تاریخ یوه ښکلې هنداره ده چې د تېرو زمانو ښې او بدې پېښې پکې خوندي پاتې دي. تاریخ موږ ته د ملتونو د بریاوو، ماتې، قربانیو، مبارزو او تېروتنو کیسې کوي. هغه څوک چې د یوه قوم په تاریخ کې اتل وي، ښايي د بل قوم په نظر کې ظالم او تېری کوونکی وي. له همدې امله، د تاریخ په اړه قضاوت باید د حقیقت، عدالت او بېطرفۍ پر بنسټ وشي.
پښتون یو داسې قوم دی چې اوږد او له لوړو ژورو ډک تاریخ لري. زموږ په تاریخي حافظه کې د مېړانې، غیرت، مېلمهپالنې، خپلواکۍ او د خپلې خاورې د دفاع ګڼې بېلګې شته. زموږ نیکونو د خپل عزت، هویت او خاورې د ساتلو لپاره ډېرې قربانۍ ورکړې دي. خو نن پوښتنه دا ده چې د دومره بډایه تاریخ لرونکی قوم ولې له دومره سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مخ دی؟
په ځانګړي ډول، د کوزې پښتونخوا، یعنې خیبر پښتونخوا، د پښتنو وضعیت د جدي بحث وړ دی. د دې سیمې ډېر خلک له ناامنۍ، بېعدالتۍ، جبري ورکېدنو، وژنو، اقتصادي محرومیت او د بشري حقونو د سرغړونو په اړه اندېښنې څرګندوي. کله چې د عادي خلکو، ښځو، ماشومانو او سپینږیرو د خوندیتوب په اړه پوښتنې راپورته کېږي، نو دا یوازې د یوه قوم مسئله نه وي؛ بلکې د انسانیت، عدالت او قانون مسئله وي.
خو تر ټولو مهمه پوښتنه دا ده چې د دومره ستونزو او شکایتونو باوجود ولې د بدلون لپاره یو پیاوړی او پراخ ولسي دریځ نه رامنځته کېږي؟ ایا دا د مېړانې کمښت دی، که د سیاسي وېش، دولتي فشارونو، اقتصادي ستونزو او د راتلونکو پایلو د وېرې نتیجه ده؟
زما په اند، د یوه قوم چوپتیا باید یوازې د کمزورۍ یا بېغیرتۍ په نوم تعبیر نه شي. کله ناکله خلک د خپلو کورنیو د خوندیتوب لپاره چوپ پاتې کېږي، کله د بېباورۍ او سیاسي اختلافونو له امله یو موټی کېدای نه شي، او کله د خپلو حقونو د غوښتلو لپاره اغېزمنې او خوندي لارې نه ویني. خو دا هم حقیقت دی چې اوږدمهاله چوپتیا د ستونزو د حل پر ځای د هغو د دوام زمینه برابرولای شي.
د پښتنو اساسي اړتیا دا ده چې خپل تاریخي هویت، سیاسي شعور او ټولنیز یووالی پیاوړی کړي. موږ باید د خپلو حقونو، انساني کرامت، برابرۍ او عدالت غوښتنه په داسې ډول وکړو چې د ولس ژوند او راتلونکی خوندي پاتې شي. د قانون حاکمیت، د بیان ازادي، عادلانه عدالت، د خلکو د ژوند خوندیتوب او د سیاسي پرېکړو په بهیر کې د ولس ګډون هغه حقونه دي چې هر انسان یې باید ولري.
که د یوه قوم د عزت او خپلواکۍ خبره کوو، باید دا هم په پام کې ونیسو چې ریښتینی عزت یوازې په شعارونو او احساساتو نه ترلاسه کېږي. پوهه، اقتصادي پیاوړتیا، سیاسي یووالی، سالمه مشري، د ښځو او نارینهوو ګډون او د مدني حقونو لپاره دوامداره مبارزه د یوه ملت د پرمختګ بنسټونه دي.
قرباني یوازې د جګړې په ډګر کې د وینې تویولو نوم نه دی. د حق لپاره په زړورتیا غږ پورته کول، د ظلم مستندول، د بېګناه خلکو ملاتړ، د سولې لپاره هڅه کول، د تعلیم خپرول او د راتلونکو نسلونو لپاره د عدالت غوښتنه هم قرباني او مېړانه غواړي. هغه مبارزه چې د خلکو ژوند وژغوري، د ټولنې بنسټونه پیاوړي کړي او د راتلونکي نسل لپاره د امید دروازې پرانیزي، ارزښتناکه مبارزه ده.
موږ باید له ځانه وپوښتو چې راتلونکو نسلونو ته څه پرېږدو؟ د وېرې او بېوسۍ میراث، که د پوهې، یووالي، عدالت او سیاسي شعور داسې لاره چې هغوی پرې خپل حقونه وپېژني او په سولهییزه او اغېزمنه توګه یې ترلاسه کړي؟
که زموږ موخه د پښتنو د عزت، برابرۍ او خپلواک سیاسي دریځ ساتل وي، نو باید د احساساتو تر څنګ پر روښانه فکر، ګډو موخو او عملي لارو چارو هم تکیه وکړو. د هرې پرېکړې په مرکز کې باید د انسان ژوند، د ولس خیر او د راتلونکو نسلونو برخلیک وي.
پایله
د پښتنو تاریخ د مېړانې او قربانیو له کیسو ډک دی، خو د تاریخ ویاړونه په یوازې ځان د نن ورځې ستونزې نه شي حل کولای. اوسنی نسل باید له تېر تاریخ څخه الهام واخلي، د خپل وخت واقعیتونه په زړورتیا وڅېړي او د عدالت، برابرۍ، انساني کرامت او سیاسي حقونو لپاره په هوښیارۍ او یووالي هڅې وکړي.
قومونه هغه وخت پیاوړي کېږي چې خپل درد په شعور، خپل احساسات په حکمت او خپلې غوښتنې په منظم عمل بدل کړي. د پښتنو راتلونکی باید د وېرې، بېعدالتۍ او محرومیت پر ځای د سولې، عزت، ازاد فکر او انساني حقونو پر بنسټ ولاړ وي.
اصلي پوښتنه یوازې دا نه ده چې موږ ولې بېوسه شوي یو؛ اصلي پوښتنه دا ده چې څنګه کولای شو خپله بېوسي په پوهه، یووالي او داسې مبارزه بدله کړو چې د راتلونکو نسلونو لپاره د عزت او عدالت لار هواره کړي.
سردارولي الکوزې