تاند (چهارشنبه، د وري/ حمل ۱۹ مه) ایران او د امریکا متحدوایالتونو د چهارشنبې د سهار په لومړیو ساعتونو کې (۱۹ حمل) د هغې جګړې د درولو لپاره اوربند ومانه چې د تېر کال د حوت په نهمه پیل شوې وه.
دا اوربند د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له ټاکلي ضربالاجل څخه نژدې دوه ساعته مخکې وشو، هغه ضربالاجل چې له مخې یې پر ایران د انرژۍ او مخابراتي بنسټونو د برید ګواښ شوی و.
د اوربند اعلان او منځګړیتوب
اوربند لومړی ځل ډونالډ ټرمپ د (ټروت سوشل) له لارې اعلان کړ.
تر دې مخکې د پاکستان صدراعظم شهباز شریف له ټرمپ څخه غوښتي و چې ضربالاجل دوې اوونۍ وغځوي. هغه له ایران هم غوښتنه کړې وه چې د هرمز تنګی بېرته پرانیزي.
وروسته ټرمپ وویل چې د شهباز شریف او د پاکستان د پوځ له مشر عاصم منیر سره تر خبرو وروسته یې د دوو اوونیو په مخه د د جګړې له درولو سره موافقه کړې ده.
هغه وویل دا پرېکړه په دې شرط ده چې ایران د هرمز تنګی «سمدستي، بشپړ او خوندي» پرانیزي.
د امریکا دریځ
ټرمپ ټینګار وکړ چې امریکا «خپل ټول پوځي هدفونه ترلاسه کړي او حتی تر هغو هم اوښتې دي» او اوس د اوږدمهاله سولې لپاره زمینه برابره شوې ده.
هغه دا هم وویل چې له ایران څخه یې د «۱۰ مادو وړاندیز» ترلاسه کړی چې د مذاکراتو لپاره بنسټ کېدای شي، او د دواړو خواوو ترمنځ «تقریباً پر ټولو اختلافاتو» هوکړه شوې ده.
د ایران دریځ
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وویل:
که پر ایران بریدونه ودرېږي، نو د دوی ځواکونه به هم خپل دفاعي بریدونه ودروي، او د دوو اوونیو لپاره به د هرمز تنګي له لارې خوندي تګ راتګ ممکن وي.
د نورو هېوادونو غبرګون
- امریکا یوې رسنۍ ته ویلي چې اسرائیل هم په دې اوربند کې شامل دی او بمبارۍ به وځنډوي.
- د اسرائیل صدراعظم بنیامین نتانیاهو د دې پرېکړې ملاتړ کړی، خو ویلي چې دا اوربند ښايي پر لبنان نه عملي کېږي.
اقتصادي اغېز
د اوربند له اعلان وروسته د تېلو بیه په نړیوالو بازارونو کې په بېساري ډول راولوېده:
- د برنټ تېلو بیه شاوخوا ۱۶٪ کمه شوه.
- دا د خلیج تر جګړې (۱۹۹۱ خلیج جګړې) وروسته د یوې ورځې په ترڅ کې د تېلو په بیه کې تر ټولو ستر کموالی بلل کېږي.
د جګړې پایلې
- ایران په دې جګړه کې تر ۱۹۰۰ زیات توغندي او کابو ۵۰۰۰ بېپیلوټه الوتکې وکارولې.
- امریکا او اسرائیل هم د ایران ګڼ پوځي او دفاعي تاسیسات په نخښه کړي دي.
د بشري تلفاتو په اړه:
- د بشري حقونو یوې ادارې ویلي چې لږ تر لږه ۳۶۳۶ کسان وژل شوي، چې ۱۷۰۱ یې ملکي وګړي دي.
- اسرائیل ویلي ۲۵ کسان یې وژل شوي او تر ۷۶۰۰ زیات ټپیان دي.
- د امریکا پوځ ویلي ۱۳ سرتېري یې وژل شوي او تر ۳۰۰ زیات ټپیان دي.
- د جګړې په ترڅ کې، د ایران لسګونه جګپوړي سیاسي او نظامي چارواکي د امریکا او اسرائیل په بریدونو کې ووژل شول، چې پکې د ایران رهبر علي خامنهيي هم شامل و.
لنډه پایله
دا اوربند د اوږدې او خطرناکې جګړې د موقتي درېدنې نخښه ده. که څه هم دواړه لوري د سولې خبرې مثبتې بولي، خو لا هم ډېر مهم اختلافات شته چې دایمي حل ته اړتیا لري.