تاند (جمعه، د تلې/ میزان ۱۷ مه) د جنوبي افریقا حقوقپوهې او د ملګرو ملتونو د بشري حقونو پخوانۍ لویې کمېشنرې ناوي پیلای د جمعې په ورځ د ۲۰۲۶ کال د سولې نوبل جایزه وګټله.
د ناروې د نوبل کمېټې اعلان وکړ چې دا جایزه ۸۵ کلنې پیلای ته «د سولې او نړیوال قانون د ودې لپاره د هڅو» په پار ورکړل شوې ده.
د پیلای مسلکي ژوند څو لسیزې رانغاړي؛ هغې په جنوبي افریقا کې د نژادي توپیر د سیاست پر ضد مبارزه کړې، د روانډا د نسلوژنې په اړوندو قضیو کې یې د قاضي په توګه رول لوبولی او د ملګرو ملتونو او نړیوالو محکمو په لوړو څوکیو کې یې دندې ترسره کړې دي.
پیلای د جنوبي افریقا په دوربان ښار کې زېږېدلې او د نژادي توپیر د واکمنۍ پر مهال یې د وکیلې په توګه کار کاوه. هغې د سیاسي فعالانو، په ګډون د سپینپوستي لږکي د واکمنۍ د مخالفانو، دفاع کوله. نوموړې وروسته د جنوبي افریقا د سترې محکمې لومړنۍ غیرسپینپوستې ښځینه قاضي شوه.
هغې وروسته د نړیوالې عدالتغوښتنې په برخه کې کار پیل کړ. پیلای لومړی د روانډا لپاره د نړیوالې جنایي محکمې قاضي او بیا د دې محکمې مشره شوه. دې محکمې د ۱۹۹۴ کال د روانډا د نسلوژنې د مسوولو کسانو قضیې څېړلې. نوموړې وروسته د جرمونو د نړیوالې جنایي محکمې د قاضي په توګه هم دنده ترسره کړه.
پیلای له ۲۰۰۸ څخه تر ۲۰۱۴ کال پورې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو لویه کمېشنره وه. په دې موده کې هغه په ټوله نړۍ کې د بشري حقونو د سرغړونو په اړه د ملګرو ملتونو له مخکښو څېرو څخه شوه.
نوموړې په وروستیو کلونو کې د فلسطین د اشغال شویو سیمو، د ختیځ بیتالمقدس او اسراییل په اړه د ملګرو ملتونو د خپلواک نړیوال څېړنیز کمېسیون مشري هم کړې ده. دا کمېسیون په ۲۰۲۱ کال کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا جوړ کړی و.
دا جایزه په داسې وخت کې ورکول کېږي چې جګړو او جیوپولیټیکي ترینګلتیاوو پر نړیوالو بنسټونو او د اصولو پر بنسټ پر نړیوال حقوقي نظام فشارونه زیات کړي دي. د نوبل کمېټې د جایزې د اعلان پر مهال د نړیوال قانون د پیاوړتیا لپاره د پیلای پر اوږدمهاله هڅو ټینګار وکړ او ویې ویل چې نړیوال قانون د بشري حقونو د ساتنې او د سرغړونو د مسوولانو د حساب ورکولو مهمه وسیله ده.
د نوبل کمېټې تر اعلان مخکې نه وه توانېدلې له پیلای سره اړیکه ونیسي. د کمېټې مشر یورګن واتنه فریډنس په خبري غونډه کې په ټوکو وویل، که پیلای ته د ناروې له یوه ناپېژندل شوي شمېرې زنګ ورشي، ښه ده ځواب یې کړي، ځکه نوموړی هیله لري چې ډېر ژر ورسره خبرې وکړي.
د سږ کال د سولې نوبل جایزه ۱۲ میلیون سویډني کرونه ارزښت لري. د نوبل بنسټ سږ کال د جایزې اندازه یو میلیون کرونه زیاته کړې ده.
ټاکل شوې چې دا جایزه د دسمبر په ۱۰مه، د الفریډ نوبل د مړینې د کلیزې په مناسبت، په اوسلو کې په یو لړ مراسمو کې پیلای ته ورکړل شي.