لیکنه: ډاکټر ش میرهکی
د خرېدلو تعریف
خرېدل یا خرهار هغه حالت ته ویل کېږي چې انسان د خوب پر مهال د ستوني او پزې له لارې دروند غږ باسي. دا غږ د ساه د تېرېدو پر مهال د نرم تالو، ژبې او د ستوني د نسجونو د رپېدو له امله پیدا کېږي.
په طب کې ورته څه وایي؟
په طب کې دې حالت ته:
- (خرهار یا خرېدل) یا Snoring ویل کیږي
ولې خرېدل پیدا کېږي؟
تر ټولو عام لاملونه یې دا دي:
- د ستوني د لارې تنګوالی
- د پزې بندښت
- زیات وزن
- ستوني ستغ ویده کېدل
- د الکولو کارول او سګرېټ څکول
- د پزې یا ستوني ځینې ساختماني بدلونونه
اړینه یادونه
کله ناکله ډېر شدید خرهار د یوې ناروغۍ نښه هم وي چې هغې ته Obstruktive Sleep Apnea ویل کېږي، چې پکې د خوب پر مهال د ساه لنډمهاله درېدل رامنځته کېږي.
خرهار څنګه کمېږي یا درملنه یې څه ده ؟
د Snoring (خرهار) د کمولو او درملنې څو ساده او ګټورې لارې شته. دا لارې ډېری وخت مرسته کوي چې د خوب پر مهال د ستوني لاره خلاصه پاتې شي.
۱. د خوب د حالت بدلول
که انسان پر شا یا ستوني ستغ ویده شي نو ژبه او د ستوني نرم نسجونه شاته ځي او لاره تنګوي. ښه ده چې پر اړخ (چپ یا ښي اړخ) ویده شئ.
۲. د وزن کمول
زيات وزن د ستوني شاوخوا غوړ زیاتوي او لاره تنګوي، نو د وزن لږ کمول هم خورېدل کموي.
۳. د پزې خلاصول
که پزه بنده وي، نو ساه په زوره اخستل کېږي او غږ جوړوي.
- د پزې پاک ساتل
- د مالګینو اوبو سپرې کارول
کله ناکله ګټه کوي.
۴. د خوب منظم وخت
بې نظمه خوب د ستوني عضلې ډېرې شلوي، نو ښه ده چې هره ورځ په نږدې یو وخت ویده شئ.
۵. د ستوني د عضلو پیاوړي کول
ځینې تمرینونه د ستوني عضلې پیاوړې کوي، لکه:
- څو ځله په لوړ غږ الفبا یا اوږده اوازونهویل
- ژبه څو ځله د خولې چت ( تالو )ته پورته نیول
۶. کله ډاکټر ته اړتیا وي
که خورېدل ډېر شدید وي او ورسره لاندې نښې هم وي:
- د خوب پر مهال د ساه درېدل
- د ورځې ډېر ستړیا
- سر درد
نو کېدای شي دا د Obstruktiive Sleep Apeana نښه وي، چې بیا ډاکټري ارزونه ته اړتیا لري.
لنډه خبره:
خورېدل اکثره د ستوني د لارې د تنګوالي له امله وي، او د خوب د حالت بدلول، د وزن کمول او د پزې خلاصول ډېر وخت مرسته کوي.
خورېدل ولې ځینې خلک ډېر کوي خو ځینې خلک هېڅ نه کوي. دا هم ډېر په زړه پورې طبي علتونه لري.
دا پوښتنه ډېره په زړه پورې ده: ولې ځینې خلک ډېر خورېږي خو ځینې خلک هېڅ نه خورېږي؟
په طب کې د Snoring (خرېدلو) څو مهم لاملونه دي:
۱. د ستوني د لارې تنګوالی
په ځینو خلکو کې د ستوني لاره طبیعي ډول تنګه وي. کله چې ساه تېرېږي، نو د ستوني نرم نسجونه رپیږي او غږ جوړوي، نو همدا خورېدل دي.
۲. د ژبې او نرم تالو لویوالی
که ژبه یا نرم تالو (Soft palate) نسبتاً لوی وي، نو د خوب پر مهال شاته لوېږي او د هوا لاره تنګوي.
۳. زیات وزن
هغه کسان چې وزن یې زیات وي، د ستوني شاوخوا غوړ زیات وي او دا د هوا لاره تنګوي، نو ځکه ډېر خورېږي.
۴. د پزې ستونزې
که څوک ولري:
- د پزې کږوالی (Deviated septum)
- الرژي
- د پزې بندښت
نو ساه په زور تېرېږي او خورېدل زیاتېږي.
۵. عمر
د عمر په زیاتېدو سره د ستوني عضلې لږ شل کېږي، نو خورېدل ډېر کېږي.
۶. د نارینه او ښځو توپیر
نارینه عموماً تر ښځو زیات خورېږي، ځکه د هغوی د ستوني جوړښت لږ تنګ وي.
۷. ځینې ناروغۍ
کله کله شدید خورېدل د یوې ناروغۍ نښه وي چې هغې ته Obstructive Sleep Apnea وایي، چې پکې د خوب پر مهال ساه څو شېبې بندېږي.
لنډه پایله:
خورېدل اکثره د ستوني د لارې د تنګوالي، د وزن زیاتوالي، د پزې ستونزو او د عضلو د شل کېدو له امله رامنځته کېږي.
کوم خورېدل عادي وي او کوم خورېدل خطرناک بلل کېږي؟
دا خبره ډېرو خلکو ته مهمه ده .
د Snoring (خورېدلو) دوه بڼې لیدل کېږي: عادي خورېدل او خطرناک خورېدل. د دواړو ترمنځ توپیر پېژندل مهم دي.
۱. عادي خورېدل
عادي خورېدل اکثره خطرناک نه وي. د دې نښې داسې وي:
- یوازې د خوب پر مهال غږ وي
- ساه په عادي ډول روانه وي
- د شپې ساه نه درېږي
- د ورځې انسان عادي وي او ډېر ستړی نه وي
- سر درد نه وي
دا ډول خورېدل زیاتره د ستوني د لږ تنګوالي، د پزې د بندښت، یا د شا پر لور د ویده کېدو له امله وي.
۲. خطرناک خرهار
کله ناکله خورېدل د یوې مهمې ناروغۍ نښه وي چې هغې تهObstructive Sleep Apnea وایي.
په دې حالت کې دا نښې لیدل کېږي:
- خورېدل ډېر لوړ او شدید وي
- د خوب پر مهال ساه څو شېبې بندېږي
- بیا ناڅاپه په زور ساه اخلي
- د ورځې ډېر ستړیا او خوبولي وي
- د سهار سر درد وي
- تمرکز کم وي
ولې دا خطرناکه ده؟
که Sleep Apnea وي، نو د خوب پر مهال بدن ته اکسیجن کم رسېږي. دا کار د وخت په تېرېدو سره د دې ستونزو خطر زیاتوي:
- د وینې لوړ فشار
- د زړه ناروغۍ
- دماغي سکتې
لنډه خبره:
که خورېدل یوازې غږ وي، اکثره عادي وي.
خو که ورسره د ساه درېدل، شدید ستړیا او سر درد وي، نو ډاکټري ارزونه ته اړتیا لري.