داود جبارخېل

شالید

د ۱۹۷۹ کال د شوروي–افغان جګړې له امله پاکستان ته د افغان کډوالو راتګ پیل شو. تر ۲۰۰۱ پورې د کډوالو شمېر په پاکستان کې تر څلورو میلیونو واوښت، خو په ۲۰۰۲ کې شاوخوا ۷۵٪ بېرته خپل هېواد ته ستانه شول.

د طالبانو بیا واک ته رسېدل او نوې مهاجرتي څپه

په ۲۰۲۱ کې د طالبانو د بیا واکمنۍ له امله یو ځل بیا زرګونه افغانان، په ځانګړي ډول ښځې او ماشومان، اړ شول چې خپل هېواد پرېږدي. د دې کډوالو ترکیب داسې و:

• ۲۳٪ ښځې

• ۲۳٪ نجونې

• ۲۶٪ نارینه

• ۲۸٪ هلکان

زیاتره دغه کسان پاکستان او ایران ته کډه شول.

اوسنی وضعیت (۲۰۲۳–۲۰۲۴)

د امریکا د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۳ تر اکتوبر پورې شاوخوا ۳.۷ میلیونه افغانان په پاکستان کې مېشت وو.
خو د پاکستاني چارواکو په وینا دا شمېر ۴.۴ میلیونه ته رسېږي، چې یوازې ۱.۳ میلیونه یې ثبت شوي دي.

حکومت د ۲۰۲۳ د نومبر تر ۱مې نېټې پورې غیر ثبت شویو افغانانو ته د وتلو امر ورکړ.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، تر ۲۰۲۴ د جون میاشتې پورې شاوخوا ۵۷۵,۰۰۰ افغانان بېرته ستانه شوي، چې ۸۹٪ یې غیر ثبت شوي کسان وو.

د کډوالو ښځو او نجونو ستونزې

افغان ښځې او نجونې له ګڼو ننګونو سره مخ دي، لکه:

• د سرپناه نشتوالی

• روغتیايي خدماتو ته نه‌لاس‌رسی، په ځانګړي ډول د میندو او ماشومانو پاملرنه

• د تعلیم محدود فرصتونه

• جبري او کم‌عمره ودونه

• جنسي ځورونې ته زیات خطر، په ځانګړي ډول هغه نجونې چې له کورنیو بېلې شوې وي

• کلتوري توپیرونه، ژبني خنډونه او ټولنیز یوازيتوب

د نړیوالو هېوادونو غبرګون

د پاکستان او ایران تر څنګ، ځینې اروپایي هېوادونو د افغان ښځو او نجونو لپاره ځانګړي اقدامات کړي:

• سویډن (دسمبر ۲۰۲۲): افغان پناه‌غوښتونکو ته یې د استوګنې اجازه ورکړه.

• فنلنډ (دسمبر ۲۰۲۲): ټولو افغان ښځو او نجونو ته یې د داخلېدو اجازه ورکړه.

• ډنمارک (فبروري ۲۰۲۳): افغان پناه‌غوښتونکې ښځې او نجونې یې ومنلې، حتی هغه څوک چې د ۲۰۲۱ څخه تر ۲۰۲۳ پورې یې پناه غوښتې وه.

د پاکستان دریځ او چیلنجونه

د ترهګریزو پېښو له زیاتېدو سره، پاکستان له طالبانو سره معلومات شریک کړل، خو د پام وړ غبرګون یې ترلاسه نه کړ. د ملي امنیت د خوندیتوب په موخه، پاکستان پرېکړه وکړه چې غیر ثبت شوي افغانان بېرته واستوي.

خو دا پرېکړه بېړنۍ، بې‌نقشې او غیر منظمه وه، چې له امله یې زرګونه افغانان، په ځانګړي ډول ښځې، له سختو ستونزو سره مخ شول.

سپارښتنې او پایله

• ملګرو ملتونو ته پکار ده چې د طالبانو له حکومت سره د ښځو د حقونو، تعلیم، روغتیا او امنیت په برخه کې فشار زیات کړي.

• پاکستان او افغانستان باید یوه ګډه تګلاره جوړه کړي چې د کډوالو، په ځانګړي ډول ښځو، حقونه خوندي شي.

• د افغان کډوالو د بېرته استولو لپاره باید یو روښانه، تدریجي او بشري پلان جوړ شي.

• نړیوالې ټولنې ته پکار ده چې له پاکستان، ایران او نورو کډوال‌منو هېوادونو سره خپله همکاري پراخه کړي.