تاند (سې شنبه، د تلې/ میزان ۱۴ مه) زړه د انسان د بدن له حیرانوونکو غړو څخه دی. دا د یوه انجن په څېر د زیږون له لومړۍ شېبې څخه تر پایه بې له درېدا کار کوي او د انسان د ژوند په اوږدو کې له درې میلیارد ځلې ډېر درزېږي. خو دا نه ستړې کېدونکې دنده بې لګښته نه ده؛ د وخت په تېرېدو زړه او د وینې رګونه ورو ورو زړېږي، چې ډاکټران یې د زړه او رګونو زړښت بولي.
که څه هم زړښت د ژوند طبیعي برخه ده، خو د بدن ټول غړي په یوه اندازه نه زړېږي. د عمر په زیاتېدو سره د زړه دیوالونه غټېږي، د وینې رګونه خپل انعطاف له لاسه ورکوي او د زړه وړتیا د فزیکي فشارونو پر وړاندې کمېږي.
خو طبي څېړنې ښيي چې د زړه بیولوژیکي عمر تل د انسان له واقعي عمر سره یو شان نه وي. د ژوند ورځني عادتونه کولای شي د زړه د زړېدو بهیر ورو یا چټک کړي.
د زړه د ځوان ساتلو مهمې لارې
- د وینې فشار، کلېسټرول او شکر کنټرول کړئ: لوړ فشار، نامناسب کلېسټرول، شکر، اوږدمهاله التهاب او سګرېټ څکول د زړه او رګونو جوړښت او فعالیت ته زیان رسوي.
- منظم ورزش وکړئ: چټک مزل، بایسکل ځغلول، لامبو او نور ورزشونه د زړه عضله پیاوړې کوي، د وینې جریان ښه کوي، د رګونو انعطاف زیاتوي او د وینې فشار راکموي.
- د ځواک تمرینونه هم مهم دي: د بدن عضلې ساتي، د وینې د شکر کنټرولوي او عمومي روغتیا ښه کوي.
- هیڅکله ناوخته نه ده: څېړنې ښيي چې که څوک په منځني عمر کې هم ورزش پیل کړي، بیا یې هم د زړه لپاره ګټه ډېره ده.
مناسب خواړه د زړه ساتنه کوي
متوازنه غذا د زړه په روغتیا کې مهم رول لري. د لاندې خوړو زیاته سپارښتنه کېږي:
- سبزي او مېوې
- بشپړ غلې دانې
- لوبیا او نور حبوبات
- مغز لرونکي خوراکونه
- کب
- د زیتون غوړي او نور صحي نباتي غوړي
برعکس، د ډېرو پروسس شویو خوړو، خوږو مشروباتو، ډېرو غوړو، پروسس شوې غوښې او زیاتې مالګې استعمال د زړه د ناروغیو خطر لوړوي.
د وزن کنټرول
زیات وزن او چاغښت زړه اړ باسي چې ډېر کار وکړي او د شکر، لوړ فشار او د وینې د غوړو د زیاتوالي خطر هم لوړوي. حتی لږ وزن کمول هم د زړه پر روغتیا مثبت اغېز لري.
کافي خوب، لږ فشار او له سګرېټو لرېوالی
- هره شپه له ۷ تر ۹ ساعتونو پورې ښه خوب د زړه لپاره ضروري دی.
- دوامداره رواني فشار د وینې فشار او د زړه درزا زیاتوي او د التهاب سبب کېږي. ورزش، مراقبه، ژورې ساه اخیستنې، له کورنۍ او ملګرو سره وخت تېرول او سالمې بوختیاوې د فشار په کمولو کې مرسته کوي.
- سګرېټ او نور تنباکو د وینې رګونه زیانمنوي، د غوټه کېدو خطر زیاتوي او د رګونو سختوالی چټکوي. د سګرېټ پرېښودو ګټې سمدستي پیل کېږي.
- د الکولو ډېر استعمال هم د زړه عضله زیانمنوي، د وینې فشار لوړوي او د زړه د ضربان د ګډوډۍ خطر زیاتوي.
منظمې طبي معاینې
د ډېرو ستونزو لکه لوړ فشار او لوړ کلېسټرول نښې په کلونو پټې پاتې کېږي، خو په همدې موده کې زړه زیانمنوي.
له همدې امله باید په منظم ډول:
- د وینې فشار وکتل شي.
- د شکر او کلېسټرول کچه وازمویل شي.
- د ډاکټر سپارښتنې عملي شي.
- د شکر، د پښتورګو او د تایرایډ د ناروغیو سمه درملنه وشي.
هېڅ معجزه نشته
متخصصان ټینګار کوي چې د زړه د ځوان ساتلو لپاره هېڅ داسې جادویي درمل، مکمل یا ځانګړی خواړه نشته. هغه اعلانونه چې د یوه محصول په وسیله د زړه د “ځوانولو” ادعا کوي، علمي بنسټ نه لري.
پایله: د زړه روغتیا د ورځنیو سالمو انتخابونو پایله ده. منظم ورزش، متوازنه غذا، کافي خوب، د رواني فشار کنټرول، د سګرېټو پرېښودل او منظمې روغتیايي معاینې د زړه د زړېدو بهیر ورو کوي او انسان ته د اوږدې مودې لپاره ښه روغتیا، انرژي او د ژوند غوره کیفیت وربخښي.