سریزه

روژه د اسلام په دین کې یو ډېر مهم او ژور معنوي مقام لري. روژه چې په اسلامي اصطلاح کې صوم بلل کېږي، د اسلام له پنځو بنسټونو څخه یو دی او د نړۍ د میلیونونو مسلمانانو لپاره یو اساسي عبادت ګڼل کېږي.

مسلمانان د روژې په میاشت کې د سهار له اذانه (فجر) تر ماښام اذان (مغرب) پورې له خوړو، څښاک، سګرېټو، او جنسي اړیکو څخه ډډه کوي، او لا مهم دا چې هڅه کوي چې له بدو کړنو لکه دروغ، غیبت، قهر او ظلم څخه ځان وساتي. له همدې امله، روژه یوازې یو فزیکي تمرین نه دی، بلکې یو بشپړ روحاني، اخلاقي او ټولنیز روزنیز عمل دی.

قرآن کریم د روژې موخه او ارزښت په څرګنده توګه بیانوي: ترجمه، «ای مؤمنانو! پر تاسو روژه فرض شوې ده، لکه څنګه چې پر تېرو خلکو فرض شوې وه، تر څو پرهېزګاره شئ» (بقره: ۱۸۳). دا آیت ښيي چې د روژې اصلي هدف د تقوا، ځان کنټرول او د الله تعالی د حضور احساس پیاوړی کول دي. خو لکه د نورو دیني عباداتو په څېر، روژه هم ګټې او ستونزې لري.

سره له دې چې روژه روحاني، رواني، ټولنیزې او روغتیایي ګټې لري، ځینې فزیکي، احساساتي او عملي ننګونې هم ورسره ملې وي، په ځانګړې توګه که له اعتدال او پوهې پرته ترسره شي.

دا لیکنه د اسلام په دین کې د روژې ګټې او زیانونه تر بحث لاندې نیسي او د دیني لارښوونو، روغتیایي لیدلورو او ټولنیزو واقعیتونو له مخې یې څېړي، تر څو یو متوازن او هراړخیز انځور وړاندې کړي.

د روژې دیني او روحاني ګټې

د اسلام له نظره د روژې تر ټولو ستره ګټه د هغې روحاني ارزښت دی. روژه د الله تعالی د امر اطاعت او د بنده‌‌ګۍ څرګندونه ده. د نورو عباداتو لکه لمونځ او زکات په څېر، چې ښکاره ترسره کېږي، روژه یو پټ عبادت دی چې یوازې روژه‌دار او الله پرې خبر وي. همدا ځانګړنه روژه د اخلاص او رښتیني ایمان نښه ګرځوي.

روژه د تقوا په پیاوړتیا کې مهم رول لري. کله چې انسان له حلالو غوښتنو لکه خوړو او څښاک څخه ځان منع کوي، نو د حرامو کارونو پرېښودل ورته اسانه کېږي. پیغمبر محمد ﷺ فرمایلي دي چې روژه یوازې د لوږې او تندې نوم نه دی، بلکې د ژبې، سترګو او چلند کنټرول هم پکې شامل دی. دا اخلاقي روزنه د صبر، تواضع او ځان کنټرول سبب ګرځي.

بله روحاني ګټه د ګناهونو بښنه ده. اسلامي لارښوونې ښيي چې څوک د ایمان او اخلاص له مخې روژه ونیسي، نو د هغه تېرې ګناهونه بښل کېږي. رمضان د رحمت، توبې او معنوي بیا ژوندي کېدو میاشت ده. په دې میاشت کې مسلمانان لمونځ، د قرآن تلاوت او خیرات زیاتوي او له الله سره خپله اړیکه پیاوړې کوي.

روژه همدارنګه د برابرۍ احساس رامنځته کوي. شتمن او بېوزلی دواړه لوږه او تنده تجربه کوي، چې دا چاره انسان عاجزۍ ته رابولي او یادونه کوي چې ټول انسانان د الله پر وړاندې یو شان دي.

