- Esotropia — اېزوتروپیا: دننه، د پوزې خوا ته اوړي.
- Exotropia — اېکسوتروپیا: بهر، د غوږ خوا ته اوړي.
- Hypertropia — هایپرتروپیا: پورته اوړي.
- Hypotropia — هایپوتروپیا: ښکته اوړي.
کله ناکله کږوالی تل موجود وي او کله یوازې د ستړیا، ناروغۍ یا د لرې/نژدې شیانو د لیدلو پر مهال څرګندېږي.
۲) ولې ماشوم سترابیزم پیدا کوي؟
علت یې په هر ماشوم کې یو شان نه وي. مهم عوامل یې:
Refractive error — د سترګې د نمبر ستونزه:
لکه Hyperopia (د لرې لید د نمبر ستونزه)، Myopia (نږدې لید ښه او لرې لید کمزوری) او Astigmatism (استیګماتیزم/د تصویر خړ یا ناواضح لیدل).
په ځانګړي ډول د Hyperopia په ماشوم کې د سترګو د تمرکز زیات کار کول کله ناکله دواړه سترګې د پوزې خوا ته اړوي. دې ته Accommodative Esotropia — د تمرکز له امله د سترګې دننه اوښتل ویل کېږي.
Genetic factors — ارثي عوامل:
که په کورنۍ کې د سترګو کږوالی یا د ماشومتوب د لید ستونزې موجودې وي، د ماشوم خطر زیاتېدای شي.
Prematurity — له وخته مخکې زېږېدنه:
له وخت مخکې زېږېدلي ماشومان د سترابیزم او ځینو نورو سترګو ناروغیو لوړ خطر لري.
Neurological causes — عصبي عوامل:
د سترګو حرکت د اعصابو او عضلاتو له خوا کنټرولېږي؛ د دغو سیستمونو ځینې ستونزې د سترګې د کږوالي سبب کېدای شي.
Eye diseases — د سترګې ناروغۍ:
ځینې وخت د سترګې دننه ناروغي د دې سبب کېږي چې ماشوم له هغې سترګې ښه ونه ویني او وروسته سترګه منحرفه شي.
۳) ولې د سترابیزم سره د ماشوم لید کمزورېږي؟
دا برخه ډېره مهمه ده.
د ماشوم مغز هڅه کوي چې د دواړو سترګو تصویرونه سره یوځای کړي. که یوه سترګه تل کږه وي، د هغې سترګې تصویر له بلې سترګې سره برابر نه وي.
مغز د دوهګوني لید (Diplopia — دوه دوه لیدل) د مخنیوي لپاره د کږې سترګې تصویر له پامه غورځوي. دې پروسې ته:
Suppression — د تصویر عصبي سرکوب/له پامه غورځول
ویل کېږي.
که دا حالت د ماشومتوب په حساس عمر کې اوږد شي، د هغې سترګې د لید وده کمزورېږي. دې ته:
Amblyopia — امبلیوپیا / سسته یا کمزورې سترګه
ویل کېږي.
نو په ساده ډول:
Strabismus → Suppression → Amblyopia → د یوې سترګې د لید کمزوري
خو هر ماشوم کې دا سلسله په یو ډول نه رامنځته کېږي.
۴) نینیګګ/مردمک (Pupil) له دې سره څه اړیکه لري؟
Pupil — نینیګګ/مردمک هغه تور منځنی سوری دی چې رڼا د سترګې دننه پرې ننوځي.
د سترګې نینیګګ دنده دا ده چې د رڼا اندازه تنظیم کړي:
- په ډېره رڼا کې → کوچنی کېږي
- په تیاره کې → لویېږي
د سترابیزم اصلي ستونزه د نینیګګ (مردمک ) په اندازه کې نه ده؛ اصلي ستونزه د سترګو د محورونو د برابرۍ ده.
البته د سترګې د معاینې پر مهال ډاکټر د مردمک عکسالعمل هم ګوري، ځکه د خلکو د عصبي او سترګو د روغتیا په ارزونه کې مهم دی.
۵) آیا درملنه لري؟
هو. د ډېرو ماشومانو سترابیزم د درملنې وړ دی، خو درملنه باید د علت له معلومولو وروسته وټاکل شي.
