تاند (پنجشنبه، د وږي/ سنبلې ۱۲ مه) د امریکا د استیناف یوې محکمې پرېکړه کړې چې د ملکي محکمې له لوري د پخواني امریکايي سرتېري بو بریګډال د محکومیت لغوه کېدا غیرقانوني وه ځکه چې ملکي محکمې د پوځي محکمې د پرېکړې د ردولو صلاحبت نه درلود.
د محکمې د دې پرېکړې له مخې، د بریګډال پخوانی پوځي محکومیت عملاً بېرته نافذېږي.
د امریکا د واشنګټن ډيسي فدرالي استیناف محکمې درې کسیزې ډلې د سېشنبې په ورځ د بریګډال هغه دعوه رد کړه چې په ملکي محکمه کې یې کړې وه. محکمې وویل چې د ولسوالۍ قاضي ريګي والټن په ۲۰۲۳ کال کې د بریګډال د پوځي محکمې پرېکړه او سزا د لغوه کولو قانوني صلاحیت نه درلود.
د قضیې اصلي موضوع څه وه؟
بریګډال په ۲۰۲۱ کال کې په ملکي محکمه کې دعوه کړې وه او استدلال یې کړی و چې د پوځي محکمې له خوا ورته اعلان شوې سزا د امریکا د اساسي قانون د پنځم تعدیل له مخې د عادلانه قضايي بهیر له حق سره په ټکر کې ده.
قاضي ريګي والټن په ۲۰۲۳ کال کې د بریګډال په ګټه پرېکړه وکړه. نوموړي وویل چې پوځي قاضي جیفري نانس ښايي د ګټو له احتمالي ټکر سره مخامخ و، ځکه هغه د امریکا د عدلیې وزارت د کډوالۍ د قاضي د دندې لپاره غوښتنلیک ورکړی و، خو دغه موضوع یې د بریګډال په قضیه کې نه وه څرګنده کړې.
خو د استیناف محکمې وویل چې یوازې د پوځي عدلي نظام اړوند استیناف محکمې د پوځي محکمې د پرېکړې د لغوه کولو واک لري؛ د ملکي ولسوالۍ محکمې نه شي کولی په غیرمستقیم ډول د پوځي محکمې پرېکړه له منځه یوسي.
د استیناف قاضي رابرټ ویلکنز په خپله پرېکړه کې ویلي چې بریګډال په حقیقت کې د ولسوالۍ له محکمې څخه غوښتنه کړې وه چې د پوځي محکمې پرېکړه لغوه کړي، خو دا صلاحیت د هغو محکمو دی چې په مستقیم ډول د پوځي محکمې پرېکړې څېړي.
بریګډال څوک دی؟
بریګډال هغه مهال ۲۳ کلن امریکايي سرتېری و چې د ۲۰۰۹ کال په جون کې د افغانستان په ختیځ کې د پکتیکا ولایت په یوه پوځي مرکز کې دنده ترسره کوله.
هغه خپله پوسته پرته له اجازې پرېښوده. د هغه مدافع وکیلانو ویلي وو چې بریګډال غوښتل د خپلې قطعې د کمزوري مشرتابه په اړه شکایت وکړي او له همدې امله یې د پوځي مرکز پر لور د تګ هڅه کړې وه.
وروسته بریګډال د طالبانو له حقاني شبکې سره تړلو ځواکونو ونیوه. هغه نژدې پنځه کاله په بند کې پاتې شو او د راپور له مخې په دې موده کې څو ځله شکنجه شو.
د ۲۰۱۴ کال د بندیانو تبادله
بریګډال په ۲۰۱۴ کال کې د هغه مهال د امریکا د ولسمشر بارک اوباما د ادارې له لوري د بندیانو د تبادلې په لړ کې خوشې شو.
د دې تړون په بدل کې امریکا د ګوانتانامو له زندان څخه پنځه طالب بندیان خوشې کړل. دغه معامله په امریکا کې له سختو نیوکو سره مخامخ شوه، په ځانګړې توګه د جمهوري غوښتونکو له خوا.
ډونالډ ټرمپ، چې دوه کاله وروسته ولسمشر شو، هم د دې معاملې سخت مخالف و.
ټرمپ د بریګډال د اعدام غوښتنه کړې وه
ټرمپ په ۲۰۱۵ کال کې، هغه مهال چې د ولسمشرۍ لپاره یې انتخاباتي کمپاین کاوه، د بریګډال لپاره حتی د اعدام سزا غوښتنې وه.
هغه همداراز پر دې پرېکړه نیوکه کړې وه چې بریګډال ته د زندان سزا ورنه کړل شوه او دا یې د امریکا لپاره «شرموونکې» پرېکړه بللې وه.
بریګډال په څه تور محکوم شوی و؟
له اسارت څخه تر خوشې کېدو وروسته، بریګډال د دوو پوځي جرمونو په تور محاکمه شو:
- له خپلې پوځي دندې او پوستې څخه تېښته؛
- د دښمن په وړاندې ناسم چلند.
بریګډال په ۲۰۱۷ کال کې پر دواړو تورونو مجرمیت ومانه. د پوځي محکمې له پرېکړې وروسته هغه له پوځ څخه په بېعزته ډول منفک شو.
څارنوالانو د هغه لپاره د ۱۴ کلونو بند غوښتنه کړې وه.
د نوې محکمې پرېکړه څه معنا لري؟
د واشنګټن ډيسي د استیناف محکمې تازه پرېکړه په عملي توګه د بریګډال هغه قضايي بری له منځه وړي چې په ۲۰۲۳ کال کې یې په ملکي محکمه کې ترلاسه کړې وه.
یعنې، د استیناف محکمې په نظر، د ولسوالۍ قاضي والټن باید د بریګډال پوځي محکومیت نه وای لغوه کړی، ځکه د داسې پرېکړې قانوني واک د پوځي عدلي نظام له اړوندو استینافي محکمو سره دی. له همدې امله د بریګډال پخوانی پوځي محکومیت بېرته خپل اعتبار پیدا کوي.