ژباړه: نصیب جان یوسفي
د ټولنیزو اړیکو معنا څه ده؟ او دا مفهوم کوم شرایط پوښي؟ د ټولنیزو اړیکو مفهوم دوه عناصر لري؛ “ټولنیزه پالیسي” او “ټولنیز مدیریت”. دواړه عناصر د “سیاسي علومو” او “اقتصادي علومو” برخو سره نږدې تړاو لري. د ټولنیزې پالیسۍ مسلې په روښانه توګه بیان شوي او په پام کې نیول شوي دي، نو هغه خلک چې په دې مسلو تبصره کوي باید د بحث رهبري کولو لپاره یو ځانګړی لید ولري. د ټولنیزو اړیکو په تعریف کې، متخصصین د حقوقي او کلتوري اړیکو دوه مفکورې ته اشاره کوي او دا د “قانوني او کلتوري اړیکو مدیریت” په توګه تعریفوي.
د یو شخص په ژوند باندې د ټولنیزو اړیکو اغیزې.
د خلکو ترمنځ د ټولنیزو اړیکو رامینځته کول د یو شخص په ژوند اغیزه کولی شي. په نننۍ پرمختللې نړۍ کې ټولنیزې اړیکې د انفرادي ژوند د پایښت او ثبات لپاره یو له بنسټیزو اصولو څخه دي. د ټولنپوهانو له نظره، ټولنیزې اړیکې د دوو کسانو یا څو ډلو ترمنځ د اړیکو په توګه تعریف کیدای شي، یعنې ټولنیزې اړیکې د یو بل سره د افرادو اړیکې او یو بل پورې تړلي دي. دا اړیکې مثبتې او رغنده وي، لکه ملګرتیا، یا منفي او ویجاړونکي، لکه دښمني.
د ټولنيزو اړيکو د پياوړتيا يوه له سترو وسيلو څخه د ټولنيزو اړيکو د پټو پيغامونو دوسيه ده. دغه ارزښتناکه وسيله ذهني او سلوکي حالتونه بدلوي تر څو د شعوري ذهن په مرسته سلوک او ټولنيز شخصيت ته وده ورکړي.
ټولنیزه اړیکه د هر فرد لپاره اړتیا ده او اړینه ده. حتا دا هم ویلای شو، چې د ټولنیز چلند ظهور د ژوند له لومړیو ورځو څخه پیل کېږي، کله چې ماشوم په لومړي ځل ټولنیزه موسکا ښکاره کوي، په حقیقت کې د کورنۍ له غړو سره لومړنۍ ټولنیزه اړیکه ټینګوي او ماشوم ورځ په ورځ د اړیکو سره وده کوي. د دې چاپیریال او د دې اړیکو ساحه د ډېرو خلکو پېژندلو سره پراخیږي، په لومړي سر کې، ماشوم یوازې مور او پلار پېژني، مګر د وخت په تېریدو سره، دا پېژندل او اړیکه نوره هم عام کیږي. کله چې یو ماشوم د 5-6 کلنۍ ته ورسیږي، هغه هڅه کوي، چې د خپلو ملګرو سره اړیکه ونیسي، او په ځوانۍ کې، هڅه کوي، چې د خپلو ملګرو او شاوخوا خلکو سره خپلې ټولنیزې اړیکې پراخې کړي.
د سالمو ټولنیزو اړیکو رول:
د نن ورځې په ټولنیزو اړیکو کې، تنکي ځوانان د سالمو ټولنیزو اړیکو په اړه ډېرې خبرې کوي او باور لري، چې دا اړیکې به د دوی په وده او پرمختګ کې مرسته وکړي. خو که دا اړیکې د فکري او ایډیالوژیکو ډولونو له نظره د خامو او ناپاکو ځوانانو په منځ کې کنټرول نه شي، دا به نور منفي اړخونه راولي. ځینې خلک هم په دې باور دي، چې ټولنیزې اړیکې د انسان په ورځني ژوند کې هیڅ رول نلري او په دې باور دي، چې یوازې شتمني، تعلیم او ځواک د انسان لپاره هرڅه چمتو کولی شي، خو هر انسان د خپلو مادي او معنوي شرایطو په پام کې نیولو سره باید په ټولنه کې په سالم او اخلاص سره د سالمو ټولنیزو اړیکو د پراختیا هڅه وکړي، ځکه له ټولنیز ارتباط پرته د ډېرو موخو او غوښتنو ترلاسه کول واقعاً ستونزمن دي.
د ټولنیزو اړیکو اهمیت:
د ټولنیزو اړیکو اهمیت د ارتباط د نشتوالي له شاخص څخه اندازه کېدای شي، جنګ او بې تړاوه انسانان د ډېری ټولنیزو زیانونو سره مخ کیږي لکه: ځان وژنه. د ټولنپوهانو په اند، ځان وژنه د افرادو او ټولنې تر منځ د خلا او یا د انسان په اړیکو کې د کمښت له امله رامنځته کیږي، نه د ناروغۍ یا افراطیت.
د ټولنیزو اړیکو ډولونه:
د ټولنیزو اړیکو ډولونه په مستقیم ارتباط، نړیوال ارتباط، احساساتي ارتباط، هدف لرونکي ارتباط، او انعکاس اړیکو باندې وېشل شوي دي. په دې برخه کې د ټولنیزو اړیکو هر ډول ته په لنډه توګه کتنه کیږي.
مستقیم اړیکه: د خلکو ترمنځ اړیکه پرته له منځګړیتوب څخه!
نړیواله اړیکه: د فاصلې په نظر کې نیولو سره، ارتباط په ملي او نړیوالو ډولونو ویشل کیږي.
احساساتي اړیکه: دا اړیکه یوازې د احساساتي حالتونو سره ترسره کیږي او په خلکو کې ټولنیز پیوستون او ګډ رواني چمتووالی رامینځته کوي.
د هدف پر بنسټ ارتباط: دا ډول ارتباط یو ځانګړی هدف لري چې مخکې ټاکل شوی وي، لکه هغه اړیکه چې په مرکه کې د دوو کسانو ترمنځ رامنځته کیږي.
انعکاس اړیکه: دا ډول اړیکه د کوم ځانګړي هدف لپاره نه وي او شخص د ارتباط په پروسه کې پرته له کوم خبرتیا څخه وي.
په خاصه معنا ټولنیز اړیکه څه ده؟
په خاصه معنا، ټولنیز ارتباط هغه ارتباط ته اشاره کوي، چې د خلکو د یوې ډلې ترمنځ د معنا یا پیغام لېږد لامل کیږي.
د ټولنیزو اړیکو موخه څه ده؟
ټولنپوهان د ټولنیزو اړیکو لپاره درۍ اهداف لېست کوي.
د اطلاعاتو یووالی: اړیکه خلکو ته اجازه ورکوي، چې خپل معلومات له یو بل سره تطابق کړي او د اړتیا سره سم یې تعدیل کړي.
د عامه افکارو یووالی: عامه افکار له یو بل سره د ټولنیزو اړیکو د پراختیا سره همغږي کیږي.
د احساساتي حالتو لېږدول: خلک د اړیکو له لارې یو بل ته ډېری احساسات او رواني حالتونه لېږدوي.