د پښتنو د سیاسي راتلونکي، ملي حقونو او ټولنیز ثبات په اړه د خیبر جرګې پرېکړې یوازې د یوې غونډې اعلامیه نه وه، بلکې د پښتنو د ګډو اندېښنو، تاریخي غوښتنو او سیاسي ارادې څرګندونه وه. اوس، چې په پښتونخوا کې سیاسي او امنیتي وضعیت له جدي ننګونو سره مخ دی، د دغو پرېکړو د عملي کېدو لپاره د ګډ اقدام، سیاسي همغږۍ او ولسي یووالي وخت رارسېدلی دی.
په پاکستان کې د پښتنو سیاسي مبارزه له اوږدې مودې راهیسې له فشارونو، ګواښونو، نیونو او محدودیتونو سره مل ده. د عوامي نېشنل ګوند (ANP) د مشرانو او فعالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي او ګواښونو پېښې، د پښتون ژغورنې غورځنګ (PTM) د مشرانو او فعالانو نیول او د فعالیتونو محدودول، او د پاکستان تحریک انصاف (PTI) د مشرانو پر وړاندې سیاسي او قضايي کړکېچونه د پښتنو په سیاسي فضا کې د ژورو اختلافونو او بېباورۍ څرګندې نښې دي. په خیبر پښتونخوا کې د امنیت، صوبایي واک او د خلکو د سیاسي ارادې په اړه روانې اندېښنې هم د یوه پراخ او ګډ سیاسي دریځ اړتیا څرګندوي.
د دې وضعیت په وړاندې یوازې جلا جلا غبرګونونه کافي نه دي. کله چې ګوندونه، سیاسي مشران، مدني فعالان او ولسي شخصیتونه د خپلو انفرادي سیاسي محاسبو له مخې عمل کوي، د ګډو موخو د ترلاسه کولو ظرفیت کمېږي. برعکس، که د بېلابېلو سیاسي جریانونو ترمنځ د ګډو موخو پر بنسټ همغږي رامنځته شي، د ولس غوښتنې په منظم، پیاوړي او اغېزمن سیاسي دریځ بدلېدای شي.
له همدې امله، د پښتنو ټول سیاسي ګوندونه، ولسي مشران، قومي جرګې، مدني فعالان او د نظر خاوندان باید د اختلافاتو پر ځای د ګډو ملي او سیاسي لومړیتوبونو پر محور سره راټول شي. د ګوندونو ترمنځ فکري او سیاسي اختلاف طبیعي دی، خو د ولس د امنیت، سیاسي آزادۍ، عدالت، د جبري بېدرکیو د مخنیوي او د صوبایي خودمختارۍ په څېر موضوعاتو کې ګډ دریځ جوړول یو عملي او تاریخي مسؤلیت دی.
په دې بهیر کې د منظور پښتین رول او سیاسي حضور هم ځانګړی اهمیت لري. د پښتنو سیاسي او ولسي مشران باید د هغه د فعال سیاسي حضور، د نظر د بیان او د سولهییزې مبارزې د حق د خوندیتوب لپاره ګډ دریځ خپل کړي او د هغه د بېرته فعالې سیاسي صحنې ته د راګرځېدو ملاتړ وکړي. د یوه مشر پر محور د اختلافاتو زیاتول نه، بلکې د اصولو، ګډو موخو او ولسي غوښتنو پر بنسټ همکاري کول د بریالي سیاسي حرکت بنسټ جوړوي.
تر ټولو مهمه مسئله د خیبر جرګې د پرېکړو عملي کېدل دي. د جرګې ۸۰ کسیزه ګډ کمیسیون باید بېرته راوبلل شي، د پرېکړو د تطبیق لپاره روښانه کاري تګلاره جوړه کړي، د هرې پرېکړې مسؤلیت مشخص کړي او د عملي کېدو د بهیر د څارنې لپاره منظم میکانیزم رامنځته کړي. د سیاسي ګوندونو، ولسي استازو او اړوندو بنسټونو ګډون باید تضمین شي، څو پرېکړې یوازې پر کاغذ پاتې نه شي او د عملي پایلو پر لور ولاړې شي.
د خیبر جرګې د پرېکړو د تطبیق لپاره باید د عمل لومړیتوبونه، د مسؤلیتونو وېش، د پرمختګ د ارزونې مهالوېش او ولس ته د حساب ورکولو طریقه روښانه شي. د ګډ کمیسیون بیا فعالول باید د سمبولیک اقدام پر ځای د یوې منظمې او دوامدارې سیاسي پروسې پیل وي. د پرېکړو په عملي کېدو کې ځنډ به د ولس باور کمزوری کړي، خو همغږي، شفافیت او دوامداره تعقیب به د ګډ سیاسي دریځ اعتبار پیاوړی کړي.
پښتانه نن د داسې مشرتابه او سیاسي همغږۍ اړتیا لري چې د ګوندي محدودیتونو هاخوا فکر وکړي، د ولس غږ واوري او د ګډو پرېکړو د عملي کېدو لپاره واقعي ګامونه پورته کړي. دا یووالی باید د سولهییزې مبارزې، ولسي مشارکت، قانوني حقونو او د خلکو د ارادې پر بنسټ ولاړ وي.
د خیبر جرګې پرېکړې باید د تاریخ په پاڼو کې بندې پاتې نه شي؛ د عملي کېدو لپاره یې ګډ سیاسي عزم، منظم اقدام او ولسي څارنه اړینه ده. د پښتنو له ټولو سیاسي ګوندونو او ولسي مشرانو غوښتنه دا ده چې د اختلافاتو پر ځای د ګډو موخو لپاره سره یو شي، د منظور پښتین د سیاسي حضور ملاتړ وکړي او د خیبر جرګې د ګډ کمیسیون د بیا فعالولو او د پرېکړو د تطبیق لپاره عملي ګامونه پورته کړي.
وخت د اعلامیو د تکرار نه، بلکې د پرېکړو د عملي کولو دی؛ وخت د جلا دریځونو نه، بلکې د ګډ سیاسي مسؤلیت دی. د پښتنو راتلونکی په شعارونو نه، بلکې په یووالي، روښانه تګلاره او عملي اقدام جوړېږي.