د امریکا او ایران د ۲۰۲۶ کال د جګړې، د بریدونو د تاریخي تسلسل، نړیوالې انرژۍ، سمندري سوداګرۍ، نړیوال قانون او انساني پایلو تاریخي او مستنده څېړنه
محمد همایون همت
۲۴ جولای ۲۰۲۶
لنډیز
هرمز تنګی یوازې یوه تنګه سمندري لار نه ده؛ بلکې د نړیوال اقتصاد، د انرژۍ د امنیت، سمندري سوداګرۍ او ستراتیژیکو سیالیو له تر ټولو حساسو رګونو څخه دی.
په ۲۰۲۴ کال کې د ورځې شاوخوا شل میلیونه بېرله نفت او نفتي محصولات، یعنې د نړۍ د نفتي مایعاتو د مصرف نږدې پنځمه برخه، له همدې لارې تېرېدل. په هماغه کال کې د نړۍ د مایع طبیعي ګاز نږدې شل سلنه سوداګري هم د هرمز له لارې ترسره کېده [۱، ۲].
د ۲۰۲۶ کال جګړې وښوده چې د تنګي اغېز یوازې د رسمي تړل کېدو په اعلان پورې نه محدودېږي. د فبرورۍ له ۲۸مې د امریکا او اسرائیل له لومړنیو بریدونو وروسته، د هرمز تګ راتګ، د ایران بندرونه، د خلیج امنیت او د انرژۍ نړیوال بازار تر پرله پسې فشار لاندې راغلل. د جون په نیمایي کې یو لومړنی تفاهم اعلان شو، خو د جولای په ۱۱مه او ۱۲مه له بیا پیل شویو بریدونو سره ایران تنګی یو ځل بیا تړلی وباله.
د جولای تر ۲۴مې د امریکا پوځ د ایران پر ضد د دیارلسو پرله پسې شپنیو بریدونو خبر ورکړ، او د جولای په ۲۳مه یوازې یوه نفت وړونکې بېړۍ له تنګي تېره شوه [۳-۸].
دا مقاله د بي بي سي پښتو د ۲۰۲۶ کال د جولای د ۲۳مې له پوښتنې پیلېږي:
ایران، سره له دې چې د امریکا له پراخ پوځي ځواک سره مخ دی، ولې د هرمز پر سر دومره ستر خطر مني؟
د ځواب لپاره د ایران د ناانډولې دفاعي تګلارې، د نظام د بقا محاسبې، د خبرو اترو د فشار، کورني مشروعیت، د امریکا د پوځي موخو او محدودیتونو، نړیوال سمندري قانون، د انرژۍ بازار، د چین او هند اړتیاوو، او د جګړې د انساني قیمت ګډ تحلیل وړاندې کېږي.
د څېړنې اساسي پایله دا ده چې تهران هرمز یوازې جغرافیه نه، بلکې د خپل امنیت، بقا او معاملې یوه ستراتیژیکه وسیله ګڼي؛
واشنګټن بیا د نړیوال تګ راتګ او د انرژۍ د آزاد بهیر تر عنوان لاندې پر پوځي فشار تکیه کوي.
د دواړو امنیتي منطقونه یو بل ته ګواښ ښکاري. له همدې امله، یوازې پوځي برلاسی دوامدار حل نه شي تضمینولای؛
پایدار حل د سمندري تګ راتګ د خوندیتوب، د ایران د مشروع امنیتي اندېښنو، د خلیج د دولتونو د امنیت، نړیوال څار او مستقیم یا غیرمستقیم سیاسي تفاهم ګډ چوکاټ غواړي.
بنسټیزې کلیمې: هرمز تنګی؛ ایران؛ امریکا؛ د ۲۰۲۶ کال جګړه؛ ناانډوله دفاع؛ د انرژۍ امنیت؛ نړیوال سمندري قانون؛ نفت او ګاز؛ چین؛ هند؛ خلیج؛ انساني امنیت.
