(قسمت سوم)
در قسمت دوم این سلسله ی مقالات گفته شد که آثار و تخلیقات هنری جز مهم فرهنگ انسانی است. شهرت ومقام شامخ بعضی آثار، آبدات، نقاشی ها، اشعار، ناولها، خطاطی و پارچه های موسیقی آنقدر معروف شده اند که حیثیت داشته های مشترک بشریت را تشکیل داده اند(مثالهای آنها نیز داده شده بود). ازینکه در قسمت دوم که فوقاً اشاره شد، تخلیقات هنری جز مهم فرهنگ قلمداد شد، بهتر است روی مسایل فرهنگی بحث مختصری داشته باشیم. البته موضوع فرهنگ خیلی وسیع است، هدف مقالات حاضر، متمرکز بر هنر وزیبایی و رموزات انهاست. خصوصاً که بیم سقوط ذوق عامه و محدودیت تنوع و رشد فرهنگی موجود باشد، اهمیت موضوع دوچندان میگردد. وضعیت کشور متاسفانه نشان میدهد که بعضی ارزشهای هنری و فرهنگی نه تنها در حال رشد و شگوفایی نیستند، بلکه خدای ناخواسته در حال فراموشی و انهدام قرار دارند. بهانه های برای محدودیت ان وضع میشوند، و تاسف انگیز اینکه این بهانه ها توسط بعضی جوانان بی هوش در دست حاکمان افراطی – متحجر قرار میگیرد، که مثال آنرا تدویر(کنسرتها) در خارج از کشور بامحتوای پوچ، لباس و حرکات مبتذل و صحنه سازی مضحک تذکر دادیم. تدویر این چنین کنسرتها که به جز از رسوایی چیزی دیگری نیستند، در تعالی هنر و فرهنگ نیز رول ندارند- بالمقابل؛ مثالهای شایسته ی نیز داده شد. پس فرهنگ وزمینه وشرایط رشد وشگوفایی ان کدامها اند؟
فرهنگ تمام ارزشهای متعالی را دبر میگیرد مانند، تعلیم، شعر وادب، مهمان نوازی، احترام به بزرگان، لباس، رسوم شادی ها و ماتم ها و امثالهم. عناصر مادی و معنوی فرهنگ ازنسلی به نسلهای بعدی به میراث مانده، انکشاف نموده و جنبه های نادرست ان به مرور زمان اصلاح گردیده و منحیث میراث اجدادی مورد احترام ورعایت است. فرهنگ مجموعه ی از اجزا و عناصر باهم بافته وباهم پیوسته یی از شیوه های رسمیت یافته تفکرات، احساسات، ارزشها، احساسات، عملها وعکس العملها است که از طرف مردمان یک کشور، گروهی از مردم یک خطه، افراد با هم نزدیک و باشنده گان یک جغرافیه ی معین به ارث گرفته شده، بین انها ارزش قبول شده عاطفی و عملی مشترک شمرده میشود و توسط همین مجموعه یی فرهنگی که سمبول وحدت، افتخار و امتیاز عینی شان است به نسلهای بعدی اموزش داده میشود. اکثریت ارزشهای فرهنگی ملی و بعضی جهانشمول ند.
فرهنگ جداً با فعالیتهای روزمره و زنده گی انسانی رابطه دارد. تمام اجزا و عناصر فرهنگ یک جامعه در قوانین، کودهای قبول شده، مراسم محلی- عنعنوی و دینی، تشریفات یومیه، وسایل زیست وکار، مجموعه ی حقوقی و نظام شان رسمیت یافته و مورد رعایت و احترام اند.
فرهنگ متعالی در یک جامعه خصوصیت جمعی دارد، دارای سرشت و جوهر جمعی آن جامعه است. انکار کرده نمی توانیم که درعین جامعه تفاوتهای فرهنگی به مشاهده برسد، مثلاً فرهنگ طبقات محروم و مردم عادی با بعضی عناصر فرهنگ طبقات ممتاز و خواص شاید متفاوت باشد. همچنان تفاوت در فرهنگ شهری و دهاتی عین جامعه قابل مشاهده است. این تفاوتها جزیی، قابل تحمل و مورد اغماض همگانی اند. اما تفاوتهای که برای اکثریت مطلق قابل قبول نباشد، تحمل انها دشوار و با عث بروز مخالفت و عکس العمل میگردد( به مثالهای آن در قسمت اول مقاله اشاره شد).
جنبه ی غیر قابل دید فرهنگ درخصوصیت قابل یاد گیری آن و جز عادت شدن نسل نو بوده که ازنسل قبلی به میراث برده، آموخته و از آنان دیده اند. یعنی خصوصیت انتقال ارزشهای فرهنگی جینتیکی نه، بلکه کسبی و میراثی است. تمام افراد جامعه انرا بشکل (یونیفورم) می آموزند و برای آنها احترام قایل میشوند. پس خیلی مهم است تا در پروسه ی انتقال، آموزش و کسب آن طور مداوم به جبنه ی زیبایی، معقولیت، مبرمیت و وفق پذیری باشرایط نوین توجه داشت، بدون انکه تلاش های تکاملی و اصلاحی ووفق پذیری انها حساسیت منفی را بار آورد. شیوه ی آموزش و انتقال آن باید محتوی فضلیت و اخلاقی بودن را دارا باشد.
متاسفانه جنگهای طولانی، انقطاع نسلی، اثرات تخلیوی حوادث ناگوار اجتماعی، طبیعی و فقر و مهاجرت بیشتر از سایر جنبه ها به جنبه ی اخلاقی و فضلیت عقلی و سازش پذیری با شرایط معاصر تاثیر منفی وارد نمود. این تاثیرات در آثار هنری و ذوق زیبا پسندی نیز نمایان است. امروزه ایجاد و تخلیق هنری و درک زیبایی در حد نازل قرار دارد. حالت مایوس کننده ان است که تا حال کمتر متوجه این جنبه ی از حیات معنوی جامعه ی خود شده ایم.
پرورش ذوق عامه، تربیت احساس زیبایی پسندی، زدودن خشونت و ایجاد زیبایی و پالایش زیبایی رسالت افراد آگاه جامعه است. باید جامعه را از سقوط به لجن ابتذال طور مبتکرانه و سنجیده شده برحذر داشت. این تعهد و رسالت مربوط به فهم و تدبیر قشر منور جامعه است. قشر منور باید بتواند فضلیت اخلاقی و عقلی را با درک عواطف افراد جاگزین سقوط فضایل محموده سازد.
ادامه دارد.
قسمت قبلی