نیوروپاټي (Neuropathy) یو طبي اصطلاح ده چې د اعصابو (Nerves) د خرابوالي یا زیان ته ویل کېږي. دا ناروغي د بدن د محیطې اعصابو سیستم (Peripheral Nervous System) پورې اړه لري، نو په بشپړ ډول ورته محیطې نیوروپاټي (Peripheral Neuropathy) هم ویل کېږي.
بنسټیز تعریف
نیوروپاټي (Neuropathy):
هغه حالت ته ویل کېږي چې پکې اعصاب زیانمن شي، او د اعصابو دندې (Function) په سمه توګه ترسره نه شي.
د اعصابو ډولونه (Types of Nerves)
محیطې اعصاب درې ډوله وي:
1. حسي اعصاب (Sensory Nerves)
د لمس، درد، تودوخې او سړې احساس انتقالوي
2. حرکي اعصاب (Motor Nerves)
عضلو ته امر رسوي چې حرکت وکړي
3. خودمختاره اعصاب (Autonomic Nerves)
د بدن داخلي سیستمونه تنظیموي لکه:
• د زړه درزا
• د وینې فشار
• هضم (Digestion)
د نیوروپاټي نښې (Symptoms of Neuropathy)
1. حسي نښې:
• د سوځېدو احساس
• د ستنو غوندې عمل (Tingling)
• بېحسي (Numbness)
• درد (Pain)
2. حرکي نښې:
• د عضلو کمزوري
• د حرکت ستونزه
• عضلي تحلیل (Muscle wasting)
3. خودمختاره نښې:
• د وینې فشار ټیټوالی
• د هضم ستونزې
• د خولې وچوالی یا زیاتوالی
په طبي اصطلاح کې دې ته وایي:
Paresthesia (پارسټیزیا)
او کله چې دردناک شي نو ورته وایي:
Dysesthesia (ډیسسټیزیا)
د نیوروپاټي لاملونه (Causes)
1. د شکري ناروغي (Diabetes Mellitus)
تر ټولو عام لامل، ورته وایي:
دیابټیک نیوروپاټي (Diabetic Neuropathy)
2. ویټامین کموالی (Vitamin Deficiency)
په ځانګړي ډول Vitamin B12
3. انتانات (Infections)
لکه:
• HIV
• Herpes Zoster
4. زهرجن مواد (Toxins)
• الکول
• درمل (ځینې Chemotherapy درمل)
5. ارثي ناروغۍ (Hereditary Disorders)
لکه:
• Charcot-Marie-Tooth Disease
6. د پښتورګو یا ځیګر ناروغۍ
(Kidney or Liver Disease)
د نیوروپاټي ډولونه (Types of Neuropathy)
1. Mononeuropathy
یوازې یو عصب زیانمن وي
2. Polyneuropathy
څو اعصاب په یو وخت کې زیانمن وي (ډېر عام)
3. Peripheral Neuropathy
د لاسونو او پښو اعصاب اغېزمن کېږي
4. Autonomic Neuropathy
داخلي سیستمونه اغېزمنوي
تشخیص (Diagnosis)
• د ناروغ تاریخچه (Medical History)
• فزیکي معاینه (Physical Examination)
• Nerve Conduction Study (NCS)
• Electromyography (EMG)
• د وینې ازموینې
درملنه (Treatment)
درملنه د لامل له مخې کېږي:
1. د اصلي ناروغۍ کنټرول
لکه د شکر کنټرول
2. درد کموونکي درمل
لکه:
3. ویټامینونه
په ځانګړي ډول Vitamin B complex
4. فزیکي تمرین (Physiotherapy)
مهم ټکي
• نیوروپاټي اکثره ورو ورو رامنځته کېږي
• که پر وخت درملنه ونه شي، نو دایمي زیان رامنځته کولی شي
• د شکر ناروغان باید ډېر احتیاط وکړي، ځکه د پښو زخمونه خطرناک کېږي
د شکرې نیوروپاټي (Diabetic Neuropathy)
تعریف
دیابټیک نیوروپاټي (Diabetic Neuropathy):
هغه حالت دی چې د اوږدې مودې د شکرې ناروغۍ (Diabetes Mellitus) له امله اعصاب زیانمن شي.
څنګه رامنځته کېږي؟ (Pathophysiology)
کله چې د وینې شکر اوږد مهال لوړ وي:
1. د اعصابو وینې رسونه (Microvascular supply) خرابېږي
2. د اعصابو دننه د ګلوکوز زیاتوالی د زهرجنو موادو جوړېدل
3. د اعصابو پوښ (Myelin sheath) زیانمن کېږي
پایله: عصب خپل نورمال کار له لاسه ورکوي
نښې (Symptoms)
په پښو کې (تر ټولو عام):
• د ستنو وهلو احساس (Pins and needles)
• سوځېدونکی درد (Burning pain)
• بېحسي (Numbness)
• د شپې زیاتېدونکی درد
نورې نښې:
• د عضلو کمزوري
• د توازن خرابوالی
• د زخم نه احساسول (خطرناک حالت)
ولې خطرناک دی؟
که نیوروپاټي شدید شي:
• د پښو زخمونه (Diabetic foot ulcers) رامنځته کېږي
• ناروغ درد نه احساسوي
• زخمونه ژور کېږي
• حتی د پښې پرې کېدو (Amputation) خطر پیدا کېږي
ډولونه (Types)
1. Peripheral Diabetic Neuropathy
د پښو او لاسونو اعصاب اغېزمنوي
2. Autonomic Diabetic Neuropathy
د زړه، هضم، او نورو داخلي سیستمونو ستونزې
3. Proximal Neuropathy
د ورنونو او کولمو درد او کمزوري
4. Focal Neuropathy
ناڅاپي یو عصب اغېزمن کېږي
تشخیص (Diagnosis)
• د شکر اندازه (Blood Glucose, HbA1c)
• د اعصابو ازموینې:
• NCS (Nerve Conduction Study)
• EMG (Electromyography)
• د پښو معاینه (Foot examination)
درملنه (Treatment)
1. تر ټولو مهم:
د شکرې کنټرول
2. د درد درمل:
•. Duloxetine
3. ویټامینونه:
• Vitamin B1
• Vitamin B6
• Vitamin B12
4. نورې لارې:
• فزیکي تمرین
• د پښو ساتنه (Foot care)
• مناسب بوټان
مخنیوی (Prevention)
• د شکر منظم کنټرول
• ورځنی د پښو معاینه
• د زخمونو ژر درملنه
• سالم خواړه
مهمه خبره
هغه احساس لکه په همغه ځای کې ستنې ستنې وهل”
دا د نیوروپاټي یو کلاسیک (typical) نښه ده، او اکثره د شکرې نیوروپاټي په لومړیو پړاوونو کې څرګندېږي .