۱. سریزه: یوه تنګه لار، خو نړیوال او برخلیک ټاکونکی وزن
هرمز تنګی د ایران په شمال او د عمان د مسندم ټاپووزمې په جنوب کې پروت دی. دا تنګی د فارس خلیج د عمان له خلیج او عربي سمندر سره نښلوي. د سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، عراق، کویټ، قطر، بحرین او ایران د انرژۍ لوی صادرات له همدې لارې نړیوالو بازارونو ته لېږدول کېږي. د امریکا د انرژۍ د معلوماتو ادارې هرمز د نړۍ له تر ټولو مهمو نفتي تنګیو څخه بللی او څرګنده کړې یې ده چې بدیلې نللیکې (Alternative Pipelines) د دې سمندري لارې د عادي بهیر د بشپړ جبران وړتیا نه لري [۱].
د هرمز ستراتیژیک ارزښت یوازې د نفتو د بېرلو په شمېر نه سنجول کېږي.
کله چې یوه بېړۍ د خطر له امله ودرېږي، ورسره د بیمې بیه، د بار وړلو کرایه، د سون توکو لګښت، د فابریکو تولید، د کرنې سرې، د الوتکو او موټرو تېل او بالاخره د عادي کورنۍ د خوراک بیه اغېزمنېږي.
په همدې معنا، په هرمز کې یوه توغندیزه پېښه کولای شي زرګونه کیلومتره لرې د یوه بېوزلي هېواد په بازار کې د اوړو، غوړیو او درملو بیې لوړې کړي.
۲. د ۲۰۲۶ کال د جګړې تاریخي مهالوېش: له لومړنیو بریدونو تر دیارلسو پرله پسې شپو
نېټه
پېښه او علمي اهمیت
۲۸ فبروري ۲۰۲۶
د رویټرز د جګړې د تسلسل له مخې، امریکا او اسرائیل د ایران پر اټومي او توغندیزو مرکزونو لومړني پراخ بریدونه پیل کړل. دا نېټه د ۲۰۲۶ کال د امریکا-ایران د پرانیستې جګړې د پیل بنسټیزه نېټه ګڼل کېږي [۳].
فبروري-اپرېل ۲۰۲۶
د هرمز تګ راتګ سخت ګډوډ شو. د EIA د اپرېل د ۲۸مې تحلیل ښيي چې د فبرورۍ له ۲۸مې د تنګي له تړل کېدو وروسته د اروپا او ختیځې آسیا د مایع طبیعي ګاز بیې په څرګند ډول لوړې شوې [۴].
۱۵-۱۹ جون ۲۰۲۶
امریکا او ایران، د پاکستان په منځګړیتوب، د جګړې د پای او د هرمز د بیا پرانیستلو لپاره لومړنی تفاهم اعلان کړ. د تفاهم له مخې باید د سند له لاسلیک سره د تنګي تدریجي بیا پرانیستل او د ایران پر بندرونو د امریکا د بندیزونو نرمول پیل شوي وای [۵].
۱۱-۱۲ جولای ۲۰۲۶
له نازک تفاهم وروسته جګړه بیا پراخه شوه. د ایران د سپاه سمندري ځواک اعلان وکړ چې هرمز یې تر بلې خبرتیا تړلی دی. هممهاله امریکا او ایران پر یو بل او د خلیج پر پوځي هدفونو توغندیز او بې پیلوټه بریدونه وکړل [۶، ۷].
۱۶ جولای ۲۰۲۶
ایران هرمز خپله نه ماتېدونکې «سره کرښه» وبلله او خبرداری یې ورکړ چې د ایران پر بنسټیزو تأسیساتو برید به د خلیج د پراخو تأسیساتو پر ضد ځواب را وپاروي [۸].
۲۲ جولای ۲۰۲۶
د بېړیو تګ راتګ یوازې درې سوداګریزو بېړیو ته راکم شو؛ هېڅ ستره نفت وړونکې یا د مایع طبیعي ګاز بېړۍ ونه لیدل شوه. په همدې ورځ امریکا د یوولسمې پرله پسې شپې بریدونه اعلان کړل [۹].
