د ډریورۍ آزموینه (Driving Test ) :
ګرانو دوستانو ! یو تعداد ځوانان د موټر د لایسنس د لاس ته راوړلو لپاره ډیرې پیسې مصرفوي او هر ځلې په آزموینه کې ناکامیږي هم، د آزموینې په ورځ د ذهني فشار او ډار دلیل څه دی؟
تر آزموینې مخکې ذهني فشار او بیره (ډار) عموماً د ازموینې اضطراب (Performance anxiety / Test anxiety) له ډلې څخه شمېرل کېږي.
لومړی: دا ستونزه ولې پیدا کېږي؟
کله چې انسان د ناکامۍ په اړه ډېر فکر کوي، نو د بدن د سټرس سیستم فعاله کېږي:
• د زړه درزاری چټکېږي
• لاسونه یخېږي یا رېږدېږي
• فکر ګډوډېږي
• تمرکز کم کېږي
دا پخپله د موټر چلولو پر کړنو اغېز کوي.
تر ټولو اغېزمنه لاره (بې له درملو)
علمي څېړنې ښيي چې د ازموینې اضطراب لپاره تر ټولو خوندي او ګټور کار دا دی:
۱ ـ د ساه منظم تمرین (breathing control)
دا تمرین ډېر ساده دی:
• ۴ ثانیې ساه واخله
• ۶ ثانیې ساه وباسه
• دا ۳ تر ۵ دقیقو پورې تکرار کړه
دا کار د اعصابو فعالیت آراموي (parasympathetic system فعالوي).
۲ ـ د آزموینې مخکې تمرین په هماغه چاپېریال کې
که امکان وي:
• یو یا دوه وارې د هماغې لارې تمرین وکړه
• هماغه ډول پارک کول، ګرځېدل، تم کېدل
دا کار د مغز لپاره د خطر احساس کموي.
۳ ـ له ځان سره د ناکامۍ خبرې مه کوه
د مغز لپاره دا جملې ډېر اغېز لري:
«زه خامخا ناکامېږم»
«زه نه شم کولای»
پر ځای یې:
«زه تمرین لرم»
«زه کولی شم په ارام ډول وچلوم»
دا ساده بدلون، په عملي ډول اضطراب کموي.
اوس مهمه برخه:
ایا درمل اخیستل سم دي؟
علمي ځواب:
د ازموینې د فشار لپاره منظم رواني درمل (antidepressants او anxiolytics) توصیه نه کېږي.
خو په ځانګړو حالاتو کې، یوازې د بدني نښو د کنټرول لپاره، دا درمل کارول کېږي:
۱ ـ Propranolol
انګلیسي نوم: Propranolol
ډله: Beta-blocker
څه کوي؟
• د زړه درزاری راکموي
• د لاس رېږدېدنه کموي
• د بدن فزیکي اضطراب کنټرولوي
خو پر فکر مستقیم اغېز نه لري.
د استعمال علمي ډول
معمولاً:
Propranolol 10–20 mg
شاوخوا
۳۰–۶۰ دقیقې د آزموینې نه مخکې
ډېر مهم خبرداری
Propranolol باید ونه کارول شي که:
• د سالنډۍ ناروغي (Asthma) ولري
• شدید برېډيکارډیا ( د زړه ضعیفه حرکات ) ولري .AV block یعنې
•Atrioventricular block (AV block)
( د زړه د دهلېز او بطین ترمنځ د برېښنايي اشارې د لېږد بندښت يا ځنډ یا ګډوډي )
• یا ډېر ټیټ فشار ولري
او دا باید د لومړي ځل لپاره د آزموینې په ورځ تجربه نه شي.
۲ ـ Benzodiazepines (لکه)
• Alprazolam
• Lorazepam
دا درمل د ډریورۍ د آزموینې لپاره مناسب نه دي.
ولې؟
ځکه:
• خوب راولي
• د غبرګون وخت کموي
• تمرکز خرابوي
• د موټر چلولو خوندیتوب ته خطر پېښوي
نو په علمي ډول:
د driving test مخکې دا درمل توصیه نه کېږي.
لنډ علمي پایله
که یو څوک یوازې د آزموینې له فشار څخه ځورېږي:
تر ټولو غوره لاره
ساه اخیستلو تمرین
ذهني چمتووالی
مخکې تمرین
او که:
فزیکي نښې ډېرې قوي وي (شدید درزاری، رېږدېدنه)
نو:
یوازې Propranolol
هم په احتیاط او له مخکې ازمویل شوی
زما صادقانه مشوره
که خپله ارزونه وکړئ:
که ستاسې ستونزه یوازې «بیره» یعنې ډار وي
او نه کلینیکي اضطرابي ناروغي،
نو:
درمل مه پیلوی
یوازې فزیولوژیک کنټرول او تمرین بسیا وي.
د ډریورۍ آزموینې نه مخکې د ۱۰ دقیقو علمي او عملي ذهني چمتووالي لنډ پلان .
د ډریورۍ آزموینې لپاره د ۱۰ دقیقو ذهني چمتووالي پلان
۱ ـ لومړۍ ۲ دقیقې
د ساه تنظیم (Breathing control)
په څوکۍ سم کینئ.
• ۴ ثانیې ساه واخلئ
• ۶ ثانیې ساه وباسئ
دا کړنه لږ تر لږه ۱۰ ځله تکرار کړئ.
علمي اغېز:
د اعصابو د آراموونکې برخې فعالیت ډېرېږي
(Parasympathetic nervous system).
۲ ـ درېیمه او څلورمه دقیقه
د بدن د فشار خوشې کول
له پښو پیل وکړئ:
• د پښو عضلې ۵ ثانیې کلکې کړئ
• بیا یې پرېږدئ
همدا کار:
• د ورنونو
• د نس
• د اوږو
• د لاسونو
لپاره وکړئ.
علمي نوم:
Progressive Muscle Relaxation
۳ ـ پنځمه تر اوومې دقیقې
ذهني انځور جوړول (Mental rehearsal)
سترګې پټې کړئ.
په ذهن کې دا انځور کړئ:
• موټر ته کښېنئ
• څوکۍ برابروئ
• هنداره برابروئ
• کمربند تړئ
• په ارام ډول موټر چلوئ
• پارک کول په بریا سره ترسره کوئ
هڅه وکړئ ټول انځور په ارامه، بېخطا او منظم ډول ووینئ.
۴ ـ اتمه دقیقه
د ځان سره سمه خبره
په ټیټ غږ یا په زړه کې ووایئ:
زه تمرین لرم.
زه کولی شم په ارامه او سمه توګه موټر وچلوم.
دا کار د منفي اتومات فکر مخه نیسي.
۵ ـ نهمه دقیقه
د بدن چټک ارزونه
له ځانه وپوښتئ:
• ایا اوږې مې کلکې دي؟
• ایا لاسونه مې رېږدي؟
که وي، ساه وباسئ او پرې یېږدئ.
۶ ـ لسمه دقیقه
وروستی تمرکز
یوازې پر دې یوه جمله فکر وکړئ:
زه یوازې پر همدا اوس تمرکز کوم.
نه پر پایله، نه پر ارزونه، نه پر ناکامۍ.