ګل زاده عارف
سریزه
ژبه د انسانانو ترمنځ د اړیکو تر ټولو مهمه وسیله ده. انسان د ژبې له لارې خپل فکر، احساسات، غوښتنې، نظرونه او دریځونه له نورو سره شریکوي. د یوې ټولنې کلتوري ارزښتونه، د خلکو ترمنځ د اړیکو ډول او حتی د افرادو ترمنځ د درناوي کچه تر ډېره د خبرو له طریقې او د الفاظو له انتخاب څخه څرګندېږي. له همدې امله ژبه یوازې د خبرو کولو وسیله نه ده، بلکې د انسان پر شخصیت، رواني حالت او ټولنیزو اړیکو هم اغېز لري.
په ورځني ژوند کې انسانان له بېلابېلو خلکو سره اړیکې لري؛ په کورنۍ، ښوونځي، پوهنتون، کاري چاپېریال، بازار او نورو ټولنیزو ځایونو کې هره ورځ خبرې اترې کېږي. په دغو اړیکو کې کله ناکله داسې الفاظ او جملې کارول کېږي چې د مقابل لوري د شخصیت، وړتیا، حیثیت یا عزت د کمولو سبب ګرځي. ځینې وخت دا خبرې په ښکاره ډول د سپکاوي او ښکنځلو په بڼه وي، خو ځینې وخت د ټوکې، ملنډو، پېغور، تمسخر او ظاهراً عادي نیوکې تر شا پټې وي. د همدې ډول خبرو دوام د تحقیرآمېزې ژبې یوه مهمه نښه بلل کېدای شي.
تحقیرآمېزه ژبه په هره ټولنه کې د سالمو اړیکو لپاره یوه جدي ستونزه ده، ځکه چې د انسان عزت او شخصیت د هغه د ټولنیز ژوند له مهمو برخو څخه دي. کله چې یو انسان په دوامداره توګه د نورو له خوا سپک، کمارزښته یا بېوسه وبلل شي، ښايي پر ځان یې باور کم شي او په تدریجي ډول د خپلو وړتیاوو په اړه منفي تصور پیدا کړي. په ځانګړي ډول ماشومان او ځوانان د دې ډول خبرو پر وړاندې ډېر حساس دي؛ ځکه د هغوی شخصیت او ځانباوري لا د ودې په پړاو کې وي.
د تحقیرآمېزې ژبې ستونزه یوازې په فرد پورې محدوده نه پاتې کېږي، بلکې د ټولنیزو اړیکو پر کیفیت هم اغېز کوي. په هغه چاپېریال کې چې خلک یو بل ته په سپکوونکو الفاظو خبرې کوي، د باور، درناوي او همکارۍ فضا کمزورې کېږي. انسان ممکن له وېرې خپل نظر څرګند نه کړي، له بحث څخه ځان لرې کړي او یا له هغه شخص سره اړیکه محدوده کړي چې په دوامداره توګه یې سپکوي. له همدې امله د ژبې د کارونې څرنګوالی د سالمو ټولنیزو اړیکو په جوړولو کې ځانګړی اهمیت لري.
د سپکې ژبې په اړه بله مهمه موضوع دا ده چې ډېری خلک ځینې سپکوونکې خبرې عادي ګڼي. په ځینو کورنیو او ټولنیزو چاپېریالونو کې د یو بل مسخره کول، په تېروتنو پسې خبرې کول او د خلکو د کمزوریو یادول د ټوکې په نوم توجیه کېږي. خو د خبرې اغېز تل د ویونکي له نیت سره یو شان نه وي. کېدای شي یو شخص خپله خبره ټوکه وبولي، خو مقابل لوری یې سپکاوی وګڼي او له امله یې رواني فشار یا خپګان احساس کړي. له همدې امله د سالمې اړیکې لپاره یوازې نیت کافي نه دی؛ د خبرو پایله او پر مقابل لوري یې اغېز هم باید په پام کې ونیول شي.
په علمي څېړنو کې هم لفظي سپکاوی، کمارزښته کول، شرمول او توهین د هغو چلندونو له ډلې ګڼل شوي چې د انسان پر ځانارزښت، رواني هوساینې او ټولنیزو اړیکو منفي اغېز لرلی شي. له همدې امله د تحقیرآمېزې ژبې پېژندنه او د هغې د زیانونو په اړه عامه پوهاوی کولای شي د سالمو اړیکو په رامنځته کولو کې مرسته وکړي.
دا لیکنه هڅه کوي چې تحقیرآمېزه ژبه وپېژني، د هغې بېلابېل ډولونه روښانه کړي او د انسان پر شخصیت، ځانباورۍ او ټولنیزو اړیکو یې اغېزې بیان کړي. همدارنګه په دې لیکنه کې هڅه کېږي چې وښودل شي ولې ځینې خلک له آمېزې ژبې څخه کار اخلي او څنګه کولای شو په کورنۍ، ښوونیز، کاري او ټولنیز چاپېریال کې د دې ډول خبرو کچه راټیټه کړو.