۲۳-۲۴ جولای ۲۰۲۶
د جولای په ۲۳مه یوازې یوه نفت وړونکې بېړۍ له تنګي تېره شوه؛ د امریکا پوځ د جولای په ۲۴مه د دیارلسمې پرله پسې شپې د بریدونو خبر ورکړ. برنټ نفت له سل ډالرو پورته شو [۱۰-۱۲].
دا مهالوېش یوه مهمه علمي پایله لري:
جګړه یوه واحده پېښه نه وه، بلکې د برید، تړل کېدو، موقتي تفاهم، بیا ماتې او نوې پوځي څپې پرله پسې بهیر و.
له همدې امله، د مقالې هره سیاسي یا حقوقي پایله باید د همدې تاریخي تسلسل په رڼا کې ولوستل شي.
۳. ایران ولې د دومره ستر خطر منلو ته چمتو دی؟
۳.۱. د کمزوري لوري ناانډوله دفاعي او مخنیوي تګلاره
ایران د امریکا په څېر ستر هوايي ځواک، نړیوالې پوځي اډې، پرمختللې سپوږمکۍ او الوتکه وړونکې بېړۍ نه لري.
د دې پوځي نابرابرۍ په وړاندې تهران له کوچنیو تېزرفتاره کښتیو، سمندري ماینونو، ساحلي توغندیو، بې پیلوټه الوتکو، سایبري وړتیاوو او سیمه ییزو متحدو ډلو کار اخلي.
د دې تګلارې منطق دا دی چې کمزوری لوری د پیاوړي لوري د اقدام بیه دومره لوړه کړي چې پوځي برلاسی په سیاسي بریا بدل نه شي.
هرمز د همدې ناانډولې تګلارې تر ټولو اغېزمنه جغرافیه ده. یوه نسبتاً ارزانه وسیله کولای شي د میلیاردونو ډالرو سوداګري وځنډوي.
د جګړې په اقتصاد کې د وسلې ارزښت یوازې د هغې د جوړولو په بیه نه ټاکل کېږي؛
بلکې په هغه ویره، ځنډ، بیمه، د بازار په ګډوډۍ او سیاسي فشار کې هم سنجول کېږي چې رامنځته کوي.
۳.۲. د نظام بقا، ملي حاکمیت او د شاتګ وېره
تهران دا شخړه یوازې د کښتیو د تګ لارې پر سر یو تخنیکي اختلاف نه ګڼي. د ایران د مشرانو له نظره، موضوع د نظام له بقا، اټومي پروګرام، توغندیز ځواک، سیمه ییز نفوذ او ملي حاکمیت سره تړلې ده. کله چې یو دولت یوه شخړه «وجودي» وبولي، د خطر منلو حد یې لوړېږي.
تهران وېره لري چې بې شرطه شاتګ به د فشارونو نوی پړاو را وپاروي او د حکومت د داخلي مشروعیت بنسټ کمزوری کړي.
۳.۳. هرمز د خبرو اترو د فشار وسیله
هرمز د ایران لپاره د خبرو اترو یوه اغېزمنه وسیله هم ده. تهران ښایي د خوندي سمندري تګ راتګ په بدل کې د بندیزونو نرمول، د نفتي صادراتو محدود اجازه، د بریدونو درول، امنیتي تضمینونه او د اټومي خبرو نوی کاري چوکاټ وغواړي.
د جون د لومړني تفاهم منځپانګه هم ښيي چې د هرمز بیا پرانیستل او د ایران پر بندرونو د فشار نرمول په یوه سیاسي معامله کې سره تړل شوي وو [۵].
۴. د امریکا پوځي تګلاره: موخې، بریدونه او محدودیتونه
امریکا هرمز د نړیوالو سمندري لارو او د انرژۍ د آزاد بهیر مسئله بولي. واشنګټن نه غواړي ایران د محصول، انتخابي اجازې یا وسلوال فشار له لارې پر یوه نړیوال تنګي عملي ولکه ټینګه کړي.
