تاند (چهارشنبه، د وږي/ سنبلې ۱۸ مه) د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلۍ د نړۍ د نقشې د بدلولو لپاره د «نقشه سمه کړئ» په نوم پرېکړهلیک تصویب کړی، چې موخه یې د نړۍ د وچو د واقعي مساحتونو لا دقیق او عادلانه انځورول دي. خو د دې پرېکړې له تصویب څو ورځې وروسته، هند اعتراض کړی چې د نقشې د مساحت د سمون په نوم باید د هېوادونو سیاسي پولې او لانجمنې سیمې په ناسم یا ناسم ډول ونه ښودل شي.
د سپټمبر په ۴مه د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې پرېکړهلیک ته ۱۶۴ هېوادونو موافقه رایه ورکړه، امریکا یې یوازینۍ مخالفه وه او شپږو هېوادونو په رایهاچونه کې ګډون ونه کړ. هند هم د پرېکړهلیک ملاتړ وکړ.
د نوې نقشې موخه څه ده؟
د ملګرو ملتونو د پرېکړهلیک اساسي موخه د نړۍ د وچو د مساحتونو د دقیق ښودلو لپاره د نقشې د دودیزې بڼې بدلول دي.
تر اوسه په نړۍ کې تر ټولو مشهوره نقشه د مرکېټر (Mercator) له نقشې اخیستل شوې بڼه ده، چې په ۱۵۶۹ کال کې د فلیمېش نقشې د جوړوونکي جېرارډوس مرکېټر له خوا جوړه شوه. دا نقشه په اصل کې د سمندري سفرونو او لوري موندنې لپاره طرحه شوې وه، خو په هغې کې د نړۍ د وچو د واقعي مساحتونو په ښودلو کې د پام وړ توپیر شته.
د بېلګې په توګه، په مرکېټر نقشه کې ګرینلنډ د افریقا پرتله ډېر لوی ښکاري، حال دا چې د افریقا واقعي مساحت د ګرینلنډ له مساحت څخه شاوخوا ۱۴ ځله زیات دی. د استوا کرښې ته نژدې سیمې هم د قطبي سیمو پرتله کوچنۍ ښکاري.
د دې ستونزې د حل لپاره د «Equal Earth» یا «برابره ځمکه» په نوم نقشه په ۲۰۱۸ کال کې جوړه شوې وه. دغه نقشه هڅه کوي د وچو نسبي مساحتونه تر ډېره په سمه توګه وساتي او په ځانګړي ډول د افریقا د واقعي اندازې انځور ته ډېر نژدې شي.
هند ولې اعتراض وکړ؟
هند د نوي نقشې د جوړولو د اصل مخالفت نه دی کړی. برعکس، نوي ډیلي د ملګرو ملتونو په عمومي اسامبلۍ کې د «نقشه سمه کړئ» پرېکړهلیک ته رایه ورکړې ده.
خو د هند د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی چې د دوی ملاتړ یوازې د برابر مساحت لرونکو نقشو د کارولو له اصل سره تړاو لري او دا د کومې ځانګړې نقشې، جغرافیایي بڼې یا د هېوادونو د پولو د انځورولو د نه ملاتړ معنا نه لري.
د هند د بهرنیو چارو وزارت ویاند رندیر جیسوال ویلي چې د هند حاکمې سیمې، په ځانګړي ډول د جمو او کشمیر او لداخ اتحادیې سیمې، باید د هند د رسمي نقشې له مخې وښودل شي. نوموړي خبرداری ورکړی چې د دې سیمې هر ډول «ناسم یا غولوونکی» انځورول به د هند لپاره د منلو نه وي.
په نوې نقشه کې کومې سیمې د هند لپاره ستونزې جوړوي؟
د موضوع حساسیت هغه مهال زیات شو چې د ملګرو ملتونو په یوه نوې نړۍواله نقشه کې د هند د اروناچل پردېش او اکسای چین سیمې داسې ښودل شوې دي چې د هند او چین د ادعا شوو کرښو ترمنځ پرتې سیمې ښکاري.
