تاند (ينجشنبه، د زمري/ اسد ۸ مه) یوه نوې علمي څېړنه ښيي چې د انسان موروثي جینونه (وراثت) د سرطان په رامنځته کېدو کې مهم رول لري. دا څېړنه په لومړي ځل داسې شواهد وړاندې کوي چې ولې دوه کسان له یو ډول خطرونو سره مخ وي، خو یو یې سرطان کېږي او بل نه.
مثلاً، ډېری سګرېټ څکوونکي هېڅکله د سږو په سرطان نه اخته کېږي، خو ځینې داسې کسان چې هېڅکله یې سګرېټ نه وي څکولي، بیا هم په دې ناروغۍ اخته کېږي. همداراز، په هر چا چې د لمر وړانګې ډېرې لګېږي، د پوستکي سرطان نه اخلي.
څېړونکي وایي، د دې توپیر یو مهم لامل د هر انسان جنیټیک جوړښت دی.
د څېړنې مشر ډنکن اوډم ویلي، په لومړي ځل یې ثابته کړه چې د انسان وراثتي جینونه نه یوازې د سرطان د رامنځته کېدو پر بهیر اغېز لري، بلکې دا هم ټاکي چې سرطان به څنګه وده وکړي.
څېړنه څنګه ترسره شوه؟
ساینسپوهانو د موږکانو څلور بېلابېل جنیټیک ډولونه وکارول، چې د انسانانو د جنیټیکي تنوع استازیتوب کوي.
هغوی ټولو موږکانو ته په یو وخت او په یوه اندازه د سرطان رامنځته کوونکې ماده ډای ایتایل نایتروسامین (Diethylnitrosamine) ورکړه. دا ماده د سګرېټ په لوګي او ځینو پروسس شویو خوړو کې هم موندل کېږي او د بدن DNA ته زیان رسوي.
که څه هم ټولو موږکانو یو شان ماده ترلاسه کړه، خو سرطان په هره ډله کې په بېلابېلو لارو رامنځته شو. څېړونکو نژدې ۶۰۰ تومورونه وڅېړل او وموندله چې جنیټیک جوړښت د سرطان د ودې لاره بدلوي.
دا موندنه څه معنا لري؟
څېړونکي وایي، دا څېړنه ښيي چې د هر انسان جینونه دا ټاکي چې:
- د سرطان خطر یې څومره دی؛
- سرطان به څنګه وده وکړي؛
- او ښايي د درملنې اغېز هم د هر انسان لپاره توپیر ولري.
د څېړنې یوې لیکوالې سارا ایټکن ویلي، کېدای شي په راتلونکي کې د سرطان د مخنیوي، معاینې او درملنې پروګرامونه د هر انسان د جنیټیک معلوماتو پر بنسټ تنظیم شي.
هغې زیاته کړه چې ځینې درمل، لکه کیموتراپي او شعاعي درملنه (Radiotherapy)، ښايي په بېلابېلو خلکو کې بېلابېل اغېز ولري، ځکه د هر چا جنیټیک جوړښت یو شان نه وي.
وروستۍ پایله
څېړونکي ټینګار کوي چې لا هم په انسانانو کې نورو څېړنو ته اړتیا ده، خو که دا پایلې تایید شي، نو په راتلونکي کې به ډاکټران وکولای شي د هر ناروغ لپاره د هغه د جنیټیک جوړښت له مخې مناسبه درملنه او د سرطان د مخنیوي ځانګړی پلان جوړ کړي. دا کار به د سرطان په تشخیص او درملنه کې مهم بدلون رامنځته کړي.