زهرا پوپل
در سالهای اخیر بسیاری از تحلیلگران روابط بینالملل معتقدند که جهان وارد مرحلهای از رقابت شدید میان قدرتهای بزرگ شده است. این رقابت که میان کشورهایی مانند آمریکا، چین، روسیه، هند، ایران و برخی قدرتهای منطقهای دیگر جریان دارد، باعث شده است که بعضی از ناظران از اصطلاح )جنگ جهانی سوم پنهان( یاد کنند. هدف از این اصطلاح آن است که جنگ بزرگ جهانی ممکن است نه به شکل مستقیم و آشکار، بلکه از طریق رقابتهای نیابتی، فشارهای اقتصادی، جنگهای اطلاعاتی و استفاده از کشورهای دیگر بهعنوان میدان رقابت شکل بگیرد…
آغاز این رقابت:
ریشههای این رقابت به تغییر توازن قدرت در جهان برمیگردد. پس از چند دهه برتری سیاسی و نظامی آمریکا، ظهور قدرتهای جدید مانند چین و بازگشت فعالانه روسیه به صحنه سیاست جهانی باعث شده است که نظم بینالمللی وارد مرحلهای از رقابت و تنش شود. در این شرایط هر قدرت تلاش میکند نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی خود را در مناطق مختلف جهان گسترش دهد..
استفاده از جنگهای نیابتی:
در چنین رقابتی، قدرتهای بزرگ معمولاً تلاش میکنند از ورود مستقیم به جنگی گسترده خودداری کنند، زیرا خطر استفاده از سلاحهای هستهای بسیار جدی است. به همین دلیل، بسیاری از درگیریها به شکل (جنگهای نیابتی) رخ میدهد؛ یعنی کشورها بهطور غیرمستقیم از گروهها یا دولتهای دیگر حمایت میکنند تا منافع خود را پیش ببرند. این نوع رقابت میتواند در مناطق مختلف جهان، از خاورمیانه گرفته تا آسیای جنوبی و اروپای شرقی مشاهده شود.
عوامل اصلی این رقابتها:
چند عامل اساسی در شکلگیری این رقابت جهانی نقش دارند رقابت برای منابع اقتصادی و انرژی
تلاش برای کنترل مسیرهای مهم تجاری و استراتژیک جهان رقابت تکنولوژیک و نظامی، بهویژه در زمینههایی مانند هوش مصنوعی، سایبر و فناوریهای پیشرفته در چنین شرایطی هر کشور تلاش میکند جایگاه خود را در نظم آینده جهان تثبیت کند.
پیامدها و عواقب احتمالی:
اگر این رقابتها مدیریت نشود، ممکن است جهان با دورهای طولانی از بیثباتی و بحرانهای منطقهای روبهرو شود. افزایش درگیریهای منطقهای، رشد مسابقه تسلیحاتی و گسترش جنگهای اطلاعاتی از جمله پیامدهای احتمالی این وضعیت است. با این حال بسیاری از تحلیلگران باور دارند که قدرتهای بزرگ تلاش خواهند کرد از تبدیل شدن این رقابتها به یک جنگ جهانی مستقیم جلوگیری کنند.
میزان درگیر بودن کشورها:
در چنین حکایت، ممکن است دهها کشور به شکل مستقیم یا غیرمستقیم در رقابتهای جهانی درگیر شوند. برخی کشورها نقش قدرتهای اصلی را دارند و برخی دیگر به میدان رقابت یا متحدان منطقهای تبدیل میشوند. این وضعیت شبکهای پیچیده از اتحادها و رقابتها ایجاد میکند.
منافع کشورها:
هر کشور در این رقابتها به دنبال حفظ یا افزایش نفوذ خود است. برخی کشورها به دنبال قدرت نظامی بیشتر هستند، برخی به دنبال نفوذ اقتصادی و برخی نیز به دنبال امنیت منطقهای. این اهداف متفاوت گاهی باعث همکاری و گاهی موجب رقابت شدید میان کشورها میشود.
پنهان بودن این رقابت:
یکی از ویژگیهای مهم رقابتهای جهانی امروز این است که بسیاری از آنها بهصورت آشکار اعلام نمیشوند. جنگ سایبری، جنگ اطلاعاتی، تحریمهای اقتصادی و رقابتهای تکنولوژیک همگی ابزارهایی هستند که بدون اعلام رسمی جنگ مورد استفاده قرار میگیرند. به همین دلیل برخی تحلیلگران از اصطلاح «جنگ جهانی پنهان» استفاده میکنند.
نتیجه گیری:
جهان امروز وارد مرحلهای از رقابت شدید و پنهان میان قدرتهای بزرگ شده است، که نه به شکل جنگ مستقیم بلکه از طریق جنگهای نیابتی، اقتصادی، سایبری و تکنولوژیک جلو میرود. در این رقابت، هر کشور تلاش میکند نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی خود را افزایش دهد و از دیگران پیشی بگیرد، بدون اینکه خطر یک جنگ هستهای مستقیم را به جان بخرد.