تاند (یکشنبه، د مرغومي/ جدې ۱۴ مه) د امریکا د ځانګړو ځواکونو له لوري د وینزویلا د ولسمشر نیکولاس مادورو له نیول کېدو وروسته، دا پوښتنه راپورته شوې چې دا د تېلو بډایه هېواد به اوس څوک اداره کوي او ایا د قدرت هغه پوځي او ملکي شبکه به، چې د وینزویلا پر مهمو برخو واک لري، د ډونالډ ټرمپ غوښتنو ته غاړه کښېږدي که نه؟
ډونالډ ټرمپ د شنبې په ماښام وویل چې د مادورو له نیول کېدو وروسته، د ولسمشر مرستیاله دلسی رودریګز (چې د وینزویلا د قدرت د مهمې کړۍ غړې ده) لوړه کړې او د امریکا له بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو سره یې هم خبرې کړې دي.
د وینزویلا د اساسي قانون له مخې، د نیکولاس مادورو د نه شتون په صورت کې، باید دلسی رودریګز د «موقتې ولسمشرې» په توګه واک په لاس کې واخلي، او د دغه هېواد سترې محکمې هم د شنبې په شپه هغې ته د دې دندې د تر سره کولو امر کړی دی.
خو د ټرمپ له څرګندونو لږ وروسته، دلسی رودریګز له خپل ورور خورخه رودریګز (د ملي شورا رئیس)، د کورنیو چارو وزیر دیوسدادو کابلو، او دفاع وزیر ولادیمیر پادرینو لوپز سره یو ځای د وینزویلا په دولتي تلویزیون کې راڅرګنده شوه او اعلان یې وکړ چې مادورو لا هم د وینزویلا یوازینی ولسمشر دی.
دې ګډ حضور دا وښوده چې «هغه ډله چې له مادورو سره یې واک شریک کړی و، تر اوسه متحده پاتې ده».
ډونالډ ټرمپ د شنبې په ورځ په زغرده وویل چې د وینزویلا د واک مخالفې مشرې او د نوبل جایزې ګټونکې ماریا کورینا ماچادو ته د واک سپارلو مخالف دی. هغه وویل، که څه هم ماچادو د اپوزیسیون له مهمو مشرانو څخه ده، خو د وینزویلا دننه کافي ملاتړ نه لري.
د ځواکمنو کسانو کوچنۍ کړۍ
له یوې لسیزې څخه زیات وخت کېږي چې په وینزویلا کې اصلي واک د لوړپوړو چارواکو د یوې کوچنۍ کړۍ په لاس کې دی. شنونکي وایي چې د دې هېواد حکومتي سیستم پر یوې پراخې شبکې ولاړ دی چې وفادار کسان او امنیتي بنسټونه پکې شامل دي او فساد د دې سیستم د پیاوړتیا سبب شوی دی.
په داخلي کړۍ کې پوځي–ملکي توازن حاکم دی، او هر غړی خپلې ګټې او د ملاتړ شبکې لري. دا مهال دلسی رودریګز او د هغې ورور د ملکي اړخ استازیتوب کوي، او په مقابل کې پادرینو او کابلو د پوځي اړخ استازي دي.
رویټرز د امریکا د اوسنیو او پخوانیو چارواکو، وینزویلایي او امریکايي پوځي شنونکو، امنیتي سلاکارانو او د وینزویلا د مخالفانو د مرکو پر بنسټ لیکي چې د قدرت دا جوړښت، د مادورو له لرې کېدو وزوسته وضعیت ډېر پیچلی کوي او د ټول حکومت نسکورول اسانه نه دي.
یوه امریکايي چارواکي ویلي: «تاسو کولی شئ د وینزویلا د حکومت هر څو برخې چې وغواړئ لرې کړئ، خو د وضعیت د بدلون لپاره باید په بېلابېلو کچو کې ډېر لوبغاړي بدل شي.»
د کابلو تر کنټرول لاندې استخباراتي شبکه
په وینزویلا کې د بدلون یو ستر خنډ د کورنیو چارو وزیر دیوسدادو کابلو دی، چې د پوځي او ملکي ضد استخباراتي ادارو او د هېواد د پراخې داخلي جاسوسي شبکې پر چارو ژور نفوذ لري.
د وینزویلا پوځي ستراتیژیست خوزه ګارسیا وایي: «اوس تمرکز پر دیوسدادو کابلو دی، ځکه هغه تر ټولو ایډیولوژیک، تاوتریخجن او نهاټکل کېدونکی عنصر دی.»