رواني او اخلاقي ګټې

روژه یوازې روحاني نه ده، بلکې مهمې رواني او اخلاقي ګټې هم لري. له مهمو ګټو څخه یې یو د ځان نظم او انضباط رامنځته کول دي. په داسې نړۍ کې چې خلک ژر تر ژره د غوښتنو پوره کېدو ته عادت شوي، روژه انسان ته د صبر او ځنډ تمرین ورکوي. دا عادت کولای شي د ژوند په نورو برخو لکه کار، زده‌کړه او اړیکو کې هم مثبت اغېز ولري.

روژه د صبر روزنه کوي. روژه‌دار د لوږې، تندې او ستړیا سره سره خپلې ورځنۍ چارې پر مخ وړي، چې دا کار ذهني ځواک او زغم زیاتوي. صبر په اسلام کې یو لوړ اخلاقي ارزښت لري، او روژه د دې صفت عملي تمرین دی.

همدارنګه روژه د خواخوږۍ او شفقت احساس پیاوړی کوي. کله چې انسان لوږه تجربه کړي، د بېوزلو درد ښه درک کوي. همدا وجه ده چې په رمضان کې خیرات او مرسته زیاتېږي. دا ټولنیز شعور د انساني همدردۍ سبب ګرځي.

سربېره پر دې، روژه کولای شي د ذهني ارامتیا او هوښیارۍ لامل شي. د فزیکي مصرف کمېدل انسان تفکر او ځان پېژندنې ته هڅوي، او ډېر مسلمانان په دې میاشت کې ځان ارام، متمرکز او معنوي احساسوي. (Qur’an 2:183).

د روژې ټولنیزې ګټې

روژه په اسلام کې مهمې ټولنیزې ګټې هم لري. رمضان د ټولنې د یووالي میاشت ده. کورنۍ د سحري او افطار پر مهال سره راټولېږي، چې دا د کورنۍ اړیکې ټینګوي. جوماتونه د عبادت مرکزونه ګرځي، په ځانګړې توګه د تراویحو لمونځ د ګډ عبادت احساس پیاوړی کوي.

په رمضان کې د خیرات زیاتوالی د ټولنیز عدالت سبب ګرځي. زکات الفطر دا یقیني کوي چې بېوزلي هم د اختر خوشحالۍ تجربه کړي. دا نظام د ټولنیز مسئولیت احساس پیاوړی کوي.

روژه همدارنګه خلک هڅوي چې په ټولنیزو اړیکو کې له قهر، شخړې او بد چلند څخه ځان وساتي، چې دا کار د ټولنیز نظم او درناوي فضا رامنځته کوي.

فزیکي او روغتیایي ګټې

له روغتیایي پلوه، که روژه په سمه توګه ونیول شي، نو ځینې فزیکي ګټې هم لري. د خوړو لنډمهاله بندښت هاضمي سیستم ته د استراحت فرصت ورکوي. ځینې طبي څېړنې ښيي چې وقفي روژه کولای شي د وینې شکر، کولېسټرول او وزن په کنټرول کې مرسته وکړي.

روژه همدارنګه د خوړو په اړه د اعتدال عادت رامنځته کوي. اسلام له زیات خوراک څخه منع کوي، او رمضان انسان ته دا درس ورکوي چې متوازن خواړه وخوري. دا چاره د روغ ژوند لپاره ګټوره ده.

سربېره پر دې، روژه کولای شي د بدن د پاکېدو (Detoxification) پروسې ته وده ورکړي، ځکه بدن له زېرمو څخه انرژي کاروي. که څه هم د اسلام له نظره روژه یوازې د روغتیا لپاره نه ده، خو دا ګټې د هغې ثانوي برکات بلل کېږي. (Rahman 35).

د روژې زیانونه او فزیکي ستونزې

سره له دې ټولو ګټو، روژه ځینې فزیکي ستونزې هم رامنځته کولای شي، په ځانګړې توګه د ځینو خلکو لپاره. لوږه، تنده، سر درد، ستړیا او د انرژۍ کموالی د روژې عامې ستونزې دي، په ځانګړې توګه د روژې په لومړیو ورځو کې. په ګرمو سیمو او اوږدو ورځو کې دا ستونزې زیاتېږي.

