لیکنه: ډاکتر محمد السقا عيد
ژباړه: عبدالحق ثاقب هزارناوی
د ليزر کلمه د انګليسي د څو کلمو لنډه بڼه ده چې عبارت دي له: Light Amplification Stimulated Emittion Of Radiation
د قاهرې پوهنتون د سترګو د جراحي د پوهنځي استاذ ډاکتر محمود صلاح الدين مصطفي په خپل کتاب د سترګونو رازونه (اسرار العيون) کې د ليزر مانا داسې کوي:
ليزر د رڼا په واسطه د يوې ټاکلې مادې راپارولو ته وايې. دا د يو ټاکلي رنګ درلودونکې وړانګې لېږدوي . دا وړانګې د څپو ځانګړي اوږدوالي لري چې د جراحي په څېر د درملنې او له ناروغيو څخه د ژغورنې په موخه کارول کيږي… دا وړانګې په سترګو نه ليدل کيږي.
پټه دې پاتې نه وي چې ليزر د انسان په ژوندانه کې ډېر ارزښت لري ، له ليزر څخه د ساينس په ګڼو برخو کې ګټه اخيستل کيږي، همدا راز د ټولنو د پرمختګ او د انسان د هوساينې، آرامتيا او روغتيا لپاره ډېر ګټور دي.
د ليزر وړانګې د طب، صنعت، کرنې او نورو ډګرونو کې هم ډېرې ګټې لري. ليزر او ساينسي پرمختګ انسان ته دا وړتيا ورکړې چې يا انسانيت د هلاکت او تباهي کندې ته وغورځوي ، او يا ورته هوساينه او لا پرمختګ ورکړي.
آسماني رنګ لرونکي ليزر:
د ليزر هغه وړانګې چې د سترګو د درملنې لپاره کارول کيږي د ارګن او د کريپټن غازونونو په نامه ياديږي.
د دې رنګ ليزر ځانګړنې:
دا وړانګې آسماني رنګه وي. په سترګه کې ټاکلي هدف باندې په دقيقه توګه تمرکز کوي . حجم يې ډېر کم دي يانې له ( ۵ ــــ ۱۰ ) ميکرون پورې حجم لري .او يو ميکرون (۰،۰۰۱ مللم ) دي. د دې وړانګو کنټرول ډېر دقيق دي. د سترګو د پردو په ګډون، دا ليزر د سترګو د ډول ډول ناروغيو د درملنې لپاره کارول کيږي،د ليزر په استعمال سره، انسان له طبي توشمو (عينکو )کارولو ته اړتيا نه پيدا کوي.
سور رنګ درلودونکي ليزر:
هغه ليزر چې سرې وړانګې لېږدوي .دا ليزر د ځينو نښو ، سرو خالونو او په بدن کې د ځينو نورو عيبونو د درملنې لپاره له ۱۹۷۰ ميلادي کال راپدېخوا کارول کيږي. او ډاکتران په دې اند دي چې دا ليزر د لويانو په پرتله په ماشومانو کې ډېر اغېزمن او په ښه توګه کار کوي. خو دا رنګ ټپونه، د پرهار پاتې نښې او ځينې مورزادې پاتې شوې نښې يا د تيونو د جراحي نښې له منځه نه شي وړلي.
د زرغونې ( شنې ) رڼا درلودونکي ليزر:
د ليزر دا رنګه رڼا کولي شي د وينې زيانمن شوي رګونه يا شريانونه او له مخ ، لاسونو او څټ څخه خراب شوي وريدونه له منځه يوسي.
ليزر نه يوازې دا چې دطب په برخو کې کارول کيږي او زياتې لاسته راوړنې لري، بلکې ليزر د پرمختګ په نورو ډګرونو کې هم کارول کيږي او په هره برخه کې يې خپله وړتيا ښودلې او لاسته راوړنې يې پټې نه دي.
د اسيوط پوهنتون د ساينس په پوهنځي کې د کيمياء استاذ ډاکتر محمود ابوزيد په هغه څېړنه کې چې په اهرام جريده کې د ۱۹۹۵ کال د اپريل د مياشتې په ۱۴ مه نېټه خپره شوې وايې چې: ليزر په هغو رنګونو هم کارول شوي چې په نوې او پرمختللې ټکنالوجي کې تري ګټه اخيستل کيږي، لکه د ليزر رنګين توکي، او د انفراريډ وړانګو ته ورته د رنګ مواد.
د يادونې وړ ده چې رڼا په دې وروستيو کې د حراجي عملياتو داسې مهمه او اغېزمنه آله ګڼل کيږي چې له وينې توييدو او د زخم د راپيدا کېدو پرته ګڼ عمليات په برياليتوب سرته رسوي. نه ورکې د بدن کوم ځاي پرې کيږي او نه له عملياتو وروسته دکوم ځاي ټکور او پټۍ ته اړتيا ليدل کيږي. ساينس پوهان د عملياتو دا وسيله د (رڼا چاړه) په نامه يادوي. دا په دې مانا چې د عملياتو په پايله کې نه درد پېښوي او نه وينه تويوي . په راتلونکې کې کېداي شي په زياته کچه د جراحي عملياتو پر مهال د جراحي چاړې پر ځاي د رڼا له چاړو ګټه واخيستل شي. نو ځکه ويلي شو چې د طب په برخه کې د ليزر د برياليتوب وروسته ليزر د درملنې مهمه وسيله ګڼل کيږي او ښايې رول يې تر بل هرڅه زيات وي.
له دې اوږدې څېړنې وروسته دې پايلې ته رسيږو چې:
د اسمان او د سمندر له آسماني رنګه فلسفه رازيږېدلې .د شنو او زرغونه ځنګلونو له رنګونو څخه لومړي انسان دا زده کړه چې څنګه يې له مېوو ګټه واخلي… انسان د اور د د سرو لمبو څخه د سوځېدلو درد وپېژانده، او د شپې په توره تياره کې يې له اور سره نږدې د ګرموالي ، او د ښکاري حيواناتو څخه يې د خونديتوب احساس وکړ.
…. نو بايد ووايو چې له رنګونو سره انسان پر ځمکه ژوند وپېژانده، او له طبيعت څخه يې ځانته ځينې رنګونه د مينې لپاره او ځينې يې د جنګ لپاره وټاکل.
نو اوس پريکړه پر تاسو !
آيا هغه ورځ به راشي چې په رنګونو کې د تخصص لپاره ځانګړي پوهنځي او پوهنتونونه ولرو؟!
او آيا راتلونکې پېړۍ به په رنګونو درملنه تر بل هر څه لويه لاسته راوړنه نه وي؟!!