«یک مقایسه مضحک؛ خلط تاریخ وهویت فردی با جنگ قدرت»
مقایسه رهبران حزب دموکراتیک خلق افغانستان (ح.د.خ.ا) و حزب وطن با حبیبالله کلکانی، از دید من، مقایسهای نادرست و بهدور از انصاف تاریخی است؛ زیرا در چنین مقایسهای هیچ تفاوتی میان سیاه و سفید قایل نشدهاند. این نوع مقایسه نه از منطق تاریخی برخوردار است و نه از استدلال سیاسی قابل دفاع است.
چنین همترازسازیای به مقایسه سیب زرد با خنظل (ابوجهل) میماند.
اگر قرار باشد حبیبالله کلکانی با چهرههایی چون امر صاحب، حفیظالله منصور و رهبران تنظیمهای جهادی هفتگانه و هشتگانه مقایسه شود، میتوان در این زمینه بحث و استدلال کرد و مشابهتها و تفاوتهای آنان را از زوایای مختلف تاریخی و سیاسی و فکری مورد بررسی قرار داد.
رهبران چپ افغانستان نیز، در جریان جنگ قدرت و از منظر خاستگاه اجتماعی و جغرافیایی، چه شهری و چه اطرافی، بدون تردید دارای تمایلات قومی و زبانی بودند. یک چپگرا نیز میتواند گرفتار گرایشهای سکتاریستی و حتی فاشیستی شود؛ اما این واقعیت را نمیتوان به حبیبالله کلکانی تعمیم داد و او را با همان معیارها او ارزیابی کرد.
اینکه مخالفان دربار، مخالفان قبایل و شماری از کاکههای شمالی دست به دست هم دادند و شخصی را که بهعنوان یک «کاکه و عیار» معرفی می شود، در رأس حرکت خود قرار دادند و نهضت امانی را سرنگون کردند، به این معنا نیست که همه آن نیروها از افکار و دیدگاههای سیاسی مشابه برخوردار بودند.
به همین ترتیب، زمانی که مخالفان داکتر نجیبالله، از درون نظام و بیرون از آن، بهشمول قبایل و گروههای مختلف تنظیمی و نیروهای سیاسی و نظامی دیگر، دست به دست هم دادند و در نهایت او را در کشاکش انتقامجوییها و رقابتهای قدرت سرنگون کردند، نمیتوان نتیجه گرفت که همه این نیروها با مسعود از نظر فکری و سیاسی همدیدگاه بودند.
بنابراین، مقایسه چنین شخصیتها و جریانها با کسانی که در دامان جنبشهای فکری چپ پرورش یافته، در چارچوب اندیشهها و مکاتب سیاسی چپ آموزش دیده و از بستر فکری و ایدئولوژیک متفاوتی برخاستهاند، اشتباهی محض است؛ اشتباهی که نهتنها از نظر تاریخی و سیاسی قابل دفاع نیست، بلکه در جای خود مضحک و تمسخرآمیز نیز به نظر میرسد.
نقد تاریخی زمانی ارزشمند و اعتبار علمی پیدا میکند که بر شناخت دقیق بسترهای فکری، خاستگاههای سیاسی، زمینههای اجتماعی و تفاوتهای ایدئولوژیک استوار باشد؛ نه بر مقایسههای سطحی و شتابزدهای که ریشه در تعلقات قومی، زبانی و سمتی یا رقابتهای ناشی از جنگ قدرت دارند.
تاریخ را نمیتوان با خلط شخصیتها، جریانها و ایدئولوژیهای متفاوت تفسیر کرد؛ همانگونه که همزمانی در یک جنگ قدرت و انتقام گیری های شخصی، به معنای همفکری و همباوری سیاسی نیست.