په نقشه کې د اروناچل پردېش ځینې سرحدي کرښې د هند او چین د بېلابېلو ادعاوو له مخې ښودل شوې دي. اکسای چین هم جلا سیمه ښکاري، په داسې حال کې چې هند دا سیمه د لداخ برخه بولي.
د جمو او کشمیر په اړه په نقشه کې د هند او پاکستان ترمنځ د کنټرول کرښه هم په ټکو (….) ښودل شوې ده. د نقشې په تشریحي یادښت کې ویل شوي چې دا کرښه د هند او پاکستان ترمنځ د کنټرول کرښه په نژدې ډول ښيي او د جمو او کشمیر وروستی وضعیت لا د دواړو خواوو ترمنځ نه دی حل شوی.
هند وايي د پرېکړهلیک او نقشې ترمنځ باید توپیر وشي
نوی ډیلي ټینګار کوي چې د ملګرو ملتونو پرېکړهلیک د کومې ځانګړې نړۍوالې نقشې تایید نه کوي. د هند په وینا، پرېکړهلیک یوازې د داسې نقشو د کارولو د اصل ملاتړ کوي چې د وچو واقعي مساحتونه په عادلانه ډول څرګند کړي.
د هند د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې د پرېکړهلیک له تصویب سره د هېوادونو نړیوال سرحدونه، لانجمنې سیمې یا جغرافیایي نومونه نه دي بدل شوي. له همدې امله هند غواړي چې د نقشې د نوې بڼې له امله د خپلو ادعا شوو حاکمیتي سیمو انځور بدل نه شي.
د نقشې بدلون ولې مهم دی؟
که څه هم د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ پرېکړهلیک قانوناً الزامي نه دی، خو د نړۍ د نقشو پر راتلونکې بڼه اغېز لرلی شي. د ملګرو ملتونو نقشې د نړیوالو ادارو، تعلیمي بنسټونو او نورو سازمانونو له خوا د جغرافیایي معلوماتو په وړاندې کولو کې کارول کېږي.
له همدې امله د نقشې د مساحتونو د سمون تر څنګ، د لانجمنو سرحدونو او سیمو د انځورولو موضوع هم سیاسي حساسیت پیدا کوي.
د هند او پاکستان ترمنځ هم د کشمیر موضوع مطرح ده
د هند اعتراض یوازې له چین سره د لانجمنو سیمو تر انځورولو محدود نه دی. د جمو او کشمیر وضعیت د هند او پاکستان ترمنځ له اوږدې مودې راهیسې یوه مهمه لانجه ده.
پاکستان ټینګار کوي چې جمو او کشمیر یوه نړیواله لانجمنه سیمه ده او د سیمې وروستی وضعیت باید د کشمیري خلکو د غوښتنې او د ملګرو ملتونو د اړوندو پرېکړهلیکونو له مخې وټاکل شي. اسلاماباد وايي، د هند رسمي نقشې او یو اړخیزې ادعاوې د دې سیمې نړیوال حقوقي وضعیت نه شي بدلولی.
په دې توګه، د نړۍ د وچو د مساحتونو د دقیق ښودلو لپاره پیل شوې موضوع په لنډ وخت کې د هند، پاکستان او چین د حساسو ځمکنیو شخړو له مسئلو سره هم تړلې ده.
لنډه پایله: د ملګرو ملتونو د نوي نقشې اصلي هدف د نړۍ د وچو د واقعي مساحتونو لا دقیق ښودل دي، نه د هېوادونو د سرحدونو بدلول. هند د همدې اصل ملاتړ کړی، خو وايي چې دا ملاتړ باید د جمو او کشمیر، لداخ او نورو لانجمنو سیمو په اړه د هند د رسمي دریځ له بدلولو سره ګډ نه شي. نوي ډیلي خبرداری ورکړی چې هر ډول ناسم یا غولوونکی انځور به ونه مني.