تاند (یکشنبه، د چنګاښ/ سرطان ۲۸ مه) د امریکا د خوړو او درملو ادارې (FDA) د جولای په ۱۶مه یو نوی درمل تصویب کړ، چې کولی شي د بد کولسټرول (LDL) کچه تر ۷۰ سلنې پورې راټیټه کړي. دا درمل د مرک (Merck) شرکت لهخوا جوړ شوي او د «لیپفېندرا» (Lipfendra) په نوم به په راتلونکو اوونیو کې بازار ته وړاندې شي.
د څو لسیزو څېړنو ښودلې، هغه درمل چې په خوندي ډول بد کولسټرول کموي، د زړه د ناروغیو خطر هم راکموي. تر اوسه د دې لپاره تر ټولو ډېر کارېدونکي درمل سټاټینونه (Statins) دي، چې په ځیګر کې د کولسټرول تولید کموي.
لیپفېندرا څنګه کارول کېږي؟
د سټاټینونو برعکس، چې د ورځې په هر وخت او له خوړو سره یا بې له خوړو خوړل کېدای شي، لیپفېندرا باید سهار، په تشه معده او یوازې له لږو اوبو، تورې قهوې یا ساده چای سره وخوړل شي.
اغېزمنتیا
کلینیکي ازموینو ښودلې چې لیپفېندرا د بد کولسټرول په کمولو کې د هغو تزریقي درملو په اندازه اغېزمنه ده، چې د PCSK9 مخنیوونکو په نوم پېژندل کېږي.
دغه درمل نه یوازې د LDL کچه تر ۶۰–۷۰ سلنې پورې راکموي، بلکې د لیپوپروټین (a) کچه هم کموي، چې د زړه د ناروغیو یو خپلواک خطر ګڼل کېږي.
بیه
- د لیپفېندرا د ۳۰ ورځني استعمال رسمي بیه ۳۱۵ امریکایي ډالر ټاکل شوې ده.
- لا معلومه نه ده چې د بیمې شرکتونه به د دې لګښت څومره برخه پرې کړي.
د کولسټرول ضد اوسني درمل
- سټاټینونه: د LDL کچه شاوخوا ۳۰–۵۰ سلنه راکموي او میاشتنی لګښت یې عموماً له ۵ تر ۲۵ ډالرو پورې وي.
- ایزیتیمایب (Ezetimibe): د کولمو له لارې د کولسټرول جذب کموي او LDL شاوخوا ۲۰ سلنه راټیټوي.
- بیمپډوئیک اسید (Bempedoic Acid): د کولسټرول تولید کموي او LDL نژدې ۲۰ سلنه راکموي، خو بیه یې لوړه ده.
دا نوی درمل د چا لپاره مناسب دی؟
د جانز هاپکنز پوهنتون د زړه ناروغیو متخصصه ډاکټره ایرین میکوس وایي، سټاټینونه لا هم د درملنې لومړی انتخاب دي، ځکه د اغېزمنتیا او خوندیتوب اوږد تاریخ لري.
خو لیپفېندرا او نور PCSK9 مخنیوونکي په ځانګړي ډول د هغو ناروغانو لپاره ګټور دي چې سټاټینونه نه شي زغملای، یا یوازې د سټاټینونو په وسیله د کولسټرول مطلوبې کچې ته نه رسېږي او یا د زړه د ناروغیو لوړ خطر لري.
متخصصان وايي، دا نوی خوراکي درمل د هغو ناروغانو لپاره یو مهم پرمختګ دی چې تر دې مخکې یې یوازې د PCSK9 ګرانبیه تزریقي درملو ته لاسرسی درلود.
لیپوپروټین (a) د زړه د ناروغیو خطر زیاتوي، حتا که کولسټرول عادي هم وي
متخصصان وایي، لیپوپروټین (a) یا Lp(a) په خپلواکه توګه د زړه او رګونو د ناروغیو خطر زیاتوي، حتا که د بد کولسټرول (LDL) کچه عادي وي. په داسې حال کې چې د سټاټین درمل د دې مادې په کمولو هېڅ اغېز نه لري.
څوک باید د کولسټرول د کمولو لپاره درملنه وکړي؟
د امریکا د زړه ټولنې (AHA) د نویو لارښوونو له مخې، هغه کسان چې د زړه د ناروغیو تر ټولو لوړ خطر لري، په ځانګړي ډول هغه ناروغان چې مخکې یې د زړه حمله یا دماغي سکته تجربه کړې وي، باید داسې درملنه ترلاسه کړي چې د بد کولسټرول کچه یې له ۵۵ میلی ګرامه/ډېسيلېټر څخه کمه شي.
همداراز، هغه کسان چې لا د زړه ناروغي نه لري، خو د دوهم ډول شکرې (Type 2 Diabetes) ناروغان وي یا د خطر د ارزونې له مخې د زړه د ناروغۍ لوړ احتمال ولري، هم باید د اړتیا په صورت کې درملنه پیل کړي.
ډاکټران د خطر کچه څنګه ارزوي؟
ډاکټران د ځانګړو محاسبوي وسیلو په مرسته د راتلونکو ۱۰ او ۳۰ کلونو لپاره د زړه د ناروغۍ خطر ارزوي. په دې ارزونه کې لاندې عوامل په پام کې نیول کېږي:
- عمر
- د وینې فشار
- د کولسټرول کچه
- د بدن د وزن شاخص (BMI)
ولې د بد کولسټرول کمول مهم دي؟
د بد کولسټرول کمېدل د هغو غوړو ذراتو اندازه راکموي چې د رګونو په دیوالونو کې د عوړو یا وزاګې تختې (Plaques) جوړوي. دا تختې کله ناکله چاودېږي او د زړه حملې یا دماغي سکتې سبب ګرځي.
څېړنو ښودلې چې هر څومره د بد کولسټرول کچه ټیټه وي، هومره د زړه او رګونو د جدي ناروغیو خطر هم کمېږي.
متخصصان همدارنګه سپارښتنه کوي، هغه کسان چې موروثي لوړ کولسټرول (Familial Hypercholesterolemia) لري، باید خامخا درملنه وکړي.
کله باید کولسټرول معاینه شي؟
د امریکا د زړه ټولنې د سپارښتنو له مخې:
- ټول لویان باید له ۱۹ کلنۍ وروسته لږ تر لږه هر پنځه کاله یو ځل د وینې د کولسټرول معاینه وکړي.
- ماشومان هم باید د ۹ او ۱۱ کلونو ترمنځ لږ تر لږه یو ځل معاینه شي، څو د موروثي لوړ کولسټرول پېښې په وخت وپېژندل شي.