په دې وروستیو ورځو کې د هانتا ویروس په اړه ډیر خبرونه کته پورته کیږي، نو د دې ویروس په برخه کې مې معلومات برابر کړی دي.
هانتا ویروس یوه جدي ویروسي ناروغي ده چې د انسان او ژوو ترمنځ لېږدېږي او تر ډېره د موږکانو له لارې انسان ته انتقالېږي. لاندې یې په مفصل او روښانه ډول معلومات درکوم:
هانتا ویروس څه شی دی؟
هانتا ویروس (Hantavirus) د ویروسونو یوه ډله ده چې په Hantaviridae کورنۍ پورې اړه لري. دا ویروسونه اکثره د موږکانو (Rodents) په بدن کې ژوند کوي او انسان ته د هغوی له لارې رسېږي.
دا ناروغي څنګه منځ ته راځي؟
انسان ته د هانتا ویروس انتقال اکثره له لاندې لارو انتقال کېږي:
- د موږکانو د ادرار (Urine)، غایطه موادو (Feces) او لاړې (Saliva) وچې ذرې چې په هوا کې خپرې شي او انسان یې تنفس کړي
- د موږکانو مستقیم تماس
- کله کله د موږک د چیچلو (Bite) له لارې.
کومې ناروغۍ رامنځته کوي؟
هانتا ویروس دوې مهمې ناروغۍ پیدا کوي:
- د سږو سنډروم
هانتا ویروس د سږو سنډروم (Hantavirus Pulmonary Syndrome – HPS)
- خطرناک حالت دی
- سږي (Lungs) سخت زیانمنوي
- ناڅاپي ساه لنډي رامنځته کوي
- د پښتورګو سنډروم
Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome (HFRS)
- پښتورګي (Kidneys) زیانمنوي
- د وینې بهېدنې (Hemorrhage) لامل کېږي
نښې نښانې:
په پیل کې:
- تبه (Fever)
- د بدن درد (Myalgia)
- سر درد (Headache)
- ستړیا
وروسته:
- ساه لنډي (Shortness of Breath)
- ټوخی
- د سینې دروندوالی
- د وینې فشار کمېدل
وقایه (مخنیوی):
د دې ناروغۍ مخنیوی ډېر مهم دی:
- د موږکانو له تماس څخه ځان ساتل
- کور پاک ساتل او د موږکانو مخنیوی کول
- د ککړو ځایونو د پاکولو پر مهال ماسک کارول
- د خوړو ساتنه په خوندي ځای کې
درملنه:
تر اوسه پورې د هانتا ویروس لپاره ځانګړې درملنه نشته، خو:
- ناروغ ته حمایوي درملنه ورکول کېږي (Supportive Care)
- اکسیجن ورکول کېږي که ساه لنډي وي
- په شدیدو حالاتو کې د مصنوعي ساه ورکولو ماشین (Ventilator) کارول کېږي
ځینې وخت د Ribavirin درمل کارول کېږي، په ځانګړي ډول د HFRS لپاره، خو اغېز یې تل بشپړ نه وي.
مهم ټکي:
- دا ناروغي جدي ده او ژر درملنې ته اړتیا لري
- که چا له موږکانو سره تماس درلود او نښې یې پیدا شوې، باید ژر ډاکټر ته مراجعه وکړي
اوس د هانتا ویروس د تشخیص (Diagnosis) او لابراتواري ازموینو په اړه هم مفصل معلومات درکوم:
د هانتا ویروس تشخیص (Diagnosis of Hantavirus)
د هانتا ویروس تشخیص یوازې د نښو پر بنسټ نه کېږي، بلکې ځانګړو لابراتواري ازموینو ته اړتیا لري.
مهمې لابراتواري ازموینې:
- د انتي باډۍ ازموینه:
Serology (IgM & IgG Antibodies)
- بدن د ویروس پر وړاندې انتي باډۍ جوړوي
- IgM د نوې ناروغۍ نښه ده
- IgG د پخوانۍ یا پرمختللې ناروغۍ نښه ده
- د ویروس جنیټیک آزموینه :
PCR (Polymerase Chain Reaction)
- د ویروس DNA یا RNA کشف کوي
- ډېر دقیق او ژر تشخیص ورکوي
- د وینې عمومي ازموینه :
Complete Blood Count (CBC)
پکې دا بدلونونه لیدل کېږي:
- پلیټلېټونه کمېږي (Thrombocytopenia)
- سپینې وینې حجرې زیاتېږي (Leukocytosis)
- د وینې بایوکیمیا:
- د پښتورګو دندې خرابېږي (Renal Function Tests)
- د ځیګر انزایمونه (Liver Enzymes) لوړېږي
نورې ازموینې:
د سږو عکس
Chest X-ray یا CT Scan
- د سږو مایعات ښيي
- د Hantavirus Pulmonary Syndrome شدت معلوموي
د تشخیص مهم ټکي:
- د ناروغ د ژوند چاپېریال مهم دی (ایا له موږکانو سره تماس لري؟)
- د نښو ناڅاپي پیل
- د لابراتوار پایلې باید سره یوځای وکتل شي
د نورو ناروغیو څخه بېلول (Differential Diagnosis)
هانتا ویروس له دې ناروغیو سره ورته والی لري:
- COVID-19
- Influenza
- Leptospirosis
نو ځکه دقیق تشخیص ډېر مهم دی.
پایله:
- تشخیص د نښو + لابراتواري ازموینو پر بنسټ کېږي
- PCR تر ټولو دقیق ازموینه ده
- ژر تشخیص د ژوند ژغورلو لپاره ډېر مهم دی