا څخه د ایستلو هڅه کړې ده. د راپور له مخې، د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني او د دفاع وزیر ملا یعقوب هم د سوریې د حکومتولۍ د ماډل د پلي کولو غوښتونکي دي.
د همدې لپاره سعودي عربستان د سږکال د حج پر مهال د طالبانو او سوریې د رهبرۍ ترمنځ د لومړۍ لیدنې زمینه برابره کړه.
که څه هم د احمد الشرع «نوې سوریه» بېنیمګړتیا نه ده، خو د راپور له مخې هغه د طالبانو پرتله له ډېر انعطاف څخه کار اخیستی دی. د بېلګې په توګه، د الکولو او د ښځو د سینګار په اړه ځینې حکومتي بندیزونه د خلکو له پراخ غبرګون وروسته بېرته لغوه شول.
الشرع هڅه کوي معلومه کړي چې د سوریې ټولنه کوم بدلونونه مني او له کومو سره مخالفت کوي. هغه په عین حال کې هڅه کوي د سخت دریځو دیني عالمانو نفوذ هم محدود وساتي.
ورته والی او توپیرونه
د راپور له مخې، طالبان او د سوریې جهادي وسلهوال یو شمېر ورته والي لري. د سوریې ګڼ ځوان وسلهوال په ادلب یا ترکیه کې د کډوالو او بېځایه شویو په کمپونو کې لوی شوي دي. طالبان هم تر ډېره په پاکستان کې د کډوالو په کمپونو یا سرحدي سیمو کې روزل شوي او ځانګړی ټولنیز هویت یې رامنځته شوی دی.
د لیکوال په اند، همدې وضعیت طالبانو ته د افغانستان له پراخې ټولنې سره د ځان عیارول ستونزمن کړي او د هېواد له ځینو برخو سره یې واټن زیات کړی دی.
خو احمد الشرع په دمشق کې د یوه نسبتاً شتمنې سیمې اوسېدونکی و، چې د لیکوال په باور، دې موضوع ورسره مرسته کړې چې د ښار د بېلابېلو ټولنیزو ډلو او سخت دریځو دیني جریانونو ترمنځ توازن وساتي.
د رولونو بدلېدل
د راپور پر اساس، د امریکا له وتلو پنځه کاله وروسته، د طالبانو او سوریې د وسلهوالو ترمنځ رولونه تر یوه حده بدل شوي دي.
په ۲۰۲۱ کال کې د سوریې یاغیانو د امریکا پر وړاندې د طالبانو له بري الهام اخیست، خو اوس طالبان د سوریې د نسبتاً انعطافمنې حکومتولۍ ماډل ته ګوري.
د راپور په پای کې ویل شوي چې ښايي طالبان هم یوه ورځ د حکومتولۍ په برخه کې ورته بدلونونه رامنځته کړي، خو تر هغه وخته به د کابل مشران د سوریې تجربې له نژدې څاري.