تاند (پنجشنبه، د وږي/ سنبلې ۱۹ مه) د نړیوالو بشري مرستو کمښت؛ په افغانستان کې کابو ۶۰۰ روغتیايي مرکزونه تړل شوي یا یې خدمتونه کم شوي
د «ماشومانو د ژغورنې» سازمان وايي چې د نړیوالو بشري مرستو د بودجې سخت کمښت په افغانستان کې شاوخوا ۶۰۰ روغتیايي مرکزونه اړ کړي چې یا خپل فعالیت ودروي او یا روغتیايي خدمتونه راکم کړي.
د دغو مرکزونو د تړل کېدو یا د خدمتونو د کمېدو له امله شاوخوا څلور میلیونه کسان، چې دوه میلیونه یې ماشومان دي، له روغتیايي خدمتونو بې برخې شوي دي.
د دغو مرکزونو تړل کېدو تر ټولو ډېر اغېز پر لرې پرتو او لږ خدمترسېدلو سیمو کړی، ځکه په دغو سیمو کې خلکو ته د بدیلو روغتیايي مرکزونو موندل او وررسېدل ستونزمن دي.
یونیسف هم خبرداری ورکړی چې د مالي سرچینو کمښت د دې سبب شوی چې ځینې روغتیايي او د خوړو د ملاتړ مرکزونه خپل خدمتونه راکم یا بیخي بند کړي.
د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) ویلي، په افغانستان کې یوازې په ۲۰۲۵ کال کې لږ تر لږه ۴۲۲ لومړني روغتیايي مرکزونه، چې ګرځنده روغتیايي او تغذیوي ډلې هم پکې شاملې دي، د امریکا د مرستو له ځنډېدو او د نورو مرستندویانو د ملاتړ له کمېدو وروسته تړل شوي دي.
د دغو مرکزونو تړل کېدو شاوخوا ۳.۳ میلیونه افغانان روغتیايي خدمتونو ته له لاسرسي بېبرخې کړي او د میندو روغتیا او د کورنۍ د تنظیم په ګډون یې ګڼ خدمتونه ګډوډ کړي دي.
د افغانستان روغتیايي سیستم پر نړیوالو مرستو ولاړ دی
د افغانستان روغتیايي سیستم لا هم تر ډېره پر نړیوالو مالي مرستو متکي دی. د روغتیا نړیوال سازمان اټکل کوي چې په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۱۴.۴ میلیونه افغانان روغتیايي مرستو ته اړتیا ولري. دغه اړتیاوې د بېوزلۍ، بېځایه کېدو، د ناروغیو د خپرېدو، د خوړو د کمښت او د اقلیمي بدلون له امله د رامنځته کېدونکو افتونو په ګډون له بېلابېلو ستونزو سره تړاو لري.
د مالي مرستو بحران د ماشومانو د خوارځواکۍ په اړه هم اندېښنې زیاتې کړې دي.
د «ماشومانو د ژغورنې» د اټکل له مخې، نژدې څلور میلیونه افغان ماشومان له حادې خوارځواکۍ سره مخامخ دي، او د روغتیايي او تغذیوي خدمتونو کمېدو د زیانګالو ماشومانو لپاره پر وخت د درملنې ترلاسه کول لا ستونزمن کړي دي.
له پاکستان او ایران څخه د میلیونونو افغانانو بېرته ستنېدو هم پر روغتیايي نظام فشار زیات کړی، په ځانګړي ډول په سرحدي سیمو کې.
د روغتیا نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې د لوی شمېر راستنېدونکو راتګ روغتیايي خدمتونو ته اړتیا ډېروي او په ځینو سیمو کې روغتیايي مرکزونه تر خپل وسه زیات بوختوي.
مرستندویې ادارې د روغتیايي خدمتونو د ساتلو او بېرته پیاوړي کولو لپاره د بیړنیو او انعطافمنو مالي مرستو غوښتنه کوي. دوی خبرداری ورکوي چې د مرستو نور کمښت ښايي د دې سبب شي چې لا ډېر روغتیايي مرکزونه وتړل شي او زیانګالي افغانان له لومړنیو روغتیايي خدمتونو څخه لا بېبرخې کړي.
ملاصاحبان دې ډبل معاشونه نه اخلي، درې اوڅلور ښځې دي نه کوئ پيسي دې بيت المال ته ورکړئ دوي ته خوهسي هم تر دنيا اخرت مهم دي دغريب اولس دردونه به دواشي اودوي به جنت ته ولاړ شي داوياحورو شپول به ترې راچاپېره وي اوچړچې به کوي دا دنيا دې خوار اولس ته پریږدي