له همدې امله، د ایران ساحلي رادارونه، هوايي دفاع، توغندیز مرکزونه، سمندري قومانده، بندري او د څار بنسټونه د بریدونو له مهمو هدفونو څخه وو.
د جولای په ۱۸مه د رویټرز راپور څرګندوي چې د امریکا د بریدونو په هدفونو کې د ایران ساحلي څار او هوايي دفاعي مرکزونه شامل وو؛
د جولای تر ۲۴مې دغه بریدونه دیارلس پرله پسې شپې روان وو [۳، ۱۱].
خو هوايي برلاسی له سیاسي بریا سره یو شان نه دی.
ګرځنده توغندي، کوچنۍ کښتۍ، سمندري ماینونه، غرنۍ ساحلي سیمې او خپره قومانده په بشپړ ډول له منځه وړل ستونزمن دي.
هر نوی برید ایران ته د غچ اخیستنې نوی دلیل ورکوي، د خلیج د نورو دولتونو زیان مننه زیاتوي، او د ملکي بنسټونو د ویجاړېدو له لارې د جګړې انساني قیمت لوړوي.
د رویټرز مرکو وښودله چې د ایران په جنوب کې بریدونو اقتصادي سختۍ، د برېښنا او اوبو ستونزې او وېره زیاته کړه، خو په لازمي ډول یې د حکومت پر ضد ولسي پاڅون رامنځته نه کړ [۱۳].
۵. نړیوال اقتصاد، انرژي او د عادي انسان ژوند
په ۲۰۲۴ کال کې د هرمز له لارې د ورځې شاوخوا شل میلیونه بېرله نفت او نفتي محصولات تېرېدل، چې د نړۍ د سمندري نفتو له څلورمې برخې ډېر او د نړیوال مصرف نږدې پنځمه برخه وه. په ۲۰۲۶ کال کې د لومړۍ ربعې بهیر ۱۴.۶ میلیونو بېرلو ته راټیټ شو. د مایع طبیعي ګاز بهیر هم له ۱۱.۷ میلیارد مکعب فوټه په ورځ کې ۷.۳ میلیاردو ته راکم شو [۱، ۱۴].
د جولای په ۲۴مه برنټ نفت له سل ډالرو پورته و. د نفتو لوړه بیه یوازې د نفتي شرکتونو اقتصادي خبر نه دی؛ دا د بس کرایه، د ډوډۍ تنور، د ناروغ امبولانس، د کروندګر ټراکټور، د کور تودوخه او د درملو لېږد اغېزمنوي
. چین، هند، جاپان او جنوبي کوریا د هرمز له لارې د انرژۍ له سترو واردوونکو څخه دي، او د ۲۰۲۴ کال د مایع طبیعي ګاز د هرمز د بهیر ۸۳ سلنه آسیا ته تلله [۲، ۱۲].
د هرمز بحران د خوراکي امنیت مسئله هم ده. طبیعي ګاز د کیمیاوي سرو مهم خام مواد برابروي. کله چې ګاز او لېږد رالېږد ګران شي، سرې هم ګرانېږي؛ او د سرو د بیو له لوړېدو سره د غنمو، وریجو او جوارو تولید اغېزمنېږي.
د جګړې وروستی قیمت ډېر ځله هغه ماشوم ورکوي چې نه یې د هرمز نوم اورېدلی او نه یې د جګړې په پرېکړه کې برخه لرلې ده.
۶. انساني کړکۍ: جګړه چې د یوې پیالې چای تر څنګ راکښیني
دا یوه تمثیلي صحنه ده، خو د جګړو له تکراري انساني تجربو سره بشپړ سمون لري:
د افغانستان په یوه کور کې د سهار چای اېښودل شوی؛
پلار د بازار له نوې بیې سره راستون شوی؛
مور د غوړیو بوتل په احتیاط کاروي؛
د کور ځوان وایي چې د موټر کرایه بیا لوړه شوې؛
او ناروغ سپین ږیری د درملو د راتلونکې نسخې په اړه اندېښمن دی.