د اوبو کمښت (Dehydration) هم یوه جدي ستونزه ده، که څوک د افطار او سحري تر منځ کافي مایعات ونه څښي. دا حالت د سر ګرځېدو، کمزورۍ او د تمرکز د کمښت سبب ګرځي، په ځانګړې توګه د سخت کار کوونکو لپاره.

اسلام ناروغانو، زاړه کسانو، امیندواره او شیدې ورکوونکو ښځو، او مسافرو ته د روژې معافیت ورکړی دی. خو ځینې کسان بیا هم د طبي مشورې پر خلاف روژه نیسي، چې دا کار د شکرې، ټیټ فشار او نورو ناروغیو د خرابېدو لامل کېدای شي. (Sachedina 113).

رواني او احساساتي ستونزې

که روژه له اعتدال پرته ترسره شي، نو ځینې رواني ستونزې هم رامنځته کولای شي. لوږه او ستړیا ځینې وخت د قهر، ژر خپګان او د تمرکز د کمښت سبب ګرځي. د کار او عبادت تر منځ توازن ساتل د ځینو کسانو لپاره ستونزمن وي.

همدارنګه، هغه کسان چې د رواني ناروغیو یا د خوړو د ګډوډیو سابقه لري، ممکن د روژې له امله له ستونزو سره مخ شي. که څه هم اسلام پر اسانتیا او روغتیا ټینګار کوي، خو کله ناکله ټولنیز فشار دا اصول تر سیوري لاندې راولي. (Esposito 91).

ټولنیزې او عملي ستونزې

په معاصرې نړۍ کې، په ځانګړې توګه په غیر اسلامي هېوادونو کې، روژه نیول ځینې عملي ستونزې لري. مسلمانان ممکن په ښوونځي یا کار ځای کې د ستړیا، د کار د کمزوري کېدو او د نورو د نه پوهېدو سره مخ شي.

همدارنګه، د ورځې پر مهال د خوړو اړوند ټولنیزو فعالیتونو نه ګډون ځینې وخت د ټولنیز جلاوالي احساس رامنځته کوي. که څه هم رمضان د مسلمانانو تر منځ یووالی زیاتوي، خو کلتوري توپیرونه هم څرګندوي.

په اسلام کې اعتدال او توازن

اسلام په ټولو چارو کې پر اعتدال او توازن ټینګار کوي. قرآن کریم څرګندوي چې الله تعالی پر خپلو بندګانو سختي نه غواړي. له همدې امله، روژه باید د روغتیا او مسئولیتونو د زیان سبب نه شي. که روژه انسان ته زیان ورسوي، اسلام اجازه ورکوي چې روژه ماته کړي او وروسته یې قضا یا فدیه ورکړي.

دا توازن ښيي چې د روژې هدف عذاب نه، بلکې روحاني وده ده. کله چې روژه له پوهې او احتیاط سره ترسره شي، نو د ستونزې پر ځای د برکت سرچینه ګرځي.

پایله

روژه په اسلام کې یو جامع عبادت دی چې روحاني، اخلاقي، ټولنیز او فزیکي اړخونه لري. د روژې ګټې د تقوا زیاتوالی، ځان ته نظم، خواخوږي، ټولنیز یووالی او احتمالي روغتیایي برکات دي. له بلې خوا، روژه ځینې فزیکي، رواني او ټولنیزې ستونزې هم لرلای شي، په ځانګړې توګه که له اعتدال پرته ترسره شي.

اسلام د انسان کمزورتیاوې په پام کې نیولي او د اسانتیا لارې یې ښودلې دي. د روژې د ګټو او زیانونو درک کول مسلمانانو سره مرسته کوي چې دا عبادت په حکمت، اخلاص او توازن سره ترسره کړي. په پای کې، روژه یوازې یو فرض نه، بلکې د ایمان، اخلاقو او ټولنیز همغږۍ د پیاوړتیا یوه ژوره تجربه ده.

پای

سمیع الله خالد سهاک

کلیفورنیا، د امریکا متحدایالتونه