تاند(پنجشنبه، د اسد ۷) د ایران د اسلامي جمهوري نظام یو پلوی سُني دیني عالم مولوي عبدالحمید وايي، د ایران د مذهبي او قومي اقلیتونو حقونه له ګاونډیو هیوادونو سره نه شي پرتله کېدای.
ده پرون/ چهارشنبه د خوزستان د عرب مېشت ولایت د خلکو اعتراضونو ته په اشارې وویل «د خوزستان خلک د ناوړه مدیریت، بېوزلۍ او محرومیتونو له کبله مجبوره شوي چې واټونو ته راووځي. طبیعي ده چې دا ډول مسلې عُقدې او خوابدي رامنخته کوي. دا اعتراضونه یوازې د اوبو د کموالي له کبله نه دي، ډېرې خبرې پکې شاملې دي.»
ده زیاته کړه «زموږ عرب هیوادوال خپل حالت د کویت او د خلیج د نورو هیوادونو له وضعیت سره پرتله کوي؛ هغوی چې په سوکالۍ او مزو کې ویني او خپله بېوزلي او سختي ورسره پرتله کوي او پر دې سربېره ویني چې د هیواد په برخلیک کې هیڅ رول نه لري او له فشار او تبعیض سره مخامخ دي، طبعاً چې اعتراض به کوي.»
ده دا هم وویل چې د ایران عرب مېشتې سیمې تر ټولو زیات تېل او نورې طبیعي زېرمې لري خو د ایران د نورو برخو په برتله وروسته پاتې او بېوزلي دي.
مولوي عبدالحمید، چې یو له هغو سنُي دیني عالمانو څخه دی چې د نظام د ملاتړ په خاطر دا ډول څرګندونې کولی شي، د ایران د ګاونډیو هیوادونو او د خلیج د هیوادونو د قومونو وضعیت تر ایران په ځلونو ښه وباله.
ده وویل «په ترکیه او عراق کې د کوردانو وضعیت او شرایط په ځلونو د ایران تر کوردانو ښه دي؛ په ترکیه کې کوردان څو وزیران او جګپوړي چارواکي لري او د دغه هیواد په پارلمان کې کوردان نژدې ۷۰ استازي لري. په عراق کې کوردستان کورواکه سیمه ده او پر دې سربېره د عراق ولسمشر کورد دی. خو په ایران کې له کوردانو سره تبعیض کېږي او سخت چلند ورسره کېږي.»
د ده په وینا د خلیج په هیوادونو کې ګڼ شمېر ایراني بلوڅان وزارتونو او سفارتونو ته رسېدلي دي او په پوځونو کې یې د لوی درستیز تر کچې لوړې رتبې لري خو په خپل ولایت کې د یوې ولسوالۍ یو کوچنی مدیریت نه ورکول کېږي ځکه چې څوک پرې اعتماد نه لري.»
د ایران د اسلامي جمهوري نظام د اساسي قانون پر اساس، له شیعه پرته د بل مذهب خاوند ولسمشر کېدای نه شي خو د وزارتونو او نورو لوړو چوکیو په اړه د ایران په قانون کې څه نه دي ویل شوي. خو عملاً د اسلامي جمهوري نظام په کابو ۴۰ کلنه دوره کې نه کوم سُني وزارت یا معینیت یا ولایت ته رسېدلی.
د ایران د سُنیانو دغه مولوي همداراز د خپل هیواد د بلوچستان د کمزوره کولو او په څو برخو وېشلو په اړه اندېښنه ښکاره کړه، ویې ویل چې حکومت غواړي چې د مکران سواحلو په نوم د سیستان او بلوچستان ایالت ځینې برخې جلا کړي او له نورو سیمو خلک ورته راولي چې نه یوازې د بلوچستان نوم له منځه یوسي بلکې هغوی په افلیت واړوي.
تر دې وړاندې د ایران شاهي رژیم هم د بلوچستان د هویت د کمزوره کولو لپاره د دوی د ولایت نوم په سیستان او بلوچستان اړولی و. د شاه رژیم د بلوچستان په یو شمېر سیمو کې فارسان ځای پر ځای کړل چې اوس د هغو مهم مرکز د افغانستان د نیمروز په پوله کې د زابل ولسوالي ده.