د ملګرو ملتونو څېړنو مخکې ښودلې وه چې د وینزویلا امنیتي اداره (SEBIN) او د پوځي استخباراتو اداره (DGCIM) دواړه د مخالفانو د ځپلو لپاره کارول شوي او د بشریت پر ضد یې جرمونه ترسره کړي دي.
یوولسو پخوانیو بندیانو، چې ځینې یې په خپله د امنیتي ځواکونو غړي وو، رویټرز ته ویلي وو چې په دې ادارو کې د مخالفانو د ځپلو لپاره برقي شاک، د ډوبولو تقلیدي طریقې او جنسي ځورونې کارول شوي دي.
په وروستیو اوونیو کې، د امریکا د پوځ د حضور له پراخېدو سره سم، دیوسدادو کابلو په دولتي ټلویزیون کې د پوځي استخباراتو ادارې ته په ښکاره وویل: «ولاړ شئ او ترهګر ونیسئ».
هغه د شنبې په ورځ، د مرمۍ ضد واسکټ او خولۍ په اغوستو او د وسلهوالو ساتونکو په ملتیا، دا څرګندونې بیا تکرار کړې او خلکو ته یې خبرداری ورکړ.
کابلو د حکومت له پلوي ملېشه ډلو، په ځانګړي ډول د وسلهوالو موټرسایکلچلوونکو له ملکي ډلو (کولکتیووس) سره هم نژدې اړیکې لري.
د وینزویلا مهم فعالیتونه د جنرالانو تر کنټرول لاندې
کابلو، چې پخوانی پوځي افسر او د سوسیالیستي ګوند له مهمو څېرو څخه دی، د وسلهوالو ځواکونو پر یوه لویه برخه نفوذ لري، که څه هم پوځ په رسمي ډول له لسو کلونو راهیسې د دفاع وزیر ولادیمیر پادرینو لوپز تر مشرۍ لاندې دی.
وینزویلا شاوخوا ۲۰۰۰ جنرالان او بحري امیران لري، چې دا شمېر د امریکا د جنرالانو او امیرالبحرانو د شمېر دوه برابره زیات دی.
لوړپوړي افسران د خوړو وېش، د لومړنیو توکو او د تېلو د دولتي شرکت PDVSA فعالیتونه کنټرولوي، او لسګونه جنرالان د خصوصي شرکتونو د مدیره پلاوي غړي دي.
له وینزویلا د تښتېدلو کسانو او د امریکا د اوسنیو او پخوانیو پلټونکو په وینا، پوځي چارواکي د قراردادونو تر څنګ له ناقانونه سوداګرۍ هم ګټه اخلي.
د اپوزیسیون له خوا راټول شوي امنیتي اسناد ښيي چې کابلو او پادرینو ته نژدې قومندانان د پولې په اوږدو او صنعتي مرکزونو کې پر مهمو لواګانو ګومارل شوي دي. دا لواګانې که څه هم پوځي اهمیت لري، خو په اصل کې د مخدره توکو د قاچاق پر مهمو لارو پرتې دي.
یوه حقوقي وکیل، چې د وینزویلا د لوړپوړو مشرانو له ډلې د یوه کس استازیتوب یې کړی، رویټرز ته ویلي: «د دې رژیم د بشپړ له منځه وړلو لپاره، باید له شاوخوا ۲۰ تر ۵۰ پورې پوځي افسران لرې شي، ښايي تر دې هم زیات.»
د وروستیو ورځو له بدلونونو سره، ځینې دا افسران ښايي د پوځ پر پرېښودو فکر وکړي. د همدې وکیل په وینا، یو شمېر پخوانیو چارواکو او اوسنیو جنرالانو د مادورو له نیول کېدو وروسته ورسره اړیکه نیولې، څو له امریکا سره د معلوماتو د ورکړې په بدل کې د خوندي وتلو او قانوني مصونیت هوکړه وکړي.
خو د وکیل په وینا، کابلو ته نژدې کسانو ویلي چې هغه دا مهال داسې کومې معاملې ته لېوالتیا نه لري.
وروسته له وینزیویلا څخه به د کوم هیواد وار وی د ایران او یا که د شیخ ملا هیبو؟ طالبان دی له وینزیویلا څخه درس واخلی او سړی دی شی.