لومړی: د سترګې نمبر معلومول :
Refraction — د سترګې د نمبر معلومول
د ماشوم سترګې باید د سترګو متخصص په وسیله په بشپړه توګه معاینه شي. په ماشومانو کې کله ناکله د سترګې د تمرکز عضله د نمبر په اندازه اغېز کوي، نو متخصص ممکن د Cycloplegic refraction — د څاڅکو په وسیله د سترګې د تمرکز موقتي درول او دقیق نمبر معلومول ترسره کړي.
که نمبر موجود وي، مناسبې Glasses — عینکې ورکول کېږي.
ځینې ماشومان یوازې د مناسبې عینکې په اغوستلو سره د سترګو په کږوالي کې ډېر ښه والی پیدا کوي.
دوهم: د امبلیوپیا درملنه :
که یوه سترګه د بلې په پرتله کمزورې وي:
Patching / Occlusion therapy — د قوي سترګې پټول کارول کېدای شي.
د قوي سترګې د ورځې د ټاکلو ساعتونو لپاره پټول د دې سبب کېږي چې مغز له کمزورې سترګې څخه زیاته استفاده وکړي.
د پټولو ساعتونه د ماشوم د عمر، د لید د کمزورۍ، او د متخصص د معاینې له نتیجې سره تړاو لري؛ نو په خپل سر یې ټاکل مناسب نه دي.
په ځینو ماشومانو کې:
Atropine — اتروپین څاڅکي :
د قوي سترګې لپاره کارول کېږي، ترڅو د هغې سترګې نږدې لید موقتي کم شي او ماشوم له کمزورې سترګې څخه استفاده وکړي.
درېیم: د سترګو تمرینونه :
Orthoptic exercises — د سترګو د همغږۍ تمرینونه
په ځینو ځانګړو ډولونو کې ګټه لري، خو د هر ډول سترابیزم لپاره مناسب نه دي. متخصص باید وټاکي چې ماشوم ورته اړتیا لري که نه.
څلورم: جراحي:
که د عینکو او نورو درملنو وروسته هم د سترګو کږوالی پاتې وي، ممکن:
Strabismus surgery — د سترګو د عضلاتو جراحي ته اړتیا پیدا شي.
په دې کې د سترګو هغه عضلات چې حرکت کنټرولوي، په داسې ډول تنظیمېږي چې د دواړو سترګو محورونه ښه برابر شي.
مهمه خبره دا ده چې جراحي او د امبلیوپیا درملنه دوه جلا موضوعات دي. که ماشوم سسته سترګه ولري، یوازې جراحي ممکن د هغې سترګې لید په بشپړه توګه ښه نه کړي؛ د امبلیوپیا ځانګړې درملنه هم مهمه ده.
۶) کوم وخت باید ژر د متخصص سره لاړ شئ؟
که ماشوم کې:
- سترګه ناڅاپه کږه شي؛
- د لید ناڅاپي کمښت پیدا شي؛
- شدید سر درد یا کانګې ورسره وي؛
- سترګه دردناکه یا ډېره سره شي؛
- د سترګې حرکت محدود شي؛
- په عکس کې د نینیګګ/مردمک سپین انعکاس ښکاره شي؛
- یا ماشوم د یوې سترګې په وسیله شیان نه شي لیدلی،
نو باید ژر تر ژره د سترګو متخصص ته مراجعه وشي.
په ځانګړي ډول د ماشوم د سترګې د مردمک سپین انعکاس (Leukocoria — سپین مردمکي انعکاس) باید جدي وکتل شي، ځکه علتونه یې له ساده څخه تر جدي ناروغیو پورې کېدای شي.
۷) د ماشوم لپاره تر ټولو مهم عملي ګام :
که ستا په کورنۍ کې داسې ماشوم شته، تر ټولو ښه کار دا دی چې د Pediatric Ophthalmologist — د ماشومانو د سترګو متخصص لخوا لاندې څلور شیان معلوم شي:
۱. Visual acuity — د هرې سترګې د لید قوت
۲. Refraction — د هرې سترګې نمبر
۳. Strabismus measurement — د سترګو د کږوالي اندازه او ډول
۴. Amblyopia assessment — آیا سسته/کمزورې سترګه شته که نه
له دې څلورو معلوماتو وروسته د درملنې پلان ډېر واضح کېږي.
تر ټولو مهم ټکی: د ماشوم د سترګو کږوالی باید یوازې د ظاهري ستونزې په توګه ونه ګڼل شي؛ ځکه که ورسره Amblyopia (سسته سترګه) موجوده وي، ژر درملنه د راتلونکي لید لپاره ډېره مهمه ده.