م. ارزو
په تاند کې مې د اغلې فرزانه زیار لنډه کیسه ولوسته. کیسه مې خوښه شوه او زړه راته وویل چې څو کرښې پرې ولیکم. دا کیسه هم ډېرې ښېګڼې لري او هم ځینې نیمګړتیاوې. لومړی به یې له دې ځایه پیل کړم چې ایا دا لنډه کیسه ده که مقاله یا راپور؟
زما په نظر دا لنډه کیسه ده او د لنډې کیسې ډېر مهم عناصر لري، مثلاً
- واحده پېښه او واحده فضا
– کیسه تر ډېره په یوه ځای (روغتون/انتظارخونه) کې تېرېږي
– اصلي پېښه د وږمې د رواني ټپ کیسه ده - مرکزي کرکټر
– وږمه د کیسې اصلي کرکټر ده
– نور کرکټرونه (مور، راوي، موټروان) د هغې د درد د روښانولو لپاره راځي - دروند عاطفي بار (Emotional impact)
– کیسه لوستونکی اغېزمنوي
– د ظلم، خیانت، ټولنیز فشار او رواني ماتې موضوعات پکې پیاوړي دي - پیغام لري
– د ښځو پر وړاندې ظلم
– د نارینهمحوره ټولنې ریاکاري
– د “مینې” په نوم ناوړه استفاده
– رواني ناروغۍ ته د ټولنې ناسم چلند
له دې اړخه، دا لنده کیسه ده، نه مقاله او نه هم رپوټ.
خو ولې د لنډې کیسې له اصولو سره پوره برابره نه ده؟
- ډېره اوږده ده. ممکن ما ته اوږده ښکاره شوې وي او نور له دې نظر سره موافق نه وي.
لنډه کیسه:
- باید په یوه ناسته کې د لوستلو وړ وي
- دا کیسه ناول یا ناولګي (نوولېټ) ته نژدې شوې ده
وړاندیز:
- د موټروان د کیسې ځینې تکراري صحنې کمېدای شي.
- د وږمې د رواني حالت تشریح لنډېدای شي.
- دا کیسه زیاته تشریحي او بیاني (Narrative-heavy) ده. مور ډېر څه وايي، خو ډېر لږ څه ښودل کېږي. ځینې ځایونه د وینا پر ځای کیسه د اعتراف یا خطبې بڼه اخلي.
د لنډې کیسې اصل:
Show, don’t tell
(وښایه، مه یې وایه)
- د کیسې پای (Ending) ډېر تشریحي دی. پکار ده چې پای یا ناڅاپي وي یا سمیولیک یا لوستونکی فکر کولو ته پرېږدي خو دلته پای ډېر توضیحي او مستقیم پیغام ورکوي که پای داسې وای:
- یوازې د وږمې نوکان
- یا عکس
- یا د ډاکټر خاموشه نظر
نو اغېز به یې څو چنده زیات و.
- د کیسې راوي ځینې ځایونه له کیسې بهر فلسفه وايي، دا د مقالې ځانګړنه ده، نه د لنډې کیسې.
په مجموع کې زه دې کیسې ته په دې ډول نومرې ورکوم؛
| معیار | ارزونه |
| موضوع | ⭐⭐⭐⭐⭐ |
| احساس او درد | ⭐⭐⭐⭐⭐ |
| کرکټر جوړونه | ⭐⭐⭐⭐ |
| لنډوالی | ⭐⭐ |
| هنري ایجاز | ⭐⭐ |
| مجموعي درجه | ⭐⭐⭐⭐☆ |
پایله
دا کیسه د لنډې کیسې قوي مواد لري، خو په اوسني شکل کې “اوږده لنده کیسه” ده، نه معیاري لنډه کیسه.
که دا متن:
- ۳۰–۴۰٪ لنډ شي
- تکرارونه حذف شي
- پای سمبولیک شي
نو دا به ډېره پیاوړې او ادبي لنډه کیسه شي.