تحقیرآمېزه ژبه څه ده؟
تحقیرآمېزه ژبه هغه ډول الفاظو، جملو او خبرو ته ویل کېږي چې د یوه انسان د شخصیت، عزت، وړتیا، حیثیت یا ټولنیز ارزښت د کمولو لپاره کارول کېږي. دا ژبه کېدای شي په ښکاره ډول د ښکنځلو او سپکاوي په بڼه وي او یا د پېغور، ملنډو، تمسخر، سپکوونکې نیوکې او کمارزښته کولو له لارې څرګنده شي.
د بېلګې په توګه، که یو کس د بل انسان د یوې تېروتنې له امله ورته په دوامداره توګه ووایي چې «ته هېڅ نه شې کولای» یا «ته د دې کار وړتیا نه لرې»، نو دا یوازې یوه نیوکه نه ده؛ بلکې د شخص پر وړتیا او شخصیت مستقیمه حمله ده. سالمه نیوکه باید د ستونزې د اصلاح لپاره وي، نه د انسان د شخصیت د ماتولو لپاره.
د تحقیرآمېزې ژبې ډولونه
تحقیرآمېزه یا سپکه ژبه بېلابېل ډولونه لري. تر ټولو څرګند ډول یې ښکنځل او سپکاوی دی. له دې پرته، ملنډې وهل، د خلکو په وړاندې شرمول، د یو کس د کمزوریو تکرارول، د هغه د نظر بېارزښته ګڼل او د تېروتنو له امله د هغه د ټول شخصیت په اړه منفي قضاوت کول هم د تحقیر له بڼو څخه دي.
ځینې وخت تحقیرآمېزه ژبه په غیرمستقیم ډول کارول کېږي. د مثال په توګه، یو څوک ښايي ظاهراً عادي خبره وکړي، خو د خبرو له انداز څخه یې د مقابل لوري د سپکاوي موخه څرګنده وي. دا ډول خبرې ځکه ستونزمنې دي چې ویونکی یې په اسانۍ سره د ټوکې یا عادي خبرو په نوم توجیه کولای شي.
د انسان پر ځانباورۍ اغېز
د انسان ځانباوري د هغه په شخصي او ټولنیز ژوند کې مهم رول لري. هغه څوک چې پر خپلو وړتیاوو باور ولري، معمولاً په زده کړه، کار او ټولنیزو فعالیتونو کې په ډاډه زړه ګډون کوي. برعکس، دوامداره تحقیر کولای شي د انسان په ذهن کې دا تصور پیدا کړي چې ګواکې دی کمزوری، بېوسه یا بېارزښته دی.
په ځانګړي ډول که ماشوم یا ځوان په کور، ښوونځي یا ټولنیز چاپېریال کې تل د نورو له خوا مسخره او سپک شي، ممکن د خپل شخصیت په اړه منفي تصور پیدا کړي. دا حالت ښايي هغه د خپل نظر له څرګندولو، پوښتنې کولو او په ټولنیزو فعالیتونو کې له ګډون څخه راوګرځوي.
د کورنۍ پر اړیکو اغېز
کورنۍ د انسان د شخصیت د جوړېدو لومړنی چاپېریال دی. د کورنۍ د غړو ترمنځ د خبرو ډول د ماشومانو او نورو غړو پر رواني او ټولنیز حالت مستقیم اغېز لري. که په کور کې د یو بل سپکول، رټل، مسخره کول او تحقیر کول عادي شي، د کورنۍ ترمنځ د مینې او باور فضا کمزورې کېدای شي.
په سالمه کورنۍ کې اختلافات طبیعي دي، خو اختلاف باید د سپکاوي سبب نه شي. د ستونزې په اړه خبرې کول، د مقابل لوري نظر اورېدل او د حل لپاره مناسبې لارې لټول د سالمې اړیکې نښې دي.
د ښوونیز او کاري چاپېریال اغېزې
ښوونځي، پوهنتونونه او کاري ادارې داسې چاپېریالونه دي چې خلک پکې د زده کړې، کار او ګډو فعالیتونو لپاره سره یوځای کېږي. په دې ځایونو کې تحقیرامېزه ژبه کولای شي د همکارۍ او مشارکت فضا زیانمنه کړي.
که یو استاد یا مسؤل د زدهکوونکي د پوښتنې یا تېروتنې په وړاندې هغه تحقیر کړي، ښايي زدهکوونکی وروسته له پوښتنې کولو څخه ډډه وکړي. همدارنګه که په کاري چاپېریال کې یو کارکوونکی تل د خپلو همکارانو له خوا سپک کېږي، ممکن د خپل کار د څرګندولو او نوښت کولو جرئت له لاسه ورکړي.
