مینه احمد
د لرغوني یونان فیلسوف سقراط د یوه هوښیار ښوونکي په توګه پېژندل کېږي چې فکر پاروونکې خبرې یې کولې. هغه وینا چې ما ته تر ټولو الهامبخښونکې ده، دا ده: «د ځان موندلو لپاره، د خپل فکر له مخې فکر وکړه.» دا وینا دوه مهم مفاهیم ښيي: ځانپېژندنه د شخصي ودې او ځانخبرتیا له لارې.
د سقراط د وینا معنا
د سقراط د دې خبرې معنا دا ده چې انسان د ځان د واقعي پېژندنې لپاره باید په مستقل ډول فکر وکړي او په پټو سترګو د نورو له تقلیده دډه وکړي. سقراط خلک هڅوي چې د نورو د تقلید پر ځای، د ځان سپړنې له لارې خپل باورونه او ارزښتونه وپېژني. د شخصي هویت موندل دې ته اړتیا لري چې انسان خپل عقل وکاروي او پر خپلو فکرونو غور وکړي. د دې وینا له مخې، انسان هغه مهال خپل رښتینی هویت مومي چې په خپلواک ډول فکر وکړي.
د سقراط فلسفي شالید
سقراط، چې له ۴۷۰ تر ۳۹۹ میلادمخکې ژوندی و، د لوېدیځې فلسفې بنسټايښودونکی بلل کېږي. هغه «سقراطي میتود» کاراوه، یعنې په پوښتنو او مناظرو د حقیقت لټون. د هغه ښوونې پر اخلاقو، ځانپېژندنې او د ارزول شوي ژوند پر ارزښت راڅرخېدې.
د سقراط د وینا ارزښت په معاصره نړۍ کې
نن ورځ د ټولنیزو رسنیو، د همځولو د فشار او بېلابېلو بهرنیو اغېزو له امله د سقراط پیغام لا ډېر مهم شوی دی. خپلواک فکر کول د سمې پرېکړې سبب ګرځي، خلاقیت پیاوړی کوي او په شخصي او مسلکي ژوند کې باور زیاتوي. دا تګلاره د زدهکړې، کار او شخصي اړیکو په ډګرونو کې انتقادي تفکر ته وده ورکوي.
د سقراط د وینا بېلګې
- یو زدهکوونکی د ټولنیزو تمو پر ځای د خپلې مینې او لیوالتیا پر بنسټ مسلک ټاکي؛ دا د خپلواک فکر بېلګه ده.
- یو مسلکي کس په کارځای کې دودیزې لارې تر پوښتنې لاندې راولي او نوښتګرې حللارې وړاندې کوي؛ دا د فکر له لارې ځانپېژندنه ښيي.
د سقراط دا وینا موږ ته یادونه کوي چې رښتینې ځانپېژندنه له خپلواک فکر څخه راولاړېږي. د ودې لپاره باید عاقلانه پرېکړې وکړو، انګېرنې وپوښتو او خپل باورونه پخپله واروزو. خپلواک فکر کول د رښتینولۍ او شخصي ازادۍ لار ده.