په دې کور کې هېڅوک د هرمز پر نقشه بحث نه کوي، خو هرمز د دوی پر دسترخوان ناست دی.
د یوه افغان ډاکټر او د جګړې د نسل د غړي په توګه زما انساني تجربه دا ده چې جګړه هېڅکله یوازې په جبهه کې نه پاتې کېږي.
جګړه د روغتون تر دهلېزه، د کونډې تر کوره، د کډوال تر بکس، د ماشوم تر ښوونځي او د کورنۍ تر چای جوشه رارسېږي.
په رسمي راپور کې ښایي «د توکو د رسولو ګډوډي» ولیکل شي؛
خو د انسان په ژبه دا معنا لري چې یوه مور د خپل ماشوم لپاره د شیدو او درملو ترمنځ انتخاب کوي.
۷. نړیوال قانون: د سمندري تګ راتګ حق او د ځواک د کارونې حدود
د ملګرو ملتونو د سمندري حقوقو کنوانسیون د نړیوالو تنګیو له لارې د ترانزیټي تګ راتګ اصل په رسمیت پېژني. ساحلي دولتونه د امنیت، چاپېریال او سمندري نظم په برخه کې ځینې صلاحیتونه لري، خو د نړیوال تګ راتګ مطلق او تبعیضي بندول له جدي حقوقي ستونزو سره مخ کېږي [۱۵].
پر سوداګریزو او ملکي بېړیو قصدي بریدونه باید د نظامي هدف، اړتیا، تناسب او د ملکي وګړو د ساتنې د اصولو له مخې وارزول شي. په مقابل کې، پر ایران د امریکا بریدونه هم یوازې د «سمندري آزادۍ» په شعار قانوني کېدای نه شي.
د ملګرو ملتونو د منشور د ۲ مادې د ۴ فقرې له مخې، دولتونه باید د بل دولت د ځمکنۍ بشپړتیا او سیاسي خپلواکۍ پر ضد د ځواک له ګواښ یا کارونې ډډه وکړي.
د ۵۱ مادې مشروع دفاع هغه وخت د استناد وړ ده چې وسله وال برید شوی وي او د اړتیا، تناسب او امنیت شورا ته د راپور ورکولو شرایط پوره شي [۱۶].
علمي او حقوقي عدالت غوښتنه کوي چې د دواړو لورو کړنې په یوه واحد معیار وڅېړل شي. د ایران هره ادعا یوازې د دې لپاره سمه نه ده چې تهران یې وړاندې کوي؛
او د امریکا هره ادعا هم یوازې د دې لپاره قانوني نه ګرځي چې واشنګټن پوځي برلاسی لري.
۸. د نړیوالو لوبغاړو دریځونه: چین، هند، روسیه او اروپا
چین
چین د انرژۍ د ثابت، خوندي او ارزانه بهیر غوښتونکی دی. د هرمز له لارې د مایع طبیعي ګاز او نفتو د آسیايي بهیر لویه برخه چین ته رسېږي. بیجینګ نه غواړي ایران په بشپړ ډول مات شي او نه غواړي هرمز اوږدمهاله تړلی پاتې شي. د چین احتمالي رول د اوربند، اقتصادي تضمینونو او څو اړخیز سمندري امنیت په جوړښت کې مهم دی.
هند
هند د خلیج پر انرژۍ، سوداګرۍ او په سیمه کې د خپلو میلیونونو اتباعو پر امنیت تکیه لري. د نفتو بیه د هند پر عمومي بیو، روپۍ او دولتي بودجې مستقیم اغېز کوي. له همدې امله، نوی ډیلي هڅه کوي له ایران، امریکا، اسرائیل او عربي دولتونو سره متوازنې اړیکې وساتي.
روسیه او اروپا
روسیه ښایي د نفتو د لوړې بیې لنډمهاله ګټه وویني، خو د نړیوال اقتصاد ژور ځوړ او له کنټروله وتلې جګړه د مسکو د شریکانو او د روسیې د خپلو صادراتو لپاره هم خطر دی.
