د استدلال په زانګو کې د زنګېدلو چل هغه وخت ښه زده کېدای او زمینه ورته برابرېدای شي، چې ټولنه د علم او زغم په ګاڼو سنبال وي.
د علمي چلندونو او منطقي مباحثو په تاویل کې فردي منطق او کړنلاره د هرې پدیدې په وړاندې د تحول د غږ بدرګه کول دي، چې له دې سره د ژوند په اړه د کرونولوژیکې اېډیالوژۍ لپاره د بدلون یو نوی ور پرانیستل کېدای شي؛ ترڅو د فکري پیاوړتیا لپاره د استبداد پرځای د استدالال لاره غوره شي.
موږ چې کله هم د استدالال او منطق په تله څه تلو او یا یې وصلوو؛ نو طبعي ده، چې له ستونزو سره به مخ کېږو؛ خو د دې لپاره باید د ټولنې چاپیریالي وضعه د ژوند د شرایطو په رڼا کې مطالعه کړو؛ ترڅو د زغم او استدلال کچه معلومه کړای شو او بیا د ټولنې د وګړو هغې پوهې ته د درناوي په هېنداره کې وګورو، چې د ژوند په اړه منطقي لاره پالي؛ ترڅو د ژوند هغو شرایطو ته د منطق او معقولو غوښتنو په رڼا کې داخل شو، چې په ټولنه کې د همغږۍ لپاره لار هواروي.
موږ کله هم په دې اړه فکر نه دی کړی، چې ولې د ژوند او شتو څیزونو په اړه دومره سطحي فکر کوو؟
په اصل کې مو ژوند، افراد او طبعیت د پېژندلو لپاره د بل له عینکو ګټه اخیستې، خپل علمي او استدلالي منطق مو نه دی کارولی، چې غوښتنو او اړتیاوو ته د خپلو زاویو وګورو. په اصل کې د دې اړخ بېوزلتوب وي، چې همدا بېوزلتوب بیا په بغض، بخل او خودپرستۍ اوړي؛ خو ژوند له دې ماورا اړخ ته زیات تمایل ښیي، هغه دا چې ژوند د استدلالي منطق سره تړلی فکر غواړي؛ ترڅو د نوښت او وړاندې تلو هنر په انساني وجود کې ګړندی کړي او د هر څه د پېژندلو لپاره استدلالي او منطقي مزي په خوځښت راولي.