لومړی فصل: د جګړې په لمبو کې زېږېدلی ماشوم
ځینې انسانان د ژوند سفر له ارامۍ پیلوي، خو ځینې نور د توپونو، راکټونو او باروتو تر سیوري لاندې نړۍ ته سترګې غړوي. زه د هغو ماشومانو له ډلې یم چې د جګړې په منځ کې دې نړۍ ته راغلل. زما د ژوند لومړنۍ خاطرې د ماشومانو د خندا نه، بلکې د چاودنو له غږونو، د خلکو له چیغو او د میندو له اوښکو سره تړلې دي.
۱۹۸۵ کال و. د شوروي اتحاد له یرغل څخه شپږ کاله تېر شوي وو. افغانستان د نړۍ د سترو قدرتونو د سیالیو په ډګر بدل شوی و. هره ورځ به د هېواد له یوه ګوټ څخه د جګړې او ویر خبرونه راتلل. سلګونه کورنۍ به د خپلو عزیزانو د ویر پر ټغر ناستې وې، او زرګونه ماشومان به د جګړې قرباني کېدل.
زموږ کورنۍ د صاحبزادهګانو له کورنیو څخه وه، خو د ژوند ناخوالو زموږ د کورنۍ برخلیک هم بدل کړی و. زما نیکه په کوچنیوالي کې یتیم شوی و او د زده کړې فرصت یې له لاسه ورکړی و. سره له دې، هغه یو باایمانه، دروند او شریف انسان و چې د خپل حلال رزق لپاره یې هڅه کوله.
زما انا، مرحومه بي بي حلیمه، د کورنۍ اصلي ستنه وه. هغه یوه زړوره، هوښیاره او صبرناکه ښځه وه. د ژوند له ټولو ستونزو سره سره یې خپل شپږ زامن او پنځه لوڼې د تعلیم او ښه اخلاقو پر لور وروزل. نن چې د خپلې کورنۍ تاریخ ته ګورم، باور لرم چې د هغې قربانۍ زموږ د راتلونکي بنسټ جوړ کړ.
زموږ د کورنۍ ډېری غړي د هغه وخت په دولتي ادارو کې دندې ترسره کولې. دوی دا د خپل وطن خدمت باله، نه کوم جرم. خو جګړې د خلکو ترمنځ کرښې داسې راکش کړې وې چې انسانان به یوازې د خپلې دندې له امله د مرګ له ګواښ سره مخ کېدل.
په کابل کې مو ژوند کاوه. د راکټونو غږ زموږ د ورځني ژوند یوه عادي برخه ګرځېدلې وه. هر ځل چې به بریدونه پیل شول، موږ به د کور تر ځمکې لاندې پناه ځای ته منډه کړه. کله به جګړه دومره اوږده شوه چې ټوله شپه او حتی ورځ به مو هماغلته تېره کړه.
کله چې به راوووتو، د دوړو او خاورو بوی به هر ځای خپور و. ځینې کورونه به نړیدلي وو، ځینې کورنۍ به د خپلو عزیزانو په لټه کې وې او ځینې به د خپلو شهیدانو جنازې پورته کولې. د ماشوم په سترګو به مې هره ورځ د انسانانو درد، ویره او بېوسي لیدله.
وروسته هغه ورځ هم راورسېده چې مجاهدین کابل ته ننوتل. د جګړې یوه مرحله پای ته ورسېده، خو د خلکو د کړاوونو بله مرحله پیل شوه. په ښار کې وېره خپره وه. ډېری خلک نه پوهېدل چې سبا به څه پېښېږي. د پخواني حکومت کارکوونکي، ښوونکي، ډاکټران او مامورین د شک او انتقام له ګواښ سره مخ وو، سره له دې چې ډېری یې یوازې د خپلې کورنۍ د نفقې لپاره کار کاوه.
کله چې کورنۍ جګړې لا سختې شوې او کابل د بېلابېلو تنظیمونو ترمنځ ووېشل شو، زموږ د کورنۍ مشرانو پرېکړه وکړه چې نور په کابل کې پاتې کېدل د ژوند په بیه تمامېږي.
موږ خپل پلرنی کلی، بدیعآباد، ته ولاړو. خو هلته هم امن نه و. هره سیمه د یوه قوماندان تر واک لاندې وه. قانون د زور خاوند و، نه د عدالت. د خلکو ژوند د وېرې، بېوزلۍ او بېثباتۍ تر سیوري لاندې روان و.
زموږ د کورنۍ ستونزې نورې هم زیاتې شوې، ځکه زما پلار ډاکټر و او د پخواني حکومت مامور هم ګڼل کېده. د ده مسلک، چې باید د خلکو د ژوند ژغورلو وسیله وای، د ځینو توندلارو په نظر جرم بلل کېده.
په پای کې زموږ مشران دې پرېکړې ته ورسېدل چې نور په خپل وطن کې د ژوند کولو امکان نشته. له همدې امله یې د هجرت سخته لاره ونیوله. هغه مهال پاکستان د میلیونونو افغان کډوالو یوازینۍ هیله وه.
موږ هم، د زرګونو نورو افغان کورنیو په څېر، خپل کور، خپل وطن، خپل ماشومتوب او خپلې خاطرې شاته پرېښودې او د نامعلوم برخلیک پر لور روان شوو.
خو د هجرت سفر یوازې د یوې لارې پیل و، نه د ستونزو پای.
د پاکستان د کډوالۍ، د مهاجرت د لومړیو ورځو او د هغه ځای د ژوند کیسه به په دویم فصل کې ولولئ…