اروپا د انرژۍ، د بیو د عمومي لوړوالي، صنعتي تولید، کډوالۍ او سمندري سوداګرۍ له لارې اغېزمنېږي. اروپایي دولتونه د سمندري تګ راتګ د آزادۍ ملاتړ کوي، خو د اوږدې جګړې له درانه اقتصادي او انساني قیمت څخه هم وېرېږي.
۹. افغانستان او بهر مېشتي افغانان: اغېزې او عملي اړتیاوې
افغانستان ساحلي دولت نه دی، خو د تېلو، ګازو، درملو، خوراکي توکو او لېږد رالېږد له لارې د هرمز له بحران سره ژوره اړیکه لري.
د انرژۍ لوړه بیه د ایران او پاکستان له لارو د وارداتو لګښت زیاتوي او د افغانستان په کمزوري اقتصاد کې ژر د خوراکي توکو، عامه ترانسپورټ او درملو پر بیو بدلېږي.
• د افغانستان لپاره دې د تېلو او ګازو بدیلې وارداتي لارې وارزول شي.
• د خوراکي توکو، درملو او سون توکو د بېړنیو زېرمو اړتیا دې وڅېړل شي.
• له ایران څخه د احتمالي راستنېدونکو کډوالو لپاره دې هر اړخیز بشري پلان جوړ شي.
• د بازار د احتکار او مصنوعي بیو د لوړولو د مخنیوي لپاره دې روڼ او اغېزمن څار رامنځته شي.
• افغان اقتصادپوهان، حقوقپوهان، ډاکټران او د انرژۍ متخصصان دې د بحران د اغېزو لپاره ګډ تحلیلي مرکز جوړ کړي.
۱۰. علمي ارزونه: د مقالې د استدلال ځواک او محدودیتونه
د مقالې بنسټیزا ستد لال په دې کې دی چې جغرافیه، پوځي ستراتیژي، اقتصاد، نړیوال قانون او انساني تجربه په یوه واحد تحلیلي چوکاټ کې سره نښلوي.
د هرمز د بحران په اړه یوازې پوځي یا یوازې اقتصادي تحلیل نیمګړی دی؛
ځکه د یوې بېړۍ د تګ پرېکړه هممهاله د توغندي، بیمې، قانون، بازار او انساني اړتیاوو تابع ده.
خو علمي احتیاط درې غوښتنې لري.
لومړی، د جګړې د لورو رسمي ادعاوې باید د خپلواکو شواهدو له لارې وکتل شي.
دوهم، د بریدونو دقیق هدفونه، مرګ ژوبله او د تړونونو پټ جزئیات ممکن وروسته اصلاح شي.
درېیم، د ۲۰۲۶ کال پېښې لا روانې دي؛ وړاند وینه لا تر اوسه نشی کیدای .
۱۱. پایله: هرمز د ځواک، امنیت او انساني مسؤلیت په څلورلارې کې
ایران د هرمز پر سر ځکه ستر خطر مني چې دا تنګی د تهران لپاره د بقا، ناانډولې دفاع، د جګړې د بیې لوړولو او خبرو اترو یوه مهمه وسیله ده.
امریکا بیا د نړیوال تګ راتګ د آزادۍ او د ایران د احتمالي باج اخیستنې د مخنیوي په نوم پوځي فشار کاروي.
د دواړو امنیتي منطقونه یو بل ته ګواښ ښکاري:
ایران وایي که زموږ امنیت له منځه ځي، هرمز هم خوندي نه شي پاتې کېدای؛
امریکا وایي هرمز باید د ایران له سیاسي غوښتنو پرته پرانیستی وي.
د حل لاره نه د ایران مطلق کنټرول دی او نه د امریکا بې پایه بمباري.
پایدار حل هغه وخت ممکن دی چې د نړیوال سمندري تګ راتګ حق، د ایران مشروع امنیتي اندېښنې، د خلیج د دولتونو خوندیتوب، د انرژۍ نړیوال ثبات او د ملکي انسانانو ساتنه په یوه متوازن، حقوقي او تر نړیوال څار لاندې چوکاټ کې راټول شي.
