تاند- د معدې شیره دومره قوي ده چې د بدن نسجونه، فلزات او حتی د ژوندیو چونګښو پښې هم هضمولای شي. له همدې امله له پخوا راهیسې دا پوښتنه مطرح وه چې که د معدې اسید دومره ځواکمن وي، نو ولې خپله معده نه هضموي؟
یو عجیب علمي فرصت
تر دې څېړنو وړاندې ساینسپوهان په دې نه پوهېدل چې د خوړو هضم په معده کې کیمیاوي بهیر دی او که میخانیکي.
په ۱۸۲۲ کال کې یوه کاناډايي ځوان سوداګر، الکسیس سېنټ مارتین، په ناڅاپي ډول د ټوپک په ډز ټپي شو او په معده کې یې یو دایمي سوری پاتې شو. یو ډاکټر، ویلیم بومونټ، د هغه ژوند وژغوره او وروسته یې له همدې سوري څخه د معدې د فعالیتونو د څېړلو لپاره ګټه واخیسته.
بومونټ به د غوښې ټوټې په تار پورې تړلې د هغه معدې ته ننهایستلې او له بېلابېلو مودو وروسته به یې بېرته راایستلې، څو وګوري چې د معدې اسید پرې څه اغېز کوي. د دغو تجربو له لارې هغه دې پایلې ته ورسېد چې د خوړو هضم تر ډېره یو کیمیاوي بهیر دی او د معدې اسیدونه پکې اساسي رول لري.
د معدې شیره څومره ځواکمنه ده؟
کلونه وروسته جراح لېسټر رېنولډز درګسټډ په یوه مقاله کې ولیکل:
«د معدې خالصه شیره دومره خورنده ده چې د ژوندو نسجونو د هضمولو وړتیا لري، حتی د معدې او وړې کولمې د مخاطي طبقې هم.»
د دې د ثابتولو لپاره هغه د معدې شیره راټوله کړه او د ژوندیو چونګښو پښې یې پکې کېښودې. که څه هم چونګښې ژوندۍ پاتې شوې، خو پښې یې د پپسین او هایدروکلوریک اسید په ګډ اثر هضم شوې.
کله ناکله معده خپل ځان هم زیانمنوي
په حقیقت کې، ځینې وختونه معده خپله هم د خپل اسید له امله زیان ویني. د معدې زخمونه (السَر) هغه مهال رامنځته کېږي چې د معدې دفاعي سیستم کمزوری شي او اسید د معدې پر دیوال برید وکړي.
خو په عادي حالت کې معده د ځان د ساتنې لپاره ځانګړي میکانیزمونه لري.
معده څنګه ځان ساتي؟
د معدې اصلي دفاعي کرښه یو غلیظ، القلي مخاط دی چې د معدې د داخلي پوښ (اپېتېلیم) له خوا تولیدېږي.
دغه مخاط:
- د معدې دیوالونه پوښي؛
- بایکاربونیټ لري چې اسید خنثی کوي؛
- د اسید او د معدې د نسجونو ترمنځ محافظتي خنډ جوړوي؛
- په دوامداره توګه نوې کېږي او بېرته تولیدېږي.
سربېره پر دې، د معدې اسید عموماً له خوړو او مایعاتو سره ګډېږي او رقیقېږي، نو د معدې دیوالونو ته مستقیم زیان نه شي رسولای.
کله ستونزه رامنځته کېږي؟
که د معدې اسید په غیرعادي ډول ډېر تولید شي، یا محافظتي مخاط زیانمن شي، نو اسید کولای شي د معدې دیوال وخوري او زخمونه رامنځته کړي.
دغه حالت د معدې د زخمونو، درد، سوځښت او نورو هضمي ستونزو سبب کېږي.
لنډیز
د معدې شیره په رښتیا هم دومره ځواکمنه ده چې نسجونه هضمولای شي، خو معده د ځان د ساتنې لپاره یو ځانګړی دفاعي سیستم لري. غلیظ القلي مخاط، بایکاربونیټ او د اسید د تولید تنظیم هغه عوامل دي چې معده د خپل اسید له هضمېدو ژغوري. کله چې دغه دفاعي میکانیزمونه کمزوري شي، د معدې زخمونه او نورې ستونزې رامنځته کېږي.