د ولس د سمې پېژندنې ستونزه له پخوا راهیسې موجوده وه، او لا هم د ډېرو ټولنو او حکومتونو لپاره یوه مهمه ننګونه ګڼل کېږي. د هر ولس د اړتیاوو، ځانګړنو، غوښتنو او ټولنیزو ارزښتونو درک کول یوازې په ظاهري معلوماتو نه کېږي.
بلکې پوهه، تجربه، ژوره پاملرنه او د خلکو له ژوند سره نږدې اړیکې غواړي. هغه حکومت چې خپل ولس په سمه توګه وپېژني، د خلکو ستونزې، هیلې او غوښتنې په ښه ډول درک کولای شي او د حل لپاره یې اغېزمن ګامونه پورته کوي.
هر ولس خپلې ځانګړې ځانګړنې، دودونه، کلتوري ارزښتونه، باورونه او ټولنیز جوړښت لري. همدا ځانګړنې د هرې ټولنې هویت جوړوي. حکومت مکلف دی چې د ټولو وګړو اړتیاوو او حقونو ته په مساوي ډول پاملرنه وکړي او د ولس د سمې پېژندنې لپاره عملي هڅې ترسره کړي. کله چې حکومت د خلکو له واقعیتونو، ستونزو او لومړیتوبونو سره سمې پالیسۍ جوړې کړي، د ولس او حکومت ترمنځ واټن راکمېږي، د باور فضا پیاوړې کېږي او خلک ځان د نظام برخه احساسوي.
برعکس، که حکومتونه د ولس په پېژندنه کې نیمګړتیا ولري، یا د خلکو حقیقي غوښتنې او ستونزې له پامه وغورځوي، د ولس او حکومت ترمنځ واټن ورځ تر بلې زیاتېږي. په داسې حالت کې د خلکو او حکومت ترمنځ د باور اړیکې کمزورې کېږي، د همکارۍ دروازې تنګېږي او د ټولنې د پرمختګ بهیر له خنډونو سره مخ کېږي.
هرڅومره چې دا فاصله پراخېږي، همغومره د ګډ کار، ملي یووالي او ټولنیز ثبات زمینه هم زیانمنېږي.
په حقیقت کې، د ولس پېژندنه دومره ستونزمنه چاره نه ده؛ ستونزه هغه وخت رامنځته کېږي چې د ولس غږ وا نه ورېدل شي او د خلکو ګډون ته ارزښت ورنه کړل شي. که حکومت د ولس له ارادې او غوښتنو سره سم رامنځته شي، د خلکو نظریاتو ته درناوی وکړي او د هغوی له استازو، مشرانو، ځوانانو او بېلابېلو ټولنیزو قشرونو سره دوامداره اړیکې وساتي، نو د ولس د پېژندنې بهیر به اسانه، اغېزمن او دوامدار وي.
د ولس او حکومت اړیکه باید د متقابل باور، عدالت، حساب ورکونې او همکارۍ پر بنسټ ولاړه وي. ولس هغه مهال له حکومت سره اوږه په اوږه درېږي چې ځان پکې وویني، حقونه یې خوندي وي او غوښتنو ته یې درناوی وشي. په داسې فضا کې نه یوازې د باور کچه لوړېږي، بلکې د هېواد د پرمختګ، ثبات او سوکالۍ لپاره هم قوي بنسټ رامنځته کېږي.
د ولس سمه پېژندنه د هر بریالي حکومت له اساسي مسؤلیتونو څخه ده. هغه حکومت چې خپل ولس په رښتینې مانا وپېژني، د هغوی ستونزې واوري او د حل لپاره یې عملي ګامونه پورته کړي، کولای شي د عدالت، یووالي او دوامدار پرمختګ بنسټ کېږدي. د ولس او حکومت ترمنځ نږدې اړیکې د یوه باثباته، پرمختللي او هوسا هېواد د جوړېدو مهم شرط دی.
لیکوال: شاه زلمی
٢٠٢٦ د جولای ٢٤مه