۱۲. عملي او د پلي کېدو وړ وړاندیزونه
• پر سوداګریزو او ملکي بېړیو د ټولو بریدونو سمدستي درول؛
• د ملګرو ملتونو یا د منلو وړ څو اړخیز بنسټ تر څار لاندې د هرمز خوندي سمندري دهلېز جوړول؛
• د امریکا او ایران مستقیمې یا د عمان، قطر، عراق او پاکستان له لارې غیرمستقیمې خبرې؛
• د بندیزونو محدود نرمښت د تایید وړ امنیتي ژمنو او د بېړیو د خوندي تګ راتګ له تضمین سره تړل؛
• د کښتیو، بندرونو او ملکي بنسټونو پر بریدونو خپلواکې نړیوالې څېړنې؛
• د اوبو، روغتیا، برېښنا، خوراک او انرژۍ د حیاتي تأسیساتو د نه نښه کولو رسمي تضمین؛
• د افغانستان او نورو زیان منونکو هېوادونو لپاره د انرژۍ، خوراکي توکو او درملو بېړني پلانونه؛
• د رسنیو له خوا د رسمي ادعا، خپلواک حقیقت او تحلیلي اټکل روښانه بېلول.
۱۳. سرچینې
[۱] U.S. Energy Information Administration (EIA), “Amid Regional Conflict, the Strait of Hormuz Remains Critical Oil Chokepoint,” 16 June 2025.
[۲] U.S. Energy Information Administration (EIA), “About One-Fifth of Global LNG Trade Flows Through the Strait of Hormuz,” 24 June 2025.
[۳] Reuters, “US Renews Strikes on Iran after Military Personnel Killed by Iranian Attack,” 18 July 2026.
[۴] U.S. Energy Information Administration (EIA), “International LNG Prices Rise amid Strait of Hormuz Closure,” 28 April 2026.
[۵] Reuters Factbox, “What the US and Iran Say They Have Agreed in the Memorandum to End the War,” 15 June 2026.
[۶] Reuters, “Iran’s IRGC Navy Says Strait of Hormuz Closed until Further Notice,” 11-12 July 2026.
[۷] Reuters, “Iran Expands Attacks on Gulf States after US Strikes, Says Strait of Hormuz Closed,” 12 July 2026.
[۸] Reuters, “Iran Warns Strait of Hormuz Is a Red Line and Says It Will Resist,” 16 July 2026.
[۹] Reuters, “Hormuz Vessel Crossings Fall Further as Security Concerns Linger,” 22 July 2026.
[۱۰] Reuters, “Hormuz Tanker Crossings Slip to Lowest in More than Two Months,” 24 July 2026.
[۱۱] Reuters, “US Military Says It Completed 13th Consecutive Night of Strikes on Iran,” 24 July 2026.
[۱۲] Reuters, “Brent Hovers above $100 a Barrel amid Middle East Escalation,” 24 July 2026.
[۱۳] Reuters, “US Attacks Deepen Hardship, Not Dissent, in Iran’s Restive South,” 20 July 2026.
[۱۴] U.S. Energy Information Administration, Short-Term Energy Outlook: Energy Security Dataset, May 2026.
[۱۵] United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS), Part III: Straits Used for International Navigation, 1982.
[۱۶] Charter of the United Nations, Articles 2(4) and 51, 1945.
[۱۷] BBC News Pashto, «ولې ایران د هرمز تنګي پر سر دومره لوی خطر مني؟», ۲۳ جولای ۲۰۲۶.
[۱۸] Reuters, “Iran War Drains U.S. Blood and Treasure,” 22 July 2026.
[۱۹] Reuters, “Iran Tells Houthis to Close Red Sea Gateway if US Hits Power Network,” 16 July 2026.
[۲۰] Associated Press, “Mideast Oil Producers Step Up Plans to Bypass the Strait of Hormuz,” 24 July 2026.
محمد همایون همت
MD,PhD
جولای ۲۰۲۶