له همدې امله په ښوونیزو او کاري ادارو کې باید د درناوي پر بنسټ د اړیکو فرهنګ پیاوړی شي. نیوکه باید د اصلاح لپاره وي، نه د شخصیت د کمزوري کولو لپاره.
ولې خلک تحقیرآمېزه ژبه کاروي؟
د تحقیرآمېزې ژبې د کارولو لاملونه بېلابېل دي. ځینې کسان د قهر او احساساتي فشار پر مهال خپل الفاظ نه شي کنټرولولای. ځینې نور بیا له خپل چاپېریال څخه دا ډول چلند زده کوي او فکر کوي چې سختې خبرې د خبرو عادي برخه ده.
په ځینو مواردو کې تحقیر د واک د څرګندولو وسیله هم ګرځي. یو شخص هڅه کوي د بل انسان اعتماد کم کړي، هغه ووېروي او یا خپل دریځ پرې غالب کړي. په هر صورت، د دې ډول خبرو تکرار د سالمو اړیکو لپاره زیانمن دی.
د تحقیرآمېزې ژبې د مخنیوي لارې
د دې ستونزې د کمولو لپاره تر ټولو مهم ګام د خبرو پر مهال د مقابل لوري د شخصیت او انساني کرامت درناوی دی. د نیوکې پر مهال باید د انسان پر شخصیت برید ونه شي، بلکې د هغه پر کړنې او ستونزې تمرکز وشي.
د بېلګې په توګه، د «ته هېڅ نه پوهېږې» پر ځای ویلای شو: «زما په اند، په دې برخه کې لږ وضاحت ته اړتیا شته.» په دې ډول هم ستونزه بیانېږي او هم د مقابل لوري شخصیت نه زیانمنېږي.
همدارنګه والدین، ښوونکي، د ادارو مسؤلین او د ټولنې مشران کولای شي د سالمې خبرې کولو فرهنګ پیاوړی کړي. ماشومانو او ځوانانو ته باید وښودل شي چې د بل انسان سپکاوی نه ټوکه ده او نه د خپل ځواک د څرګندولو مناسبه لار.
پایله
تحقیرآمېزه ژبه که څه هم یوازې د الفاظو په بڼه څرګندېږي، خو اغېزې یې تر الفاظو ډېرې پراخې دي. سپکوونکې او کمارزښته کوونکې خبرې کولای شي د انسان پر ځانباورۍ، رواني هوساینې او ټولنیزو اړیکو منفي اغېز وکړي. په کورنۍ، ښوونیز او کاري چاپېریال کې د دې ډول ژبې دوام د باور او متقابل احترام فضا کمزورې کوي.
له بلې خوا، اختلاف، نیوکه او د نظر مخالفت د ټولنیز ژوند طبیعي برخې دي او د تحقیر معنا نه لري. مهمه خبره دا ده چې انسان خپل مخالفت او نیوکه په داسې ډول څرګنده کړي چې د مقابل لوري انساني کرامت خوندي پاتې شي.
په پای کې ویلای شو چې سالمه ژبه یوازې هغه ژبه نه ده چې له ښکنځلو پاکه وي؛ بلکې هغه ژبه ده چې د انسان عزت، شخصیت او احساساتو ته درناوی ولري. که په کور، ښوونځي، پوهنتون، کاري چاپېریال او ټولنه کې د درناوي پر بنسټ د خبرو فرهنګ پیاوړی شي، د خلکو ترمنځ به باور، همکاري او سالمې اړیکې هم ورسره پیاوړې شي.
ماخذونه:
- Yun, J. Y., Shim, G., & Jeong, B. (2019). Verbal Abuse Related to Self-Esteem Damage and Unjust Blame Harms Mental Health and Social Interaction in College Population. Scientific Reports, 9, 5655.
- Dube, S. R., Li, E. T., Fiorini, G., Lin, C., Singh, N., Khamisa, K., McGowan, J., & Fonagy, P. (2023). Childhood Verbal Abuse as a Child Maltreatment Subtype: A Systematic Review of the Current Evidence. Child Abuse & Neglect, 144, 106394.
- Wang, et al. (2025). The Impact of Self-Esteem and Interpersonal Relationships on the Processing of Verbal Violence: Evidence from ERPs. Biological Psychology, 194, 108984.
- Teicher, M. H., Samson, J. A., Polcari, A., & McGreenery, C. E. (2006). Sticks, Stones, and Hurtful Words: Relative Effects of Various Forms of Childhood Maltreatment. American Journal of Psychiatry, 163(6).
- Dube, S. R., et al. (2026). Childhood Verbal Abuse: Expert-Informed Delphi Consensus on Definition and Actions.